បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាអសមធម៌ក្នុងការបែងចែកថវិកាអាហារូបករណ៍របស់រដ្ឋាភិបាលដល់សិស្សវិទ្យាល័យ ដែលមកពីគ្រួសារក្រីក្រនៅក្នុងស្រុក Busia ប្រទេសកេនយ៉ា។ វាផ្តោតលើការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យក្នុងការជ្រើសរើសសិស្សដែលត្រូវការជំនួយពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលទិន្នន័យពីសិស្សចំនួន ១៩០ នាក់ និងនាយកសាលាចំនួន ២៧ នាក់ ដោយអនុវត្តស្ថិតិពណ៌នា និងប្រើប្រាស់រង្វាស់វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Lorenz curves and Gini coefficients ខ្សែកោង ឡូរ៉េនស៍ (Lorenz Curve) និងមេគុណ ជីនី (Gini Coefficient) |
ផ្តល់រង្វាស់ច្បាស់លាស់តាមបែបបរិមាណអំពីកម្រិតនៃវិសមភាពក្នុងការបែងចែកធនធាន។ មានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបទិន្នន័យពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ | ទាមទារទិន្នន័យពិតប្រាកដដែលបានកត់ត្រាត្រឹមត្រូវ និងមិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅដែលបណ្តាលឲ្យមានវិសមភាពនោះទេ។ | រកឃើញមេគុណ Gini ខ្ពស់ជាង ០.៥ ជាបន្តបន្ទាប់ (១៩៩៩, ២០០១, ២០០២) ដែលបញ្ជាក់ពីការបែងចែកអាហារូបករណ៍ដោយគ្មានសមធម៌។ |
| In-depth Interviews and Questionnaires ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅ និងការប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរ |
ជួយទាញយកមតិយោបល់ និងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ពីអ្នកអនុវត្ត (នាយកសាលា) ដើម្បីស្វែងយល់ពីចន្លោះប្រហោងនៃគោលនយោបាយ។ | អាចប្រឈមនឹងភាពលម្អៀងដោយសារការយល់ឃើញ និងការឆ្លើយតបបែបអត្តនោម័តរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍។ | នាយកសាលា ៥៥.៦% យល់ថាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលមានស្រាប់មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសិស្សក្រីក្រពិតប្រាកដ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវធនធានផ្នែកទិន្នន័យ និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តផ្តាច់មុខនៅស្រុក Busia ប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើសិស្សវិទ្យាល័យតែ ១៩០ នាក់ និងនាយកសាលា ២៧ នាក់ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៩-២០០២។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសេដ្ឋកិច្ច និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមចាស់របស់កេនយ៉ា ដែលអាចមានភាពខុសប្លែកពីបច្ចុប្បន្ន។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ពីព្រោះប្រព័ន្ធកំណត់អត្តសញ្ញាណជនក្រីក្រនៅកម្ពុជា (IDPoor) មានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ និងទាមទារការតាមដានជាប់លាប់ដើម្បីចៀសវាងភាពលម្អៀងនៃការវាយតម្លៃ។
វិធីសាស្រ្តវិភាគសមធម៌នេះមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយអប់រំនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគណនាខ្សែកោង Lorenz និងការវាយតម្លៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យឡើងវិញ នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធានាបាននូវតម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបែងចែកអាហារូបករណ៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bursary (អាហារូបករណ៍ ឬប្រាក់ឧបត្ថម្ភការសិក្សា) | ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដែលផ្តល់ដោយរដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័ននានាដល់សិស្សនិស្សិតដែលមានជីវភាពខ្វះខាត ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការបង់ថ្លៃសិក្សា និងការចំណាយផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយអត្រាបោះបង់ការសិក្សា។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់ហោប៉ៅប្រចាំខែពីសប្បុរសជនដល់សិស្សក្រីក្រ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបន្តការរៀនសូត្របានដោយមិនបារម្ភពីរឿងលុយកាក់។ |
| Lorenz curve (ខ្សែកោង ឡូរ៉េនស៍) | ជាក្រាហ្វិកប្រើក្នុងស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីបង្ហាញពីវិសមភាពនៃការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិ ឬប្រាក់ចំណូលនៅក្នុងសង្គម។ ប្រសិនបើខ្សែកោងនេះកាន់តែទាញធ្លាក់ចុះក្រោម ឃ្លាតឆ្ងាយពីបន្ទាត់ត្រង់ (បន្ទាត់សមធម៌) នោះមានន័យថាការបែងចែកនោះកាន់តែអយុត្តិធម៌។ | ប្រៀបដូចជាការតម្រង់ជួរសិស្សពីក្របំផុតទៅមានបំផុត ហើយគូសគំនូសថាតើពួកគេម្នាក់ៗទទួលបាននំកញ្ចប់ប៉ុន្មាន បើអ្នកក្របាននំតិចជាងអ្នកមាន នោះខ្សែគំនូសនឹងកោងធ្លាក់ចុះក្រោម។ |
| Gini coefficient (មេគុណ ជីនី) | ជាតួលេខស្ថិតិពី ០ ដល់ ១ ដែលវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃវិសមភាព។ តម្លៃ ០ មានន័យថាសមធម៌ពេញលេញ (អ្នកគ្រប់គ្នាទទួលបានស្មើគ្នា) ចំណែកតម្លៃ ១ មានន័យថាអសមធម៌ដាច់ខាត (មនុស្សម្នាក់បានទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់)។ ក្នុងបរិបទនេះ លើសពី ០.៣ ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានវិសមភាពខ្ពស់។ | ដូចជាពិន្ទុវាស់ភាពលម្អៀងរបស់គ្រូអញ្ចឹង បើពិន្ទុជិតសូន្យ គឺគ្រូចែកស្ករគ្រាប់ស្មើៗគ្នា បើពិន្ទុជិតមួយ គឺគ្រូឲ្យស្ករគ្រាប់ទៅតែកូនសិស្សសំណព្វចិត្តម្នាក់ឯង។ |
| Equity (សមធម៌) | គោលការណ៍នៃភាពយុត្តិធម៌ ដោយផ្តល់ធនធាន ឬការគាំទ្រដល់បុគ្គលម្នាក់ៗផ្អែកលើកម្រិតនៃតម្រូវការ និងភាពខ្វះខាតជាក់ស្តែងរបស់ពួកគេ ដើម្បីធានាថាអ្នកគ្រប់គ្នាអាចទទួលបានឱកាសស្មើគ្នា (ខុសពី Equality ដែលមានន័យថាចែកស្មើៗគ្នាដោយមិនខ្វល់ពីអ្នកខ្វះ ឬអ្នកមានស្រាប់)។ | ដូចជាការផ្តល់កៅអីឈរមើលការប្រកួតបាល់ទាត់អញ្ចឹង អ្នកទាបទទួលបានកៅអីខ្ពស់ជាងគេ ចំណែកអ្នកខ្ពស់ស្រាប់មិនបាច់ឈរលើកៅអីទេ ដើម្បីឲ្យអ្នកទាំងពីរអាចមើលឃើញស្មើគ្នា។ |
| Means testing (ការវាយតម្លៃលទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬកម្រិតជីវភាព) | ដំណើរការស៊ើបអង្កេត និងវាយតម្លៃលើប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គល ឬគ្រួសារ តាមរយៈលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាក់លាក់ ដើម្បីកំណត់ថាតើពួកគេពិតជាមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ និងជាអ្នកដែលត្រូវការជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីរដ្ឋពិតប្រាកដឬអត់។ | ដូចជាការដែលគ្រូពេទ្យពិនិត្យឈាម និងវាស់កម្តៅអ្នកជំងឺមុននឹងសម្រេចចិត្តថាតើគួរផ្តល់ថ្នាំសង្គ្រោះប្រភេទណាឲ្យអ្នកជំងឺនោះ។ |
| Quartile (ក្វាទីល ឬចំណែកភាគបួន) | ការបែងចែកទិន្នន័យ (ដូចជាចំនួនសិស្សដែលទទួលបានអាហារូបករណ៍) ជាបួនក្រុមស្មើៗគ្នា (២៥% ក្នុងមួយក្រុម) បន្ទាប់ពីបានតម្រៀបពួកគេពីតម្លៃទាបបំផុតទៅខ្ពស់បំផុត ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបគម្លាតរវាងក្រុមនីមួយៗ។ | ដូចជាការកាត់នំខេកមួយជា ៤ ចំណែកស្មើៗគ្នា ហើយយើងយកចំណែកនីមួយៗមកពិនិត្យមើលថាតើមានផ្លែស្ត្របឺរីប៉ុន្មានគ្រាប់នៅលើចំណែកទាំង៤នោះ។ |
| Saturated sample (សំណាកឆ្អែត ឬសំណាកសរុប) | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសសំណាកក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដែលក្នុងនោះប្រជាជនគោលដៅទាំងអស់ ឬសមាជិកទាំងអស់នៃក្រុមដែលចង់សិក្សា (ឧទាហរណ៍៖ នាយកសាលាទាំង២៧នាក់ក្នុងស្រុក) ត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកធ្វើការសិក្សាទាំងអស់ ដោយមិនមានការទាញយកតែមួយផ្នែកដើម្បីតំណាងនោះទេ។ | ជំនួសឲ្យការភ្លក់ទឹកស៊ុបមួយស្លាបព្រាដើម្បីតំណាងឲ្យរសជាតិទាំងមូល អ្នកស្រាវជ្រាវសម្រេចចិត្តផឹកទឹកស៊ុបក្នុងឆ្នាំងនោះទាំងអស់តែម្តង ដើម្បីឲ្យប្រាកដ១០០%។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
