បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះឆ្លើយតបទៅនឹងភាពខ្វះខាតនៃការយល់ដឹងជាប្រព័ន្ធ អំពីរបៀបដែលបញ្ហាសង្គមវិទ្យាសាស្ត្រ (Socioscientific Issues - SSI) ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងការអប់រំវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីជម្រុញការគិតស៊ីជម្រៅ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវិភាគគន្ថមេទិច (Bibliometric Analysis) ដោយប្រើប្រាស់គោលការណ៍ណែនាំ PRISMA ដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថបទស្រាវជ្រាវ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PRISMA Methodology (Systematic Literature Review) ការវាយតម្លៃអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធតាមស្តង់ដារ PRISMA |
ផ្តល់នូវតម្លាភាព ភាពច្បាស់លាស់ និងកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការជ្រើសរើសឯកសារស្រាវជ្រាវ។ | ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការអាន និងចម្រាញ់ឯកសារ ហើយអាចមើលរំលងឯកសារដែលមិនមានក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យដែលបានកំណត់។ | បានចម្រាញ់អត្ថបទយ៉ាងហ្មត់ចត់ពី ១៥៧៩ មកត្រឹម ១៥៧ អត្ថបទដែលពាក់ព័ន្ធបំផុត។ |
| Bibliometric Analysis (using VOSviewer & Biblioshiny) ការវិភាគគន្ថមេទិច (ការធ្វើផែនទីទិន្នន័យបោះពុម្ពផ្សាយ) |
អាចមើលឃើញពីរូបភាពរួមនៃបណ្តាញសហការ និន្នាការស្រាវជ្រាវ និងទំនាក់ទំនងនៃពាក្យគន្លឹះក្នុងទំហំទិន្នន័យធំបានយ៉ាងច្បាស់។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើគុណភាពទិន្នន័យមេតា (Metadata) និងមិនបានវិភាគស៊ីជម្រៅលើអត្ថន័យនៃអត្ថបទនីមួយៗនោះទេ។ | បង្ហាញពីបណ្តាញសហការរវាងអ្នកនិពន្ធ ៣៤៧ នាក់ ព្រមទាំងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រធានបទក្តៅៗដូចជា Climate Change និង Sustainability។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវឧបករណ៍សូហ្វវែរ និងសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យភាគច្រើនពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកឈរលេខ១ (៥៦ អត្ថបទ) បន្ទាប់មកទួរគី និងអឺរ៉ុប ព្រមទាំងយកតែអត្ថបទភាសាអង់គ្លេស។ នេះជាចំណុចខ្វះខាតសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះបរិបទសង្គម វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាបរិស្ថានជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ មានភាពខុសគ្នាខ្លាំង និងទាមទារការសិក្សាតាមបរិបទមូលដ្ឋាន។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទស្សនាទាននៃការបញ្ជ្រាបបញ្ហាសង្គមវិទ្យាសាស្ត្រ (SSI) នេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ដើម្បីកែទម្រង់ការអប់រំវិទ្យាសាស្ត្រនៅកម្ពុជាឱ្យស្របតាមបរិបទសកល។
ជារួម ការអនុវត្តគំរូអប់រំនេះ នឹងជួយសិស្សកម្ពុជាឱ្យមិនត្រឹមតែចេះទ្រឹស្តីវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងចេះគិតស៊ីជម្រៅ និងធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ ដើម្បីចូលរួមអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Socioscientific issues [SSI] | បញ្ហាសង្គមវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាវិធីសាស្ត្រគរុកោសល្យដែលលើកយកបញ្ហាប្រឈមក្នុងសង្គមជាក់ស្តែង ដែលមានមូលដ្ឋានទាក់ទងនឹងវិទ្យាសាស្ត្រ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ, ការចាក់វ៉ាក់សាំង) មកបង្រៀនសិស្ស ដើម្បីឱ្យពួកគេចេះពិចារណាដោះស្រាយបញ្ហា ដោយផ្អែកលើទាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងទិដ្ឋភាពសីលធម៌ សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការជជែកគ្នាថាគួរតែសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីឬទេ ដោយសិស្សត្រូវថ្លឹងថ្លែងរវាងអត្ថប្រយោជន៍ថាមពល (វិទ្យាសាស្ត្រ) និងហានិភ័យចំពោះសហគមន៍អ្នកនេសាទ (សង្គម)។ |
| Bibliometric analysis | ការវិភាគគន្ថមេទិច គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ និងវិភាគលើទិន្នន័យនៃការបោះពុម្ពផ្សាយអត្ថបទស្រាវជ្រាវរាប់ពាន់ ដើម្បីរកមើលថាតើប្រធានបទអ្វីកំពុងពេញនិយម អ្នកណាឬប្រទេសណាស្រាវជ្រាវច្រើនជាងគេ និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកស្រាវជ្រាវទាំងនោះមានរាងយ៉ាងដូចម្តេច។ | ដូចជាការវិភាគទិន្នន័យនៅលើ Facebook ដើម្បីមើលថា hashtag មួយណាមានអ្នកចូលចិត្តប្រើជាងគេ តើអ្នកណាជា Influencer ធំជាងគេ និងតើអ្នកទាំងនោះធ្លាប់ធ្វើការជាមួយគ្នាដែរឬទេ។ |
| PRISMA methodology | វាជាស្តង់ដារគោលការណ៍ណែនាំមួយដែលមានជំហានច្បាស់លាស់ សម្រាប់ជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការរៀបចំផែនការ ស្វែងរក ចម្រាញ់ និងវាយតម្លៃអត្ថបទស្រាវជ្រាវរាប់រយពាន់ ដើម្បីប្រាកដថាអត្ថបទដែលជ្រើសរើសមកសិក្សា និងសន្និដ្ឋាន គឺពិតជាមានគុណភាព និងមិនមានភាពលម្អៀង។ | ដូចជារូបមន្តចម្រោះទឹកបរិសុទ្ធ ដែលមានតម្រងច្រើនជាន់ ដើម្បីច្រោះយកក្អែល និងមេរោគចេញជាបន្តបន្ទាប់ រហូតទទួលបានទឹកដែលស្អាតបំផុតសម្រាប់ផឹក។ |
| Scientific literacy | អក្ខរកម្មវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការយល់ដឹងពីគោលគំនិតវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយអាចយកចំណេះដឹងទាំងនោះទៅប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាការសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាសុខភាព ការទិញទំនិញ ឬការការពារបរិស្ថានដោយផ្អែកលើអំណះអំណាងត្រឹមត្រូវ ជាជាងការជឿតាមពាក្យចចាមអារ៉ាម។ | ដូចជាការចេះអានផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ និងយល់ពីច្បាប់បើកបរ ហើយអាចទាញយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងដើម្បីបើកបរលើដងផ្លូវប្រកបដោយសុវត្ថិភាព មិនមែនគ្រាន់តែទន្ទេញចាំមាត់ដើម្បីប្រឡងនោះទេ។ |
| Bibliographic coupling | ជាបច្ចេកទេសមួយក្នុងការវិភាគទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ ដែលវាស់ស្ទង់ភាពស្រដៀងគ្នារវាងអត្ថបទពីរ ឬប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើចំនួនឯកសារយោង (References) ដែលពួកគេប្រើប្រាស់រួមគ្នា។ បើមានឯកសារយោងដូចគ្នាច្រើន មានន័យថាការស្រាវជ្រាវនោះមានប្រធានបទ និងទិសដៅពាក់ព័ន្ធគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាការសន្និដ្ឋានថាមនុស្សពីរនាក់ប្រហែលជាមានចំណង់ចំណូលចិត្តដូចគ្នា ឬជាមិត្តភក្តិនឹងគ្នា ដោយសារតែពួកគេមាន mutual friends (មិត្តរួម) ច្រើននៅលើបណ្តាញសង្គម។ |
| Education for Sustainable Development [ESD] | ការអប់រំដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព គឺជាការរៀបចំការបង្រៀនដែលបំពាក់បំប៉នសិស្សនូវចំណេះដឹង ជំនាញ និងឥរិយាបថ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសកល (ដូចជាភាពក្រីក្រ វិសមភាព និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ) សំដៅធានាថាការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចនាពេលបច្ចុប្បន្ន នឹងមិនបំផ្លាញធនធានសម្រាប់ក្មេងជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការបង្រៀនកសិករឱ្យចេះដាំដុះដំណាំដោយប្រើជីធម្មជាតិ និងថែរក្សាគុណភាពដី ជាជាងការប្រើជីគីមីផ្តេសផ្តាសដែលធ្វើឱ្យដីខូចលែងដុះនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗ។ |
| Three-Field Plot | គឺជាគំនូសតាងបង្ហាញទិន្នន័យប្រភេទពិសេសមួយ នៅក្នុងការវិភាគគន្ថមេទិច ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាបីផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យគន្លឹះ ប្រធានបទសំខាន់ក្នុងចំណងជើង និងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ) ដោយប្រើខ្សែបន្ទាត់ភ្ជាប់គ្នាឆ្លងកាត់ជួរឈរទាំងបី ដើម្បីបង្ហាញពីលំហូរ និងភាពទាក់ទងគ្នានៃប្រធានបទសិក្សា។ | ដូចជាការគូសផែនទីផ្លូវទឹក ដែលបង្ហាញពីប្រភពទឹកធ្លាក់ហូរឆ្លងកាត់ដៃទន្លេផ្សេងៗ រហូតទៅដល់បឹងទន្លេសាប ដើម្បីមើលថាទឹកភាគច្រើនបានហូរប្រមូលផ្តុំទៅតាមផ្លូវណា។ |
| Argumentation | ការជជែកវែកញែក ឬការលើកអំណះអំណាងក្នុងបរិបទវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាដំណើរការដែលសិស្សបង្កើតការអះអាងណាមួយ ដោយមានភ្ជាប់មកជាមួយនូវភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងហេតុផលសមស្រប ដើម្បីគាំទ្រគំនិតរបស់ខ្លួន ឬដើម្បីវាយតម្លៃ និងបដិសេធគំនិតខុសឆ្គងរបស់អ្នកដទៃ។ | ដូចជាការធ្វើជាមេធាវីការពារក្តីនៅក្នុងតុលាការ ដែលអ្នកមិនអាចគ្រាន់តែនិយាយថា 'កូនក្តីខ្ញុំមិនខុសទេ' ប៉ុន្តែអ្នកត្រូវតែមានវីដេអូកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព ឬសាក្សីរឹងមាំ (ភស្តុតាង) ដើម្បីបញ្ជាក់ការពិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
