បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់ហានិភ័យសាច់ប្រាក់ងាយស្រួល (Liquidity Risk) របស់ធនាគារពាណិជ្ជនៅប្រទេសវៀតណាម ក្នុងអំឡុងពេល និងមុនពេលមានជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ (២០១៧-២០២១)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលទិន្នន័យពីរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំឆ្នាំរបស់ធនាគារពាណិជ្ជចំនួន៣០ ដោយប្រើប្រាស់ស្ថិតិពណ៌នា និងម៉ូដែលវិភាគទិន្នន័យស៊េរីពេលដើម្បីកំណត់ទំនាក់ទំនងអថេរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pooled Ordinary Least Squares (OLS) ម៉ូដែលការ៉េអប្បបរមាធម្មតា (Pooled OLS) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងសាកសមសម្រាប់ទិន្នន័យដែលគ្មានភាពខុសប្លែកគ្នារវាងអង្គភាពនីមួយៗក្នុងសំណាកទិន្នន័យ។ | មិនអើពើពីលក្ខណៈដោយឡែករបស់ធនាគារនីមួយៗ (Heterogeneity) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានកំហុសក្នុងការប៉ាន់ស្មាន (Omitted variable bias)។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ ដោយសារការធ្វើតេស្ត Breusch-Pagan បង្ហាញថាមិនសាកសមនឹងទិន្នន័យពិត។ |
| Fixed Effects Model (FEM) ម៉ូដែលផលប៉ះពាល់ថេរ (FEM) |
អាចគ្រប់គ្រងអថេរដែលមិនអាចសង្កេតបាន ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរឯករាជ្យ ជួយកាត់បន្ថយកំហុសកម្រិតអង្គភាព។ | មិនអាចប៉ាន់ស្មានឥទ្ធិពលនៃអថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា (Time-invariant variables) បានទេ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ព័ត៌មានមួយចំនួន។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការសន្និដ្ឋានចុងក្រោយ ដោយសារការធ្វើតេស្ត Hausman បង្ហាញថាវាមិនមែនជាជម្រើសល្អបំផុត។ |
| Random Effects Model (REM) ម៉ូដែលផលប៉ះពាល់ចៃដន្យ (REM) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់អថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា និងចាត់ទុកភាពខុសគ្នារវាងអង្គភាពជាលក្ខណៈចៃដន្យ (Random error)។ | ទាមទារការសន្មត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងថាអថេរឯករាជ្យមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈដោយឡែករបស់អង្គភាពនីមួយៗ។ | ត្រូវបានជ្រើសរើសជាម៉ូដែលល្អបំផុត ដែលរកឃើញថាកំណើនឥណទាន អនុបាតបំណុលខូច និង ROA បង្កើនហានិភ័យ ខណៈ CAR និងការកាន់កាប់មូលបត្រកាត់បន្ថយហានិភ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ដូច្នេះមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការពិសោធន៍ ឬឧបករណ៍ស្មុគស្មាញច្រើនឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យធនាគារពាណិជ្ជចំនួន ៣០ នៅប្រទេសវៀតណាម ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២១ ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងបរិបទនៃវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។ ភាពលម្អៀងអាចកើតមានដោយសារធនាគាររដ្ឋធំៗចំនួន ៤ ក្តោបក្តាប់ជាង ៥០% នៃទំហំទីផ្សារ ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលលម្អៀងទៅរកនិន្នាការនៃធនាគារខ្នាតយក្សទាំងនេះ។ សម្រាប់កម្ពុជា នេះជាចំណុចគួរយល់ដឹង ព្រោះប្រព័ន្ធធនាគារកម្ពុជាមានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែងខ្លាំង និងមានធនាគារពាណិជ្ជឯកជនជាច្រើនដែលមានទំហំប្រកៀកប្រកិតគ្នា។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យធនាគារនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហានិភ័យសាច់ប្រាក់ងាយស្រួល ស្របតាមការវិវត្តនៃសេដ្ឋកិច្ច។
សរុបមក ការរក្សាបាននូវការយល់ដឹងពីការដោះដូរ (Trade-off) រវាងការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញកម្រិតខ្ពស់ និងការរក្សាសុវត្ថិភាពសាច់ប្រាក់ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ធានានិរន្តរភាពនៃគ្រឹះស្ថានធនាគារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Liquidity risk (ហានិភ័យសាច់ប្រាក់ងាយស្រួល) | ស្ថានភាពដែលធនាគារមិនមានសាច់ប្រាក់គ្រប់គ្រាន់ ឬមិនអាចបំប្លែងទ្រព្យសកម្មទៅជាសាច់ប្រាក់បានទាន់ពេលវេលា ដើម្បីសងប្រាក់បញ្ញើដល់អតិថិជន ឬទូទាត់កាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុពេលដល់កំណត់ដោយមិនខាតបង់តម្លៃដើម។ | ដូចជាអ្នកមានផ្ទះមានដីច្រើន (ទ្រព្យសម្បត្តិ) ប៉ុន្តែអត់មានលុយសុទ្ធក្នុងហោប៉ៅសម្រាប់ទិញម្ហូបហូបប្រចាំថ្ងៃភ្លាមៗនោះទេ។ |
| Loan to deposit ratio / LDR (អនុបាតប្រាក់កម្ចីធៀបនឹងប្រាក់បញ្ញើ) | រង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបទំហំប្រាក់ដែលធនាគារបានបញ្ចេញឱ្យគេខ្ចី ធៀបនឹងទំហំប្រាក់ដែលអតិថិជនបានផ្ញើនៅធនាគារ។ អនុបាតនេះកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាធនាគារយកលុយបញ្ញើទៅឱ្យគេខ្ចីកាន់តែច្រើន ដែលអាចប្រឈមនឹងការខ្វះសាច់ប្រាក់។ | ដូចជាការយកលុយដែលគេផ្ញើទុកនៅយើងចំនួន ១០០ដុល្លារ ទៅចងការឱ្យគេបន្តចំនួន ៩០ដុល្លារ ដូច្នេះយើងសល់តែ ១០ដុល្លារទេសម្រាប់ត្រៀមពេលគេមកសុំលុយវិញ។ |
| Capital adequacy ratio / CAR (អនុបាតសុវត្ថិភាពដើមទុន) | សូចនាករដែលវាស់ស្ទង់ទំហំដើមទុនផ្ទាល់របស់ធនាគារ ធៀបនឹងទ្រព្យសកម្មដែលមានហានិភ័យ (ដូចជាប្រាក់កម្ចី) ដើម្បីធានាថាធនាគារមានទុនបម្រុងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ស្រូបយកការខាតបង់ដែលអាចកើតមាន និងការពារអ្នកផ្ញើប្រាក់។ | ដូចជាការពាក់មួកសុវត្ថិភាព និងអាវក្រោះពេលជិះម៉ូតូ ដើម្បីកាត់បន្ថយការរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរពេលមានគ្រោះថ្នាក់ចៃដន្យ។ |
| Bad debt (បំណុលខូច) | ប្រាក់កម្ចីដែលអតិថិជនមិនអាចសងត្រឡប់មកវិញបានតាមកាលកំណត់ ឬគ្មានលទ្ធភាពសងទាល់តែសោះ ដែលធ្វើឱ្យធនាគារខាតបង់ប្រាក់ចំណេញ ទុន និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំហំសាច់ប្រាក់ក្នុងដៃរបស់ធនាគារ។ | ដូចជាការឱ្យមិត្តភក្តិខ្ចីលុយ ហើយគេគេចមុខមិនព្រមសង ដែលធ្វើឱ្យយើងបាត់បង់លុយនោះទាំងស្រុង។ |
| Random effects model / REM (ម៉ូដែលផលប៉ះពាល់ចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលសន្មត់ថាភាពខុសគ្នារវាងអង្គភាពនីមួយៗ (ដូចជាធនាគារនីមួយៗ) កើតឡើងដោយចៃដន្យ និងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរឯករាជ្យក្នុងម៉ូដែលឡើយ។ វាអនុញ្ញាតឱ្យសិក្សាពីអថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលាផងដែរ។ | ដូចជាការសន្មត់ថា សមត្ថភាពរៀនពូកែពីកំណើតរបស់សិស្សម្នាក់ៗគឺជារឿងចៃដន្យ ហើយវាមិនពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ជាមួយនឹងចំនួនម៉ោងដែលពួកគេរៀនកម្រិតបំប៉ននោះទេ។ |
| Liquid securities (មូលបត្រដែលមានសាច់ប្រាក់ងាយស្រួល) | ឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ (ដូចជាភាគហ៊ុន សញ្ញាប័ណ្ណ ឬមូលបត្ររតនាគារ) ដែលធនាគារអាចលក់ដូរ ឬបំប្លែងទៅជាសាច់ប្រាក់បានយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅលើទីផ្សារ ដោយមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់តម្លៃដើមច្រើន ដើម្បីបំពេញកាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុបន្ទាន់។ | ដូចជាមាស ឬគ្រឿងអលង្ការ ដែលអ្នកអាចយកទៅលក់នៅហាងមាសយកលុយសុទ្ធបានភ្លាមៗពេលខ្វះខាត ខុសពីការលក់ដី ឬផ្ទះដែលត្រូវរង់ចាំយូរ។ |
| Return on assets / ROA (អនុបាតប្រាក់ចំណេញធៀបនឹងទ្រព្យសកម្ម) | សូចនាករហិរញ្ញវត្ថុវាស់ស្ទង់ពីសមត្ថភាពរបស់ធនាគារក្នុងការបង្កើតប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ដោយប្រើប្រាស់ទ្រព្យសកម្មសរុបដែលខ្លួនមាន។ វាបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំធនាគារក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធានដើម្បីទាញយកប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើម៉ាស៊ីនផលិតទឹកកកមួយគ្រឿងតម្លៃ ១ពាន់ដុល្លារ (ទ្រព្យសកម្ម) អាចជួយរកប្រាក់ចំណេញបានប៉ុន្មានដុល្លារក្នុងមួយខែ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
