បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាជម្លោះសាសនា និងអសន្តិសុខរ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ជាពិសេសការកើនឡើងនៃអំពើហិង្សារវាងអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងគ្រិស្តសាសនា ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសហវិជ្ជមាន និងសន្តិសុខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ ដោយផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រភពឯកសារបន្ទាប់បន្សំ និងការសង្កេតលើព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Education ការអប់រំបែបប្រពៃណី |
បង្រៀនយុវជនឱ្យចេះគោរពចាស់ទុំ មានសីលធម៌ និងមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈជាក់ស្តែងសម្រាប់សហគមន៍។ ជួយកសាងចរិតលក្ខណៈនិងស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។ | មិនមានប្រព័ន្ធស្តង់ដារផ្លូវការច្បាស់លាស់ និងងាយរងឥទ្ធិពលពីប្រព័ន្ធអប់រំបែបទំនើបដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណដើមជាបណ្តើរៗ។ | បានដើរតួជាមូលដ្ឋានគ្រឹះធានាបាននូវសមាហរណកម្មសង្គម និងការរស់នៅប្រកបដោយអត្ថន័យនៅក្នុងសង្គមទ្វីបអាហ្វ្រិកមុនសម័យអាណានិគម។ |
| Islamic Education (Koranic Schools) ការអប់រំសាសនាឥស្លាម (សាលាគម្ពីរកូរ៉ាន) |
ផ្តល់ការអប់រំផ្នែកសីលធម៌សាសនា និងបង្កើតអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ ក៏ដូចជាចំណងសាមគ្គីភាពរឹងមាំក្នុងចំណោមសាសនិកឥស្លាម។ | ឯកសារបញ្ជាក់ថា សាលាខ្លះខ្វះស្តង់ដារគុណភាព គ្រូមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ និងមិនសូវលើកកម្ពស់ឧត្តមគតិសង្គមទូលំទូលាយ ឬការអភិវឌ្ឍជំនាញទំនើបនោះទេ។ | បានពង្រីកឥទ្ធិពលសាសនានិងនយោបាយយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា តែបន្សល់ទុកគម្លាតជាមួយសហគមន៍ដទៃ។ |
| Western Education ការអប់រំបែបលោកខាងលិច |
ផ្តល់ផ្លូវឆ្ពោះទៅរកវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា ការគិតវិភាគ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមតាមបែបសកលភាវូបនីយកម្មទំនើប។ | ដើមឡើយប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍សម្រាប់ការផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្ត មិនសូវយកចិត្តទុកដាក់លើវប្បធម៌ក្នុងស្រុក និងបានបង្កើតវណ្ណៈអភិជនដែលឃ្លាតឆ្ងាយពីសង្គមដើម។ | បានបង្កើតប្រព័ន្ធសាលារៀននិងសាកលវិទ្យាល័យទំនើប ប៉ុន្តែក៏បានរួមចំណែកដល់ការបែងចែកជម្លោះផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណនៅនីហ្សេរីយ៉ា។ |
| Peace Education and Inter-faith Dialogue ការអប់រំសន្តិភាព និងកិច្ចសន្ទនាអន្តរសាសនា (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
លើកកម្ពស់ការយល់ចិត្តគ្នា ការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ការយល់ដឹងពីតម្លៃរួម និងដោះស្រាយការយល់ច្រឡំដោយសន្តិវិធី។ | ទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ទាំងយន្តការថ្នាក់ជាតិ និងពីថ្នាក់ដឹកនាំសាសនា ហើយអាចប្រឈមនឹងការប្រឆាំងពីក្រុមជ្រុលនិយម។ | ត្រូវបានផ្តល់អនុសាសន៍ថាជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សា ធានាសន្តិសហវិជ្ជមាន និងលើកកម្ពស់សន្តិសុខជាតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាតួលេខហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តដំណោះស្រាយនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើការកែទម្រង់កម្មវិធីសិក្សា និងធនធានស្ថាប័ននានា។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជម្លោះនៅប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានភាពតានតឹងរ៉ាំរ៉ៃរវាងសាសនាឥស្លាមនិងគ្រិស្តសាសនា។ ទិន្នន័យបានមកពីប្រភពឯកសារបន្ទាប់បន្សំ និងការសង្កេតលើអំពើហិង្សាជាក់ស្តែង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានជម្លោះសាសនាបង្ហូរឈាមបែបនេះ ការយល់ដឹងពីវិធីសាស្ត្របង្ការតាមរយៈការអប់រំ គឺជារឿងសំខាន់ណាស់ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពសង្គមដែលមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងជំនឿ។
ទោះបីជាបរិបទជម្លោះសាសនាខុសគ្នាស្រឡះពីនីហ្សេរីយ៉ា ប៉ុន្តែគោលគំនិតនៃការប្រើប្រាស់ការអប់រំ និងកិច្ចសន្ទនាដើម្បីធានាសន្តិសុខជាតិ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក របាយការណ៍នេះផ្តល់ជាមេរៀនសង្ខេបដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ស្ថាប័នអប់រំ និងអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការប្រើប្រាស់ការអប់រំជាវិធានការបង្ការ (Preventive Measures) ដើម្បីរក្សាសន្តិសហវិជ្ជមាន និងស្ថិរភាពសង្គមយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Inter-faith dialogue (កិច្ចសន្ទនាអន្តរសាសនា) | ដំណើរការដែលសមាជិកនៃសាសនាផ្សេងៗគ្នាជួបជុំគ្នាដើម្បីពិភាក្សា ផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍ ស្វែងយល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមក និងដោះស្រាយការយល់ច្រឡំដោយសន្តិវិធី ដើម្បីកសាងសន្តិសហវិជ្ជមានក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការអង្គុយផឹកកាហ្វេនិយាយគ្នាដោយបើកចំហរវាងអ្នកជិតខាងពីរនាក់ដែលមានជំនឿខុសគ្នា ដើម្បីរឹតចំណងមិត្តភាពជំនួសឱ្យការឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ |
| National security (សន្តិសុខជាតិ) | សមត្ថភាពរបស់រដ្ឋមួយក្នុងការការពារអាយុជីវិតសញ្ជាតិ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពីការគំរាមកំហែងទាំងផ្នែកយោធា នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងជាពិសេសជម្លោះហិង្សាផ្ទៃក្នុងជាតិ។ | ដូចជាការសាងសង់របងផ្ទះដ៏រឹងមាំ និងមានកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព រួមទាំងការចេះរស់នៅចុះសម្រុងគ្នាក្នុងគ្រួសារ ដើម្បីការពារផ្ទះពីចោរ និងគ្រោះថ្នាក់នានា។ |
| Fundamentalism (មូលដ្ឋាននិយម ឬសាសនាជ្រុលនិយម) | ជំនឿដែលប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងទៅនឹងអត្ថបទគម្ពីរ ឬច្បាប់ដើមនៃសាសនាណាមួយ ដោយច្រើនតែបដិសេធគំនិតទំនើប និងអាចឈានដល់ការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរារាំងអ្នកដទៃ។ | ដូចជាអ្នកលេងកីឡាម្នាក់ដែលគោរពច្បាប់តឹងរ៉ឹងហួសហេតុ រហូតដល់ហ៊ានវាយតប់អ្នកដទៃដោយគ្រាន់តែគេលេងខុសបច្ចេកទេសបន្តិចបន្តួច។ |
| Religious bigotry (ភាពងងឹតងងុលផ្នែកសាសនា ឬការរើសអើងសាសនា) | អាកប្បកិរិយាដែលមិនអត់ឱន និងមានការរើសអើងយ៉ាងខ្លាំងចំពោះអ្នកដែលមានជំនឿសាសនាខុសពីខ្លួន ដោយជឿថាសាសនារបស់ខ្លួនឯងទើបជាសច្ចភាពតែមួយគត់ដែលត្រូវគោរព។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលពាក់វ៉ែនតាពណ៌ក្រហម ហើយទទូចប្រកែកថាពិភពលោកទាំងមូលមានពណ៌ក្រហម ដោយមិនព្រមស្តាប់ការបកស្រាយរបស់អ្នកដទៃទាល់តែសោះ។ |
| Rapprochement (ការផ្សះផ្សា ឬការផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងឡើងវិញ) | ដំណើរការនៃការស្តារឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងល្អ ឬការយោគយល់គ្នារវាងក្រុម ឬភាគីដែលធ្លាប់មានជម្លោះ ឬភាពតានតឹងជាមួយគ្នាពីមុនមក តាមរយៈការសន្ទនា និងការអប់រំសន្តិភាព។ | ដូចជាមិត្តភក្តិពីរនាក់ដែលធ្លាប់ឈ្លោះគ្នាមិនមើលមុខ រួចក៏ចាប់ផ្តើមនិយាយរកគ្នា យោគយល់គ្នា និងរាប់អានគ្នាឡើងវិញជាធម្មតា។ |
| Pragmatist philosophy (ទស្សនវិជ្ជាជាក់ស្តែងនិយម) | គោលគំនិតនៃការអប់រំដែលផ្តោតលើការរៀនសូត្រតាមរយៈការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដើម្បីទទួលបានជំនាញដែលអាចប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ភ្លាមៗក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ (ដែលជាទម្រង់អប់រំប្រពៃណីនៅអាហ្វ្រិក)។ | ជំនួសឱ្យការអង្គុយទន្ទេញមេរៀនពីរបៀបហែលទឹកនៅថ្នាក់រៀន គឺគេឱ្យលោតចូលទឹកហើយហាត់ហែលផ្ទាល់តែម្តង។ |
| Apprenticeship system (ប្រព័ន្ធហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង) | ទម្រង់នៃការអប់រំបែបប្រពៃណីដែលអ្នករៀនត្រូវនៅជាប់នឹងអ្នកជំនាញ (គ្រូ ឬមេជាង) ក្នុងរយៈពេលយូរដើម្បីរៀនសូត្រពីជំនាញវិជ្ជាជីវៈជាក់ស្តែង តាមរយៈការអនុវត្ត និងការសង្កេតផ្ទាល់ រហូតដល់ស្ទាត់ជំនាញ។ | ដូចជាក្មេងម្នាក់ដែលទៅជួយធ្វើការនៅហាងជួសជុលម៉ូតូជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីសង្កេតនិងរៀនពីរបៀបជួសជុលរហូតដល់ចេះធ្វើដោយខ្លួនឯងបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
