បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ទោះបីជាប្រទេសវៀតណាមមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័សដែលបង្កើតការងារបាន ៥០ លានក៏ដោយ ក៏ការងារចំនួន ៣៨ លាននៅតែមានផលិតភាពទាប និងខ្វះការគាំពារសង្គម ខណៈដែលនិន្នាការធំៗដូចជាស្វ័យប្រវត្តិកម្ម និងកំណើនប្រជាជនវ័យចំណាស់កំពុងគំរាមកំហែងដល់គុណភាពការងារនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យពហុវិស័យ រួមទាំងជំរឿនសហគ្រាស និងការអង្កេតគ្រួសារ ដើម្បីវាយតម្លៃសក្ដានុពលទីផ្សារការងារ និងស្នើឡើងនូវការកែទម្រង់គោលនយោបាយនៅទូទាំងវិស័យទំនើប និងប្រពៃណី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាទោះបីជាវៀតណាមទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កើតការងារជាង ៥០ លានក៏ដោយ ក៏ការងារភាគច្រើននៅតែមានគុណភាពទាប និងខ្វះការគាំពារសង្គម។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចនាពេលអនាគតទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងស៊ីជម្រៅទៅកាន់ការងារដែលមានជំនាញនិងតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីនិន្នាការធំៗដូចជាសាកលភាវូបនីយកម្ម និងស្វ័យប្រវត្តិកម្ម។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| បញ្ហាកង្វះគុណភាពការងារ (Low Job Quality Challenges) | កម្លាំងពលកម្មភាគច្រើននៅតែប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងការងារដែលមានតម្លៃបន្ថែមទាប ដូចជាកសិកម្មជាលក្ខណៈគ្រួសារ និងសហគ្រាសក្រៅប្រព័ន្ធ ដែលគ្មានកិច្ចសន្យាការងារច្បាស់លាស់។ | គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៥ មានការងារតែ ១ ក្នុងចំណោម ៤ ប៉ុណ្ណោះ ដែលផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួល និងអត្ថប្រយោជន៍សង្គមសមរម្យ (ប្រហែល ២៤% ស្មើនឹង ១២.២ លាននាក់ ជាការងារមានកិច្ចសន្យា)។ |
| សក្តានុពលសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម និងបញ្ហាប្រកួតប្រជែង (SMEs Potential and Competitive Barriers) | សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យមក្នុងស្រុកគឺជាកម្លាំងចលករចម្បងក្នុងការបង្កើតការងារមានកិច្ចសន្យា ប៉ុន្តែពួកគេជួបប្រទះនឹងបរិយាកាសអាជីវកម្មមិនស្មើភាពធៀបនឹងសហគ្រាសបរទេស (FDI) និងសហគ្រាសរដ្ឋ (SOEs)។ | សហគ្រាសរដ្ឋ (SOEs) គ្រប់គ្រង ៣៥% នៃទិន្នផលសរុបរបស់ជាតិ ប៉ុន្តែផ្តល់ការងារតិចជាង ១០% នៃវិស័យការងារផ្លូវការ ខណៈសហគ្រាសក្នុងស្រុកបង្កើតការងារភាគច្រើនតែខ្វះការគាំទ្រ។ |
| កង្វះខាតជំនាញជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អនាគត (Labor Force Skills Gap) | ទោះបីជាប្រព័ន្ធអប់រំកម្រិតមូលដ្ឋានមានភាពល្អប្រសើរក៏ដោយ កម្លាំងពលកម្មទូទៅនៅតែខ្វះជំនាញកម្រិតខ្ពស់ និងជំនាញទន់ (Socio-emotional skills) ដែលទីផ្សារការងារទំនើបកំពុងត្រូវការជាចាំបាច់។ | កម្លាំងពលកម្មប្រហែល ៧០% មានការអប់រំត្រឹមអនុវិទ្យាល័យ ឬទាបជាងនេះ ហើយនិយោជកជាង ៧០% រាយការណ៍ពីការលំបាកក្នុងការស្វែងរកបុគ្គលិកដែលមានជំនាញគ្រប់គ្រង និងបច្ចេកទេស។ |
| លទ្ធភាពបង្កើនផលិតភាពក្នុងវិស័យកសិកម្ម (Agricultural Productivity Potential) | ការងារក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅតែមានចំនួនច្រើន ដែលអាចបង្កើនទិន្នផលនិងប្រាក់ចំណូលបាន តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ការដាំដុះដំណាំដែលមានតម្លៃខ្ពស់ និងបណ្តាញកែច្នៃ។ | ផលិតភាពពលកម្មប្រចាំថ្ងៃក្នុងការដាំដំណាំតម្លៃខ្ពស់ ដូចជាម្រេច (៥១១,០០០ ដុង/ថ្ងៃ) គឺខ្ពស់ជាងឆ្ងាយបើធៀបនឹងការដាំស្រូវជាលក្ខណៈប្រពៃណី (៩៤,០០០ ដុង/ថ្ងៃ)។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់ជាសេចក្តីស្នើចំនួន ៣ សសរស្តម្ភធំៗ ដើម្បីកែលម្អគុណភាពការងារក្នុងវិស័យទំនើប វិស័យប្រពៃណី និងការអភិវឌ្ឍជំនាញពលកម្ម។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើតបរិយាកាសប្រកួតប្រជែងស្មើភាពគ្នាសម្រាប់សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យមក្នុងស្រុក (SMEs) ដោយសម្រួលនីតិវិធីអាជីវកម្ម និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរវាង SMEs និងសហគ្រាសពហុជាតិសាសន៍ (MNCs)។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងអប់រំ និងស្ថាប័នបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ (MOET/TVET Institutions) | ធ្វើបដិវត្តន៍ប្រព័ន្ធអប់រំ ដោយបញ្ជ្រាបជំនាញសង្គម-អារម្មណ៍ (Socio-emotional) ការគិតស៊ីជម្រៅ និងជំនាញឌីជីថល ព្រមទាំងផ្តល់ភាពស្វយ័ត និងការបណ្តុះបណ្តាលវគ្គខ្លីផ្តោតលើតម្រូវការទីផ្សារ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងកសិកម្ម និងវិស័យឯកជន (Ministry of Agriculture and Private Sector) | ជំរុញការធ្វើពិពិធកម្មកសិកម្មទៅជាដំណាំដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ (High value-added crops) និងលើកទឹកចិត្តការវិនិយោគលើរោងចក្រកែច្នៃកសិ-ចំណីអាហារនៅតាមទីក្រុងលំដាប់ទីពីរជិតតំបន់ផលិតកម្ម។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | អភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធព័ត៌មានទីផ្សារការងារជាតិ (Labor Market Information System - LMIS) ដើម្បីផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់អំពីទីផ្សារ តម្រូវការជំនាញ និងឱកាសការងារដល់យុវជននិងសិស្សានុសិស្ស។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នាដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម រោងចក្រកាត់ដេរ និងសហគ្រាសក្រៅប្រព័ន្ធ ហើយក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងកង្វះជំនាញបច្ចេកទេស និងឥទ្ធិពលនៃស្វ័យប្រវត្តិកម្ម (Automation) ដូចគ្នា។
ការរៀបចំខ្លួនជាមុនតាមរយៈការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធអប់រំ និងការតភ្ជាប់សហគ្រាសក្នុងស្រុកជាមួយខ្សែសង្វាក់តម្លៃសកល គឺជាគន្លឹះដោះស្រាយបញ្ហាការងារដើម្បីជួយកម្ពុជាឱ្យឈានទៅរកប្រទេសចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Global Value Chains (GVCs) | បណ្តាញនៃប្រតិបត្តិការផលិតកម្ម ការរចនា និងការចែកចាយដែលបែងចែកតាមប្រទេសផ្សេងៗគ្នា។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ វាទាមទារឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ធ្វើសមាហរណកម្មខ្លួនទៅក្នុងដំណាក់កាលដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ (ដូចជាការស្រាវជ្រាវ ការរចនា ឬភស្តុភារ) ជាជាងពឹងផ្អែកតែលើការដេរកាត់ឬការតម្លើង។ | ដូចជាការរួមដៃគ្នាបង្កើតទូរស័ព្ទមួយ ដោយប្រទេសមួយផលិតអេក្រង់ ប្រទេសមួយទៀតផ្គុំចំណែក ហើយប្រទេសមួយទៀតជាអ្នកលក់និងធ្វើទីផ្សារ។ |
| Structural Transformation | ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពីការពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មដែលមានផលិតភាពទាប ទៅរកវិស័យឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្មទំនើបដែលមានផលិតភាពខ្ពស់ជាង។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះទាមទាររដ្ឋាភិបាលឱ្យបង្កើតការងារផ្លូវការថ្មីៗ ដើម្បីស្រូបយកកម្លាំងពលកម្មដែលផ្លាស់ទីពីតំបន់ជនបទ។ | ដូចជាការវិវឌ្ឍពីសង្គមដែលមនុស្សភាគច្រើនធ្វើស្រែចម្ការ ទៅជាសង្គមដែលមនុស្សភាគច្រើនធ្វើការក្នុងការិយាល័យ និងរោងចក្រទំនើប។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) Spillovers | ផលប្រយោជន៍ប្រយោលដែលសហគ្រាសក្នុងស្រុកទទួលបានពីការវិនិយោគបរទេស ដូចជាការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ជំនាញគ្រប់គ្រង និងស្តង់ដារគុណភាព។ គោលនយោបាយរដ្ឋត្រូវជំរុញការតភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់រវាងក្រុមហ៊ុនបរទេស និងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក ដើម្បីបង្កើតផលប្រយោជន៍ទាំងនេះ។ | ដូចជាសិស្សខ្សោយរៀនបានពូកែជាងមុន ដោយសារបានធ្វើការងារក្រុមជាមួយសិស្សពូកែដែលមកពីក្រៅ។ |
| Labor Market Information System (LMIS) | ប្រព័ន្ធទិន្នន័យរួមដែលប្រមូល វិភាគ និងផ្តល់ព័ត៌មានអំពីតម្រូវការការងារ ជំនាញដែលនិយោជកចង់បាន និងកម្រិតប្រាក់ឈ្នួល។ វាជាឧបករណ៍គោលនយោបាយដ៏សំខាន់ជួយរដ្ឋាភិបាលរៀបចំកម្មវិធីសិក្សា និងជួយយុវជនក្នុងការជ្រើសរើសមុខជំនាញឱ្យត្រូវនឹងទីផ្សារជាក់ស្តែង។ | ដូចជាកម្មវិធីផែនទីចង្អុលផ្លូវ (GPS) ប៉ុន្តែសម្រាប់បង្ហាញប្រាប់អ្នកស្វែងរកការងារ ឱ្យដឹងថាជំនាញមួយណាមានតម្រូវការនិងប្រាក់ខែខ្ពស់។ |
| Socio-emotional Skills | ជំនាញទន់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ការធ្វើការងារជាក្រុម និងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត។ ក្នុងយុគសម័យស្វ័យប្រវត្តិកម្ម កម្មវិធីសិក្សាត្រូវបញ្ជ្រាបជំនាញនេះ ព្រោះវាជាសក្តានុពលរបស់មនុស្សដែលម៉ាស៊ីនមិនអាចជំនួសបាន។ | ដូចជាប្រេងរំអិលដែលជួយឱ្យម៉ាស៊ីន (ចំណេះដឹងនិងបច្ចេកទេសតឹងរ៉ឹង) ដំណើរការប្រាស្រ័យទាក់ទងបានរលូនជាមួយមនុស្សជុំវិញខ្លួន។ |
| Dependency Ratio | អត្រាដែលធៀបចំនួនប្រជាជនវ័យចំណាស់ និងកុមារ (អ្នកពឹងផ្អែក) ទៅនឹងចំនួនប្រជាជនក្នុងវ័យធ្វើការ។ នៅពេលប្រទេសមួយមានអត្រានេះខ្ពស់ (ដោយសារកំណើនមនុស្សចាស់) រដ្ឋាភិបាលត្រូវចេញគោលនយោបាយថែទាំសុខភាព គាំពារសង្គម និងការបង្កើនផលិតភាពរបស់កម្លាំងពលកម្មដែលនៅសេសសល់ដើម្បីទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការគណនាថាមនុស្សម្នាក់ដែលចេញទៅរកលុយ ត្រូវមានបន្ទុកចិញ្ចឹមមនុស្សចាស់ឬកូនក្មេងប៉ុន្មាននាក់នៅក្នុងផ្ទះ។ |
| Total Factor Productivity (TFP) | រង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពសរុបក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធាន (កម្លាំងពលកម្ម និងមូលធន) ដើម្បីផលិតទំនិញឬសេវាកម្ម។ វាយកមកវាស់ស្ទង់ថាតើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដកើតចេញពីការច្នៃប្រឌិត បច្ចេកវិទ្យា ឬការគ្រប់គ្រងប្រសើរជាងមុន ឬគ្រាន់តែដោយសារការបន្ថែមចំនួនកម្លាំងពលកម្មធម្មតា។ | ដូចជាចុងភៅពីរនាក់មានគ្រឿងផ្សំនិងពេលម៉ោងស្មើគ្នា តែម្នាក់អាចធ្វើម្ហូបបានឆ្ងាញ់និងច្រើនជាង ដោយសារគាត់មានបច្ចេកទេសនិងចំណេះដឹងល្អជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
