បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធអាយុរបស់ប្រជាជននៅប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពី "ឱកាសប្រជាសាស្ត្រមាស" (Golden Demographic Window) ដែលនឹងកើតមានត្រឹមតែម្តងគត់ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ៣០ ឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជំរឿនប្រជាជន ព្រមទាំងការវិភាគប្រៀបធៀបជាមួយបទពិសោធន៍របស់បណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីបូព៌ា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដើម្បីផ្តល់អនុសាសន៍គោលនយោបាយ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះគូសបញ្ជាក់ថាប្រទេសវៀតណាមបានឈានចូលដល់យុគសម័យ "ឱកាសប្រជាសាស្ត្រមាស" (Golden Demographic Window) រយៈពេលប្រមាណ ៣០ ឆ្នាំ ដែលចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ ២០១០។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដើម្បីបំប្លែងអត្ថប្រយោជន៍នៃរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាជនវ័យក្មេងនេះទៅជាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការវិនិយោគជាបន្ទាន់ និងប្រកបដោយយុទ្ធសាស្ត្រលើការអប់រំ គុណភាពការងារ ការថែទាំសុខភាព និងសន្តិសុខសង្គម គឺជារឿងចាំបាច់បំផុតមុនពេលប្រជាជនឈានចូលវ័យចាស់ជរា។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| រយៈពេលកំណត់នៃឱកាសប្រជាសាស្ត្រ (Demographic Window Timeline) | ប្រទេសវៀតណាមបានចូលដល់ដំណាក់កាលឱកាសប្រជាសាស្ត្រមាសនៅឆ្នាំ ២០១០ ដែលសមាមាត្រអ្នកក្នុងបន្ទុកបានធ្លាក់ចុះទាបជាង ៥០។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបិទបញ្ចប់នៅចន្លោះឆ្នាំ ២០៣៨ ដល់ ២០៤២ នៅពេលដែលចំនួនប្រជាជនចាស់ជរាកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ទិន្នន័យពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងការិយាល័យស្ថិតិទូទៅ បង្ហាញថាសមាមាត្រអ្នកក្នុងបន្ទុក (Dependency Ratio) គឺ ៤៥,៨ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ហើយនឹងកើនឡើងដល់ ៥០,៨ នៅឆ្នាំ ២០៤០។ |
| បញ្ហាប្រឈមនៃគុណភាពកម្លាំងពលកម្ម (Labor Quality Challenges) | ទោះបីជាវៀតណាមមានកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេងនិងសម្បូរបែបក៏ដោយ ប៉ុន្តែកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនខ្វះជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ ដែលជាឧបសគ្គដល់ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកឧស្សាហកម្មដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់។ | របាយការណ៍ស្ថិតិឆ្នាំ ២០១០ បង្ហាញថា ៧៥,៣% នៃកម្លាំងពលកម្មដែលមានការងារធ្វើ គឺគ្មានជំនាញបច្ចេកទេស និងមិនមានវិញ្ញាបនបត្របណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ។ |
| វិសមភាពក្នុងការទទួលបានការអប់រំ (Educational Inequality) | ការទទួលបានការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅតែមានគម្លាតយ៉ាងធំរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ ព្រមទាំងរវាងទីក្រុងនិងជនបទ ដែលធ្វើឱ្យក្រុមងាយរងគ្រោះមិនអាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ | ទិន្នន័យឆ្នាំ ២０០៨ បង្ហាញថា ក្នុងចំណោមយុវជនអាយុ ១៨-២២ ឆ្នាំ មានតែ ២% ប៉ុណ្ណោះនៃក្រុមអ្នកក្រីក្របំផុតបានចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ ធៀបនឹង ៤៥% សម្រាប់ក្រុមអ្នកមានបំផុត។ |
| គម្លាតនៃប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម (Social Security Gaps) | ប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសង្គមនិងសុខាភិបាល នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយសម្រាប់ក្រុមពលករក្រៅប្រព័ន្ធ ពលករចំណាកស្រុក និងមនុស្សចាស់ ដែលងាយរងគ្រោះពីហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចនិងសុខភាព។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា ជាង ៦០% នៃមនុស្សចាស់នៅវៀតណាមមិនទទួលបានប្រាក់សោធននិវត្តន៍ ឬប្រាក់ឧបត្ថម្ភណាមួយឡើយ ហើយពលករចំណាកស្រុកភាគច្រើនគ្មានលទ្ធភាពទទួលបានសេវាគាំពារសង្គមដោយសារបញ្ហាលិខិតស្នាម និងការងារមិនអចិន្ត្រៃយ៍។ |
របាយការណ៍នេះបានស្នើឡើងនូវអន្តរាគមន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រលើសសរស្តម្ភសំខាន់ៗចំនួនបួន ដើម្បីទាញយកផលចំណេញពីឱកាសប្រជាសាស្ត្រឱ្យបានពេញលេញ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងអប់រំ (Government and Ministry of Education) | ផ្លាស់ប្តូរការផ្តោតអារម្មណ៍ពីបរិមាណទៅគុណភាពនៃការអប់រំ និងពង្រីកការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ (TVET) ឱ្យស្របតាមតម្រូវការទីផ្សារការងារ ជាពិសេសសម្រាប់យុវជននៅជនបទ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងការងារ និងវិស័យឯកជន (Ministry of Labor and Private Sector) | ធ្វើពិពិធកម្មការងារនៅតំបន់ជនបទ និងជំរុញការវិនិយោគលើឧស្សាហកម្មដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មមានជំនាញ ដើម្បីបង្កើនផលិតភាព ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មថោក។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នគាំពារសង្គម និងក្រសួងសុខាភិបាល (Social Security Institutions and Ministry of Health) | ពង្រីកវិសាលភាពប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសង្គម និងសោធននិវត្តន៍ឱ្យគ្របដណ្តប់លើពលករក្រៅប្រព័ន្ធ និងពលករចំណាកស្រុក ព្រមទាំងពង្រឹងសេវាសុខភាពបន្តពូជសម្រាប់យុវជន។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ (Researchers and Policymakers) | ត្រូវបញ្ជ្រាបកត្តាប្រជាសាស្ត្រ (Demographic factors) ទៅក្នុងគ្រប់ផែនការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមជាតិ ដោយមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវស៊ីជម្រៅពីផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែង។ | មធ្យម (Medium) |
ប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នកំពុងឆ្លងកាត់ដំណាក់កាល "ឱកាសប្រជាសាស្ត្រមាស" ស្រដៀងគ្នានេះ ដែលមានកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេងយ៉ាងច្រើនកុះករ។ មេរៀនពីប្រទេសវៀតណាមគឺជាការដាស់តឿនដ៏សំខាន់មួយ៖ ប្រសិនបើគ្មានការវិនិយោគទំហំធំលើមូលធនមនុស្ស និងការគាំពារសង្គមនៅពេលនេះទេ កម្ពុជាអាចប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចូលទៅក្នុង "អន្ទាក់ចំណូលមធ្យម" (Middle-income trap) និងក្លាយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនចាស់ជរាមុនពេលក្លាយជាប្រទេសអ្នកមាន។
ជាចុងក្រោយ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវតែចាត់ទុកយុវជនមិនត្រឹមតែជាកម្លាំងពលកម្មដែលមានតម្លៃថោកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាទ្រព្យសកម្មសេដ្ឋកិច្ច (Economic Asset) ដែលទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់ជាបន្ទាន់ ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពស្របតាមយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Demographic Dividend | សំដៅលើសក្តានុពលនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដែលកើតចេញពីការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធអាយុរបស់ប្រជាជន នៅពេលដែលកម្លាំងពលកម្ម (អាយុ ១៥-៦៤ឆ្នាំ) មានទំហំធំជាងចំនួនអ្នកក្នុងបន្ទុក (កុមារ និងមនុស្សចាស់) យ៉ាងខ្លាំង ដែលទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគត្រឹមត្រូវលើការអប់រំ និងការងារ។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលមានអ្នកចេញរកលុយច្រើន តែមានកូនតូចនិងចាស់ជរាដែលត្រូវចិញ្ចឹមតិចតួច ធ្វើឱ្យគ្រួសារនោះងាយសន្សំប្រាក់និងឆាប់មានបាន ប្រសិនបើពួកគេចេះទុកដាក់ត្រឹមត្រូវ។ |
| Demographic Dependency Ratio | ជារង្វាស់ប្រជាសាស្ត្រដែលប្រៀបធៀបចំនួនអ្នកនៅក្នុងបន្ទុក (អាយុក្រោម ១៥ឆ្នាំ និងលើ ៦៥ឆ្នាំ) ធៀបនឹងចំនួនអ្នកក្នុងវ័យពលកម្ម (អាយុ ១៥-៦៤ឆ្នាំ)។ កាលណាសមាមាត្រនេះទាបជាង ៥០ នោះប្រទេសមួយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងយុគសម័យ "ឱកាសប្រជាសាស្ត្រមាស"។ | ជាតួលេខបង្ហាញថា មនុស្សម្នាក់ដែលកំពុងធ្វើការ ត្រូវរកលុយចិញ្ចឹមមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមានលទ្ធភាពធ្វើការ។ |
| Middle-Income Trap | ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលប្រទេសមួយឈានដល់កម្រិតចំណូលមធ្យមហើយ ប៉ុន្តែមិនអាចបន្តការអភិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាប្រទេសចំណូលខ្ពស់បាន ដោយសារកង្វះនវានុវត្តន៍ កង្វះបច្ចេកវិទ្យា និងធនធានមនុស្សមិនមានជំនាញកម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាសិស្សដែលរៀនពូកែជាងគេនៅថ្នាក់បឋម តែឡើងដល់អនុវិទ្យាល័យស្រាប់តែនៅទ្រឹង មិនអាចប្រកួតប្រជែងយកលេខមួយបានទៀត ដោយសារមិនព្រមផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រៀនសូត្រចាស់ៗ។ |
| Total Fertility Rate (TFR) | ចំនួនកូនជាមធ្យមដែលស្ត្រីម្នាក់អាចសម្រាលបានក្នុងអំឡុងពេលនៃអាយុបន្តពូជរបស់គាត់ (ជាទូទៅគិតចន្លោះពីអាយុ ១៥ ទៅ ៤៩ ឆ្នាំ) ប្រសិនបើគាត់ឆ្លងកាត់វ័យបន្តពូជស្របតាមអត្រាអាយុជាក់លាក់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ | ជាតួលេខសន្មតដែលបង្ហាញថា ជាមធ្យមស្ត្រីម្នាក់ៗក្នុងប្រទេសមួយនឹងបង្កើតកូនប៉ុន្មាននាក់ពេញមួយជីវិតរបស់គាត់។ |
| Replacement Level Fertility | កម្រិតនៃអត្រាមានកូនដែលគូស្វាមីភរិយាបង្កើតកូនក្នុងចំនួនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជំនួសខ្លួនឯងនៅក្នុងចំនួនប្រជាជនសរុប (ជាទូទៅគឺ ២,១ នាក់ក្នុងមួយស្ត្រី) ដែលធ្វើឱ្យចំនួនប្រជាជនក្នុងប្រទេសមួយថេរ មិនកើននិងមិនថយចុះ។ | ដូចជាឪពុកម្តាយពីរនាក់ បង្កើតកូនមកចំនួនពីរនាក់វិញ ដើម្បីពេលដែលពួកគាត់ស្លាប់ទៅ ចំនួនសមាជិកគ្រួសារសរុបគឺនៅដដែល។ |
| Aging Population | ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធអាយុរបស់ប្រជាជន ដែលសមាមាត្រនៃមនុស្សចាស់ជរា (អាយុចាប់ពី ៦៥ ឆ្នាំឡើងទៅ) កើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុប ដែលបណ្តាលមកពីការថយចុះអត្រាកំណើត និងការកើនឡើងនៃអាយុសង្ឃឹមរស់។ | ដូចជាភូមិមួយដែលកាន់តែសំបូរទៅដោយមនុស្សចាស់ ខណៈក្មេងៗនិងអ្នកកម្លាំងពេញវ័យមានចំនួនតិចទៅៗ ។ |
| Economically Active Population | សំដៅលើចំនួនកម្លាំងពលកម្មសរុប ដែលរួមមានទាំងអ្នកដែលមានការងារធ្វើ និងអ្នកដែលកំពុងអត់ការងារធ្វើប៉ុន្តែកំពុងស្វែងរកការងារសកម្ម នៅក្នុងរង្វង់អាយុណាមួយ (ជាទូទៅចាប់ពី ១៥ ឆ្នាំឡើងទៅ)។ | គឺសំដៅលើក្រុមមនុស្សទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេស ដែលមានកម្លាំងអាចធ្វើការបាន ហើយចង់ធ្វើការ ទោះបីជាពេលនេះពួកគេមានការងារឬអត់ការងារក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
