បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវិភាគពីស្ថានភាព លទ្ធផល និងទស្សនវិស័យនៃការពង្រីកការនាំចេញផលិតផលវាយនភ័ណ្ឌ និងសម្លៀកបំពាក់របស់វៀតណាម ទៅកាន់បណ្តាប្រទេសសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀង CPTPP ក្នុងរយៈពេល ៤ខែដំបូង ឆ្នាំ២០២៥។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យស្ថិតិរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងការវិភាគទីផ្សារគោលដៅ ដើម្បីវាយតម្លៃរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ និងប្រភេទផលិតផល។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីកំណើនដ៏រឹងមាំនៃការនាំចេញវាយនភ័ណ្ឌរបស់វៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារ CPTPP ក្នុងរយៈពេល ៤ ខែដំបូងឆ្នាំ ២០២៥ ដែលជំរុញដោយទីផ្សារជប៉ុន និងអង់គ្លេស។ ទន្ទឹមនឹងនេះ វៀតណាមក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការធ្លាក់ចុះនៃប្រទេសគូប្រជែង តែនៅប្រឈមនឹងបញ្ហាលក្ខខណ្ឌដើមកំណើតទំនិញ និងតម្រូវការស្តង់ដារបៃតងដ៏តឹងរ៉ឹង។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កំណើនការនាំចេញសរុប និងទីផ្សារគោលដៅ (Overall Export Growth and Target Markets) | ការនាំចេញវាយនភ័ណ្ឌរបស់វៀតណាមទៅកាន់ប្លុក CPTPP នៅតែរក្សាបានកំណើនវិជ្ជមាន ដោយទីផ្សារជប៉ុន និងការចូលរួមថ្មីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញទំហំពាណិជ្ជកម្មនេះ។ | ទឹកប្រាក់នាំចេញសរុបមានចំនួន ២,៤ ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ១០,៥៩% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន។ ជប៉ុនគ្របដណ្តប់ ៥៨,៥% នៃទីផ្សារ (១,៤១ ពាន់លានដុល្លារ) ខណៈអង់គ្លេសកើនឡើង ២៤,២%។ |
| ឱកាសពីការធ្លាក់ចុះនៃប្រទេសគូប្រជែង (Opportunities from Competitor Decline) | ឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌវៀតណាមកំពុងទទួលបានការបញ្ជាទិញច្រើនជាងមុន ដោយសារតែមានការផ្លាស់ប្តូរខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីប្រទេសគូប្រជែងធំៗក្នុងតំបន់អាស៊ីដែលកំពុងជួបវិបត្តិផ្ទៃក្នុង។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា បង់ក្លាដែសកំពុងជួបវិបត្តិកង្វះថាមពលអគ្គិសនី ខណៈប៉ាគីស្ថានជួបអស្ថិរភាពនយោបាយ ដែលធ្វើឱ្យរោងចក្ររបស់ពួកគេត្រូវបិទទ្វារ និងរុញច្រានការបញ្ជាទិញមកកាន់វៀតណាម។ |
| បញ្ហាប្រឈមនៃវិធានដើមកំណើតទំនិញ (Challenges of Rules of Origin) | ទោះបីជាទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធពី CPTPP ក្តី រោងចក្រភាគច្រើននៅវៀតណាមពិបាកបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដោយសារតែការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវត្ថុធាតុដើមពីក្រៅប្លុក ជាពិសេសពីប្រទេសចិន។ | វិធាន CPTPP ទាមទារគោលការណ៍ "ពីអំបោះទៅមុខ" (Yarn forward/Từ sợi trở đi) ដែលតម្រូវឱ្យវត្ថុធាតុដើមត្រូវតែផលិតក្នុងស្រុក ឬក្នុងប្រទេសសមាជិក ដើម្បីទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធ។ |
| តម្រូវការស្តង់ដារបរិស្ថាន និងគុណភាពខ្ពស់ (High Quality and ESG Standards Requirements) | ទីផ្សារធំៗដូចជាជប៉ុន កាណាដា និងអូស្ត្រាលី ទាមទារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើស្តង់ដារបរិស្ថាន សង្គម និងអភិបាលកិច្ច (ESG) និងការមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីហាមឃាត់នៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់។ | ជប៉ុនទាមទារវិញ្ញាបនបត្រស្តង់ដារឧស្សាហកម្មជប៉ុន (JIS L 0844) លើភាពធន់នៃពណ៌ និងការហាមឃាត់ដាច់ខាតនូវសារធាតុ Formaldehyde និង Azo dyes តាមច្បាប់ត្រួតពិនិត្យសារធាតុគីមីរបស់ខ្លួន។ |
ដើម្បីរក្សាកំណើន និងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ជាអតិបរមាពីទីផ្សារ CPTPP របាយការណ៍បានផ្តល់អនុសាសន៍ និងយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវធ្វើសមាហរណកម្ម និងផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់គំរូ "ផលិតកម្មបៃតង" (Green Production) ដោយបំពាក់ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកកខ្វក់ទំនើប សន្សំសំចៃថាមពល និងធានាតម្លាភាពស្តង់ដារ ESG ។ | ខ្ពស់ (High) |
| សមាគម និងរដ្ឋាភិបាល (Associations & Government) | សមាគមវាយនភ័ណ្ឌ (VITAS) គួរចរចា និងស្នើសុំឱ្យបណ្តាប្រទេស CPTPP បន្ធូរបន្ថយលក្ខខណ្ឌដើមកំណើតទំនិញពី ៣ ដំណាក់កាល (អំបោះ-ក្រណាត់-កាត់ដេរ) មកត្រឹម ២ ដំណាក់កាល ដើម្បីងាយស្រួលប្រកួតប្រជែង។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវបញ្ជូនផលិតផលទៅធ្វើតេស្តនៅមន្ទីរពិសោធន៍អន្តរជាតិ (ដូចជា QUATEST 3 ឬ SGS) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគ្មានសារធាតុគីមីហាមឃាត់ និងមានស្លាកសញ្ញា (Labeling) ត្រឹមត្រូវ មុនពេលនាំចេញទៅជប៉ុន។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវចូលរួមយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងពិព័រណ៍ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិធំៗ (ដូចជា VIATT 2025 និង Global Sourcing Fair) ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកទិញសកល និងពង្រីកទីផ្សារ។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះផ្តោតលើប្រទេសវៀតណាមក្តី វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើការនាំចេញកាត់ដេរដូចគ្នា។ កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីរបៀបដែលវៀតណាមសម្របខ្លួនទៅនឹងស្តង់ដារទីផ្សារសកល (ESG) និងយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្រិតខ្ពស់។
ដើម្បីរក្សាភាពរឹងមាំនៃវិស័យកាត់ដេររបស់ខ្លួន កម្ពុជាត្រូវតែពន្លឿនការអភិវឌ្ឍរោងចក្របៃតង ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវស្តង់ដារគុណភាព និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CPTPP | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្រិតខ្ពស់រវាងប្រទេសចំនួន ១២ នៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក និងអាមេរិក (រួមទាំងអង់គ្លេសទើបចូលថ្មី) ដែលលុបបំបាត់ពន្ធគយ ប៉ុន្តែទាមទារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើការអនុលោមតាមច្បាប់ដើមកំណើតទំនិញ ស្តង់ដារការងារ និងបរិស្ថាន។ សម្រាប់គោលនយោបាយ វាទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលកែទម្រង់ច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ | ដូចជាក្លឹបពាណិជ្ជកម្ម VIP មួយ ដែលប្រទេសជាសមាជិកអាចលក់ទំនិញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនបាច់បង់ពន្ធនាំចូល ប៉ុន្តែត្រូវគោរពច្បាប់លក្ខខណ្ឌយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ |
| Yarn Forward (Quy tắc xuất xứ "từ sợi trở đi") | ជាវិធានដើមកំណើតទំនិញដ៏តឹងរ៉ឹងមួយរបស់ CPTPP ដែលតម្រូវឱ្យរាល់ដំណាក់កាលផលិតសម្លៀកបំពាក់ ចាប់តាំងពីការរវៃអំបោះ ការត្បាញក្រណាត់ រហូតដល់ការកាត់ដេរ ត្រូវតែធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសសមាជិក CPTPP ផ្ទាល់ ទើបទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធសូន្យ។ នេះជម្រុញឱ្យមានការកសាងរោងចក្រផលិតវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុកជំនួសការនាំចូល។ | ដូចជាការប្រកួតធ្វើនំខេក ដែលច្បាប់តម្រូវឱ្យអ្នកមិនត្រឹមតែជាអ្នកដុតនំខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ តែម្សៅនិងស្ករក៏ត្រូវតែផលិតនៅក្នុងភូមិរបស់អ្នកដែរ ទើបអ្នកឈ្នះរង្វាន់។ |
| ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) | ស្តង់ដារបរិស្ថាន សង្គម និងអភិបាលកិច្ច ដែលទីផ្សារទំនើប (ដូចជា អឺរ៉ុប អង់គ្លេស ជប៉ុន) ប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃរោងចក្រ ថាតើមានការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលកម្រិតណា ការពារសិទ្ធិកម្រករឬទេ និងមានតម្លាភាពក្នុងការដឹកនាំឬទេ។ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌចាប់បង្ខំថ្មីសម្រាប់ការរក្សាស្ថិរភាពការបញ្ជាទិញ។ | ដូចជាកាតពិន្ទុវាយតម្លៃសិស្ស ដែលមិនត្រឹមតែមើលលើពិន្ទុប្រឡង (ប្រាក់ចំណេញរោងចក្រ) ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងមើលលើអត្តចរិត និងការមិនបង្កបញ្ហាដល់អ្នកដទៃ (បរិស្ថាននិងកម្មករ) ទៀតផង។ |
| Green Production (Sản xuất xanh) | គំរូនៃដំណើរការផលិតកម្មឧស្សាហកម្មដែលកាត់បន្ថយការបំភាយកាបូន សន្សំសំចៃថាមពលអគ្គិសនី ការកែច្នៃទឹកកខ្វក់មកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីហាមឃាត់ (ដូចជា Azo dyes)។ គោលនយោបាយរដ្ឋត្រូវតែមានការលើកទឹកចិត្តជាពន្ធ ឬឥណទានដើម្បីឱ្យរោងចក្រមានលទ្ធភាពផ្លាស់ប្តូរម៉ាស៊ីនចាស់ៗចេញ។ | ដូចជាការងាកមកប្រើប្រាស់កញ្ចប់ស្លឹកចេក ឬថង់ក្រណាត់ជំនួសការប្រើថង់ប្លាស្ទិក ដើម្បីធានាថាសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃមិនបន្សល់កាកសំណល់ពុលដល់ផែនដី។ |
| Fast Fashion | ម៉ូដសម្លៀកបំពាក់រហ័ស គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រលក់រាយដែលបញ្ចេញម៉ូដថ្មីៗយ៉ាងលឿនក្នុងតម្លៃថោក។ សម្រាប់ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ វាទាមទារឱ្យរោងចក្រកាត់ដេរនៅប្រទេសផលិត (ដូចជាវៀតណាម ឬកម្ពុជា) មានសមត្ថភាពផលិតនិងដឹកជញ្ជូនលឿនបំផុត ដើម្បីទាន់និន្នាការទីផ្សារនៅអឺរ៉ុប ឬអាមេរិក។ | ដូចជាហាងអាហាររហ័ស (Fast Food) ដែលចម្អិនលឿន លក់ថោក ហើយផ្លាស់ប្តូរមុខម្ហូបថ្មីៗជារៀងរាល់សប្តាហ៍ដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជន។ |
| UKVFTA | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីទ្វេភាគីរវាងវៀតណាម និងចក្រភពអង់គ្លេស ដែលចូលជាធរមានដើម្បីធានាភាពរលូននៃពាណិជ្ជកម្មក្រោយពេលអង់គ្លេសចាកចេញពីសហភាពអឺរ៉ុប (Brexit)។ វាជួយឱ្យទំនិញវៀតណាម រួមទាំងវាយនភ័ណ្ឌ ទទួលបានការកាត់បន្ថយពន្ធយ៉ាងច្រើនចូលទីផ្សារអង់គ្លេស។ | ដូចជាកិច្ចសន្យាពិសេសរវាងមិត្តភក្តិពីរនាក់ដែលបានចុះហត្ថលេខាព្រមព្រៀងលក់ទំនិញឱ្យគ្នាក្នុងតម្លៃបោះដុំដោយមិនគិតកម្រៃជើងសារពីគ្នា។ |
| JIS L 0844 | ស្តង់ដារឧស្សាហកម្មជប៉ុន (Japanese Industrial Standards) សម្រាប់ការធ្វើតេស្តភាពធន់នៃពណ៌សម្លៀកបំពាក់នៅពេលបោកគក់ជាមួយទឹក ពន្លឺ និងការកកិត។ នេះគឺជាឧបសគ្គបច្ចេកទេសពាណិជ្ជកម្ម (TBT) ដែលរោងចក្រត្រូវតែបញ្ជូនផលិតផលទៅមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រ មុនអាចនាំចេញទៅជប៉ុនបាន។ | ដូចជាសំបុត្រពេទ្យបញ្ជាក់សុខភាពដែលរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនទាមទារ ដើម្បីធានាថាអាវដែលអ្នកទិញទៅពាក់នឹងមិនចេញពណ៌ប្រឡាក់ស្បែកឬបង្កអាឡែស៊ី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
