បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលកំណើនបរិមាណនៃប្រព័ន្ធអប់រំនៅប្រទេសកេនយ៉ាតាំងពីទទួលបានឯករាជ្យ និងបញ្ហាប្រឈមបច្ចុប្បន្នដែលរារាំងដល់ការសម្រេចបាននូវគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្សរ៍ (MDGs) និងចក្ខុវិស័យឆ្នាំ២០៣០។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ស្ថិតិពិពណ៌នាដើម្បីវិភាគទិន្នន័យពីការិយាល័យស្ថិតិជាតិកេនយ៉ា ក្រសួងផែនការ និងក្រសួងអប់រំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Descriptive Statistical Analysis ការវិភាគស្ថិតិពិពណ៌នាលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ |
ងាយស្រួលក្នុងការបង្ហាញពីនិន្នាការនៃការចុះឈ្មោះចូលរៀន និងអត្រាអន្តរកាលក្នុងរយៈពេលវែង (១៩៦៣-២០១០)។ | មិនអាចផ្តល់នូវការវិភាគស៊ីជម្រៅអំពីមូលហេតុជាក់លាក់ (Causal inference) ឬការព្យាករណ៍ទៅថ្ងៃអនាគតបានលម្អិតនោះទេ។ | បានបង្ហាញពីកំណើនសិស្សបឋមសិក្សាពី ៨៩១.៥៣៣ នាក់ ទៅ ៧,៨ លាននាក់ ប៉ុន្តែរកឃើញពីភាពទន់ខ្សោយនៃអត្រាអន្តរកាល។ |
| Free Primary Education (FPE) Policy គោលនយោបាយអប់រំបឋមសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ |
ជួយកាត់បន្ថយបន្ទុកចំណាយរបស់មាតាបិតា និងបង្កើនការចូលរៀនរបស់កុមារមកពីគ្រួសារក្រីក្រយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | បណ្តាលឱ្យមានការកកស្ទះសិស្សក្នុងថ្នាក់ កង្វះខាតគ្រូបង្រៀន (អត្រាសិស្សនិងគ្រូខ្ពស់) និងធ្វើឱ្យគុណភាពអប់រំធ្លាក់ចុះ។ | ការចូលរៀនកើនឡើង តែសិស្សថ្នាក់ទី៥ ដល់ទៅ ២៥% មិនអាចអានអត្ថបទកម្រិតថ្នាក់ទី២ បាន។ |
| Private Schooling Model គំរូនៃការអប់រំតាមសាលាឯកជន |
មានបរិក្ខារសិក្សាគ្រប់គ្រាន់ អត្រាសិស្សនិងគ្រូសមស្រប និងផ្តល់លទ្ធផលសិក្សាល្អប្រសើរជាងសាលារដ្ឋ។ | បង្កើតវិសមភាពសង្គម ដោយសារតែកុមារមកពីគ្រួសារក្រីក្រមិនមានលទ្ធភាពចូលរៀនបាន។ | សិស្សសាលាឯកជន ៧៧% ប្រឡងជាប់ទៅមធ្យមសិក្សា ធៀបនឹងសិស្សសាលារដ្ឋដែលមានត្រឹមតែ ៤៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំដែលមានស្រាប់ (Secondary Data) ដូច្នេះការចំណាយធនធានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគឺមានកម្រិតទាប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើទិន្នន័យកម្រិតថ្នាក់ជាតិពីតំបន់និងខេត្តផ្សេងៗ។ ដោយសារការប្រមូលទិន្នន័យមានលក្ខណៈជារួម (Aggregated data) វាអាចលាក់បាំងនូវបញ្ហាប្រឈមធ្ងន់ធ្ងរដែលមាននៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិច ឬតំបន់ដាច់ស្រយាលបំផុត។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការពឹងផ្អែកតែលើតួលេខជាតិដោយមិនបំបែកទិន្នន័យតាមទីតាំងភូមិសាស្រ្តជាក់លាក់ អាចធ្វើឱ្យការរៀបចំគោលនយោបាយមិនចំគោលដៅពិតប្រាកដ។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយអប់រំឆ្ពោះទៅកាន់ចក្ខុវិស័យឆ្នាំ២០៥០។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាសញ្ញាព្រមានដល់កម្ពុជាថា ការសម្រេចបានកំណើនបរិមាណសិស្ស (Quantity) មិនគួរធ្វើឡើងដោយលះបង់ចោលនូវគុណភាព (Quality) និងសមធម៌អប់រំនោះទេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Human capital (មូលធនមនុស្ស) | ការចាត់ទុកចំណេះដឹង ជំនាញ ភាពច្នៃប្រឌិត និងបទពិសោធន៍របស់បុគ្គលម្នាក់ៗជាទ្រព្យសកម្ម ឬជាដើមទុនដ៏មានតម្លៃបំផុត ដែលជួយជម្រុញផលិតភាពការងារ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះនិងអាវុធ (ចំណេះដឹងនិងជំនាញ) ដល់ទាហានម្នាក់ ដើម្បីឱ្យគេអាចទៅតស៊ូរកចំណូលនិងកសាងប្រទេសបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ជាជាងមានត្រឹមតែកម្លាំងកាយទទេ។ |
| Transition rates (អត្រាអន្តរកាល / អត្រាផ្ទេរការសិក្សា) | រង្វាស់ភាគរយនៃចំនួនសិស្សដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅកម្រិតមួយ (ឧ. បឋមសិក្សា) ហើយមានលទ្ធភាពចុះឈ្មោះចូលរៀនបន្តនៅកម្រិតបន្ទាប់មួយទៀត (ឧ. មធ្យមសិក្សា) ក្នុងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីនិរន្តរភាពនៃការសិក្សា។ | ដូចជាការគណនាចំនួនអ្នកដំណើរដែលដើរឆ្លងផុតស្ពានទីមួយ ហើយមានសមត្ថភាពដើរឆ្លងស្ពានទីពីរបន្តទៀតបានសម្រេច ដោយមិនបោះបង់ចោលការធ្វើដំណើរកណ្តាលទី។ |
| Free Primary Education / FPE (គោលនយោបាយអប់រំបឋមសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ) | អន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការលុបបំបាត់ការបង់ថ្លៃសាលារៀនកម្រិតបឋម ដើម្បីជំរុញកុមារមកពីគ្រួសារក្រីក្រអាចចូលរៀនបានច្រើន ប៉ុន្តែវិធានការនេះជារឿយៗបណ្តាលឱ្យខ្វះខាតគ្រូបង្រៀននិងថ្នាក់រៀនដោយសារកំណើនសិស្សហួសប្រមាណ។ | ដូចជាការបើកឱ្យចូលមើលកុនដោយឥតគិតថ្លៃ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សសម្រុកចូលមើលច្រើនកុះករ រហូតដល់ខ្វះកៅអីអង្គុយ ស្អុះស្អាប់ និងធ្វើឱ្យគុណភាពនៃការទស្សនាធ្លាក់ចុះ។ |
| Opportunity cost (ថ្លៃដើមឱកាស) | តម្លៃនៃផលប្រយោជន៍ ឬប្រាក់ចំណូលដែលត្រូវបានបោះបង់ចោល នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់ជ្រើសរើសធ្វើសកម្មភាពមួយជំនួសសកម្មភាពមួយផ្សេងទៀត។ ក្នុងបរិបទនេះ គឺប្រាក់ចំណូលដែលគ្រួសារក្រីក្របាត់បង់ដោយសារការបញ្ជូនកូនទៅរៀន ជំនួសឱ្យការឱ្យកូនទៅធ្វើការរកលុយជួយគ្រួសារ។ | ដូចជាការដែលអ្នកសម្រេចចិត្តយកពេលពីរម៉ោងទៅរៀនសូត្រ ជំនួសឱ្យការយកពេលនោះទៅធ្វើការក្រៅម៉ោងដើម្បីបានប្រាក់ឈ្នួល នោះលុយដែលអ្នកមិនបានរកបាននោះហើយគឺជា "ថ្លៃដើមឱកាស"។ |
| Universal Primary Education / UPE (ការអប់រំបឋមសិក្សាជាសកល) | គោលដៅរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងពិភពលោក ក្នុងការធានាថា កុមារគ្រប់រូបមិនថានៅតំបន់ទីក្រុង ជនបទ ឬមានពិការភាព ត្រូវបានផ្តល់ឱកាសចុះឈ្មោះចូលរៀន និងបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតបឋមសិក្សាបានពេញលេញ១០០%។ | ដូចជាយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងជាសកល ដែលតម្រូវឱ្យកុមារគ្រប់រូបក្នុងភូមិទូទាំងប្រទេស មិនថាមានឬក្រ ត្រូវតែទទួលបានថ្នាំការពារជំងឺដូចៗគ្នា។ |
| Quota system (ប្រព័ន្ធកូតា) | យន្តការគោលនយោបាយក្នុងការកំណត់ចំនួន ឬភាគរយជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីបែងចែកធនធាន ឬឱកាសសិក្សា។ ឧទាហរណ៍ ការកំណត់ភាគរយនៃការទទួលយកសិស្សពីសាលាឯកជនឱ្យចូលរៀននៅសាលារដ្ឋល្បីៗ ដើម្បីធានាសមធម៌ជាមួយសិស្សក្រីក្រ។ | ដូចជាការកំណត់ច្បាប់ថា ក្នុងចំណោមកៅអីអំណោយ១០០ ត្រូវតែទុកកៅអីចំនួន៣០ ជាដាច់ខាតសម្រាប់តែកុមារមកពីខេត្តដាច់ស្រយាល ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការទទួលបានឱកាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
