បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះជាតិសាសន៍ និងវិបត្តិសង្គមរ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមិនអាចដោះស្រាយបានត្រឹមតែតាមរយៈការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងអន្តរាគមន៍យោធា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធធ្វើការវិភាគលើប្រវត្តិសាស្រ្តនយោបាយរបស់នីហ្សេរីយ៉ា និងស្នើឡើងនូវយុទ្ធសាស្ត្រអប់រំសន្តិភាពតាមរយៈប្រព័ន្ធអប់រំ ដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងរវាងជាតិសាសន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Political Restructuring and Military Intervention ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងអន្តរាគមន៍យោធា |
អាចទប់ស្កាត់ជម្លោះហិង្សា ឬភាពវឹកវរក្នុងសង្គមបានភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ជួយរក្សាស្ថិរភាពនយោបាយបណ្ដោះអាសន្ននៅពេលមានវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាឫសគល់នៃការរើសអើងជាតិសាសន៍ និងការសង្ស័យគ្នាបានទេ។ ច្រើនតែពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើពុករលួយ និងធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើការដឹកនាំ។ | ផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមានតិចតួចបំផុតក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងមិនអាចនាំមកនូវសន្តិភាពយូរអង្វែងឡើយ (ផ្អែកលើបទពិសោធន៍៤០ឆ្នាំនៅនីហ្សេរីយ៉ា)។ |
| Lifelong Peace Education Strategies យុទ្ធសាស្ត្រអប់រំសន្តិភាពពេញមួយជីវិត (តាមរយៈសាលារៀន ពិព័រណ៍វប្បធម៌ និងការអប់រំក្រៅប្រព័ន្ធ) |
មានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ (Cost-effective) ដោយសារអាចបញ្ចូលទៅក្នុងមុខវិជ្ជាដែលមានស្រាប់។ ជួយកសាងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ និងផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋតាំងពីកុមារភាពរហូតដល់ចាស់។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ និងការអត់ធ្មត់ខ្ពស់ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាក់ស្តែង។ តម្រូវឱ្យមានការគាំទ្រផ្នែកគោលនយោបាយ និងការបណ្តុះបណ្តាលគ្រូបង្រៀនយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ត្រូវបានស្នើជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលអាចពឹងផ្អែកបាន និងយូរអង្វែងបំផុត (Dependable and enduring strategy) ដើម្បីបង្កើតវប្បធម៌សន្តិភាពនៅក្នុងប្រទេស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកា ឬធនធានបច្ចេកវិទ្យាជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារការវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើការកែទម្រង់កម្មវិធីសិក្សា និងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើបរិបទប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានក្រុមជនជាតិភាគតិចជាង ២៥០ក្រុម និងមានប្រវត្តិជម្លោះដណ្តើមអំណាច និងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ស្មុគស្មាញដូចនីហ្សេរីយ៉ាក្តី ក៏អំណះអំណាងនៃការប្រើប្រាស់ការអប់រំដើម្បីលុបបំបាត់ការសង្ស័យ និងកសាងការយោគយល់គ្នា គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរក្សាសន្តិភាពក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិល។
វិធីសាស្ត្រនៃការបញ្ជ្រាបការអប់រំសន្តិភាពពេញមួយជីវិតនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំ និងសង្គមកម្ពុជា។
ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រអប់រំពេញមួយជីវិតនេះ នឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីសន្តិភាពដែលផ្អែកលើស្ថិរភាពនយោបាយ ទៅជា 'វប្បធម៌សន្តិភាព' ដែលចាក់ឫសជ្រៅក្នុងផ្នត់គំនិតពលរដ្ឋគ្រប់រូប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Lifelong education (ការអប់រំពេញមួយជីវិត) | ជាទស្សនាទាននៃការអប់រំដែលចាត់ទុកការរៀនសូត្រគឺជាដំណើរការប្រព្រឹត្តទៅពីពេលកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដោយមិនកំណត់ត្រឹមតែការរៀនក្នុងសាលាផ្លូវការនោះទេ គឺរួមបញ្ចូលទាំងការរៀនពីបទពិសោធន៍សង្គម ការយល់ដឹងពីបច្ចេកវិទ្យា និងការសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរថ្មីៗដើម្បីរស់នៅដោយសន្តិភាព។ | ដូចជាការអាប់ដេតកម្មវិធីទូរស័ព្ទជាប្រចាំអញ្ចឹងដែរ មនុស្សយើងត្រូវរៀនចំណេះដឹងថ្មីៗរហូតដើម្បីអាចរស់នៅចុះសម្រុងនឹងសង្គមដែលចេះតែផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច។ |
| Culture of peace (វប្បធម៌សន្តិភាព) | ជាបណ្តុំនៃតម្លៃ អាកប្បកិរិយា និងរបៀបរស់នៅដែលបដិសេធអំពើហិង្សា និងព្យាយាមដោះស្រាយជម្លោះផ្សេងៗតាមរយៈការពិភាក្សា ការអប់រំ និងការយោគយល់គ្នាជាជាងការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ ឬអំណាចយោធា។ | ប្រៀបដូចជាគ្រួសារមួយដែលទម្លាប់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយការអង្គុយនិយាយគ្នាដោយសន្តិវិធី និងប្រើហេតុផល ជាជាងការឈ្លោះប្រកែក ឬវាយតប់គ្នា។ |
| Dual nationhood (ភាពជាប្រជាជាតិទ្វេគ្រាប់ / ប្រជាជាតិពីរក្នុងប្រទេសមួយ) | ក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រនីហ្សេរីយ៉ា វាសំដៅលើការបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាងតំបន់ភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូង ដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ជំនឿសាសនា និងផ្នត់គំនិតខុសគ្នាទាំងស្រុង ទោះបីជាត្រូវបានអាណានិគមអង់គ្លេសច្របាច់បញ្ចូលគ្នាជារដ្ឋតែមួយក៏ដោយ។ | ដូចជាផ្ទះមួយដែលមានបន្ទប់ពីរដាច់ដោយឡែក ហើយអ្នកនៅបន្ទប់នីមួយៗរស់នៅតាមច្បាប់និងទម្លាប់ខុសគ្នាស្រឡះ ទោះជាស្ថិតក្រោមដំបូលផ្ទះតែមួយក្តី។ |
| Pax Romana (សន្តិភាពរ៉ូម៉ាំង) | ជាទស្សនាទានសន្តិភាពតាមបែបចក្រភពរ៉ូមពីបុរាណ ដែលផ្តោតលើការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងការទប់ស្កាត់កុបកម្មតាមរយៈអំណាចនយោបាយ និងកម្លាំងយោធាដ៏រឹងមាំ ជាជាងការផ្តោតលើសេរីភាព ឬសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្តរបស់ប្រជាជន។ | ដូចជាសន្តិភាពនៅក្នុងពន្ធនាគារអញ្ចឹង គឺស្ងប់ស្ងាត់ដោយសារមានឆ្មាំយាមកាមតឹងរ៉ឹង និងការដាក់វិន័យ មិនមែនស្ងប់ស្ងាត់ដោយសារមនុស្សមានសេរីភាពនិងសប្បាយចិត្តនោះទេ។ |
| Humanitas Romana (មនុស្សធម៌រ៉ូម៉ាំង) | ជាទស្សនាទានដែលវិវឌ្ឍចេញពី Pax Romana ដោយបញ្ចូលនូវគំនិតនៃភាពជាមនុស្ស សេរីភាព និងសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត (Inner peace) ចូលទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យសន្តិភាពមានលក្ខណៈមនុស្សធម៌ជាងមុន និងមិនពឹងផ្អែកតែលើការគាបសង្កត់។ | ដូចជាការគ្រប់គ្រងសាលារៀនដែលមិនត្រឹមតែដាក់វិន័យកុំឱ្យសិស្សវាយគ្នាទេ តែថែមទាំងយកចិត្តទុកដាក់លើសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងផ្តល់សេរីភាពឱ្យសិស្សបញ្ចេញមតិទៀតផង។ |
| Shalom (សន្តិភាពបរិបូរណ៍) | ជាទស្សនាទានសន្តិភាពរបស់ពិភពបូព៌ា ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើសុខុមាលភាពទាំងផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្តរបស់សហគមន៍ទាំងមូល ដែលទាមទារឱ្យបុគ្គលម្នាក់ៗខិតខំប្រឹងប្រែង និងធ្វើការរួមគ្នាដោយសកម្មដើម្បីសម្រេចបាននូវស្ថានភាពដ៏ល្អប្រសើរនេះ។ | ដូចជាភូមិមួយដែលអ្នកភូមិទាំងអស់សហការគ្នាធ្វើការងារ ជួយយកអាសារគ្នា រហូតដល់គ្រប់គ្នាមានហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ និងមានសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្តពេញលេញ។ |
| Non-formal education (ការអប់រំក្រៅប្រព័ន្ធ) | ជាទម្រង់នៃការអប់រំដែលមានការរៀបចំជាប្រព័ន្ធដែរ ប៉ុន្តែធ្វើឡើងនៅក្រៅក្របខណ្ឌសាលារៀន ឬសាកលវិទ្យាល័យផ្លូវការ ដូចជាកម្មវិធីអក្ខរកម្ម ការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈខ្លីៗ ការអប់រំស្ត្រី ឬសិក្ខាសាលានៅតាមសហគមន៍។ | ដូចជាការទៅរៀនវគ្គកាត់ដេរ វគ្គជួសជុលម៉ូតូ ឬវគ្គកុំព្យូទ័រខ្លីៗនៅតាមមជ្ឈមណ្ឌលសហគមន៍ ជាជាងការទៅរៀនយកសញ្ញាបត្រពេញម៉ោងនៅសាកលវិទ្យាល័យ។ |
| Indirect rule (ការគ្រប់គ្រងដោយប្រយោល) | ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគម (ពិសេសអាណានិគមអង់គ្លេស) ដែលប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធអំណាចចាស់ៗក្នុងស្រុក (ដូចជាព្រះអង្គម្ចាស់ ឬមេដឹកនាំសាសនា) ឱ្យបន្តគ្រប់គ្រងប្រជាជនរបស់ខ្លួន ដោយគ្រាន់តែរាយការណ៍ និងអនុវត្តតាមគោលនយោបាយរបស់មហាអំណាចអាណានិគមពីលើ។ | ដូចជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនធំជួលអ្នកចាត់ការទូទៅ (ដែលធ្លាប់ជាមេកើយចាស់នៅទីនោះស្រាប់) ឱ្យមើលការខុសត្រូវបុគ្គលិកបន្ត ដោយខ្លួនឯងគ្រាន់តែចាំទទួលរបាយការណ៍ មិនចាំបាច់ទៅបញ្ជាបុគ្គលិកម្នាក់ៗដោយផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
