បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាគុណភាពនិងភាពអាចជឿទុកចិត្តបាននៃយុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកឯកសារ (Search strategies) នៅក្នុងការសិក្សាប្រភេទពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ (Systematic reviews) ដែលបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដីវះកាត់ប្រព័ន្ធប្រសាទ។ ការរាយការណ៍មិនគ្រប់គ្រាន់ ឬមានកំហុសអាចនាំឱ្យមានភាពលម្អៀងនៅក្នុងលទ្ធផលនៃការប៉ាន់ស្មានប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការអង្កេតជាប្រព័ន្ធលើអត្ថបទសិក្សាប្រភេទពិនិត្យឡើងវិញ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដីកំពូលទាំង ១០ ផ្នែកវះកាត់ប្រព័ន្ធប្រសាទ ចន្លោះពីខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧ ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩ ដោយវាយតម្លៃលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យគោលការណ៍ណែនាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Reproducible Search Strategy យុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកដែលអាចអនុវត្តឡើងវិញបាន |
ផ្តល់តម្លាភាពខ្ពស់ក្នុងការសិក្សា ដោយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ ទាញយកទិន្នន័យដដែល និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពការសិក្សាបានងាយស្រួល។ វាក៏ជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃភាពលម្អៀងផងដែរ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន ការកត់ត្រាលម្អិត និងអាចធ្វើឱ្យអត្ថបទស្រាវជ្រាវមានប្រវែងវែងជាងមុនដោយសារត្រូវរាយបញ្ជីកន្សោមពាក្យគន្លឹះ និងកាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់។ | មានតែ ៤៥,៩៧% នៃការសិក្សាប៉ុណ្ណោះ ដែលបានរាយការណ៍ពីយុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកដែលអាចអនុវត្តឡើងវិញបានដោយជោគជ័យ។ |
| Comprehensive Searching (Grey Literature & Multi-database) ការស្វែងរកទូលំទូលាយ (ឯកសារក្រៅផ្លូវការ និងមូលដ្ឋានទិន្នន័យច្រើន) |
ជួយប្រមូលបានទិន្នន័យកាន់តែទូលំទូលាយ កាត់បន្ថយការលម្អៀងនៃការបោះពុម្ពផ្សាយ (Publication bias) និងធានាបាននូវភាពពេញលេញនៃការវាយតម្លៃ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការស្វែងរកដោយដៃ (Hand-searching) និងអាចប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការបកប្រែប្រសិនបើមិនមានការកម្រិតភាសា។ | មានតែ ៧,៩០% ស្វែងរកឯកសារ Grey literature និង ១២,៩៥% ប៉ុណ្ណោះដែលមិនកំណត់ភាសាក្នុងការស្វែងរក។ |
| Adherence to Reporting Guidelines (PRISMA/AMSTAR) ការអនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំរបាយការណ៍ (PRISMA/AMSTAR) |
ផ្តល់នូវក្របខណ្ឌស្តង់ដារមួយដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសរសេររបាយការណ៍បានពេញលេញ និងមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយពិន្ទុគុណភាពរួមនៃការសិក្សា។ | ការគ្រាន់តែលើកយកមកយោងក្នុងអត្ថបទ មិនបានធានាថាយុទ្ធសាស្ត្រនៃការស្វែងរកពិតជាមានភាពត្រឹមត្រូវ ឬអាចអនុវត្តឡើងវិញបាននោះទេ។ | ៦០,៨២% នៃអត្ថបទបានរាយការណ៍ពីការប្រើប្រាស់ PRISMA ប៉ុន្តែវាមិនមានទំនាក់ទំនងដោយឡែកជាមួយការបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកដែលអាចអនុវត្តឡើងវិញបានឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារនេះមិនបានផ្តោតលើការចំណាយផ្នែករឹង (Hardware) ក៏ដោយ ការអនុវត្តការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធកម្រិតខ្ពស់ទាមទារនូវឧបករណ៍សូហ្វវែរ ជំនាញវិភាគ និងសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះបានប្រមូលទិន្នន័យពីទស្សនាវដ្ដីកំពូលទាំង ១០ ផ្នែកវះកាត់ប្រព័ន្ធប្រសាទដែលមានឥទ្ធិពលខ្ពស់ ដោយអត្ថបទភាគច្រើនមកពីអាមេរិកខាងជើង (៤៦,៩២%) និងអឺរ៉ុប ព្រមទាំងបោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស។ ទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យការសិក្សានៅតាមបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ឬទស្សនាវដ្ដីកម្រិតតំបន់នោះទេ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការលម្អៀងខាងការបោះពុម្ពនិងភាសា (Publication and Language bias)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីចំណុចនេះគឺចាំបាច់ណាស់ ពីព្រោះគ្រូពេទ្យក្នុងស្រុកតែងតែពឹងផ្អែកលើទស្សនាវដ្ដីកំពូលៗទាំងនេះសម្រាប់ការអនុវត្តន៍ការព្យាបាល ដូច្នេះការដឹងពីចំណុចខ្វះខាតក្នុងវិធីសាស្ត្ររបស់ពួកគេនឹងជួយឱ្យការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តកាន់តែមានភាពរឹងមាំនិងប្រុងប្រយ័ត្ន។
ការរកឃើញ និងអនុសាសន៍នៃការសិក្សានេះ មានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យអប់រំនិងស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្រនៅកម្ពុជា។
ការពង្រឹងគុណភាពនៃការរាយការណ៍ និងការស្រាវជ្រាវជាប្រព័ន្ធ នឹងជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារនៃការថែទាំសុខភាពផ្អែកលើភស្តុតាង (Evidence-based medicine) នៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systematic Review (SR) | ការសិក្សាស្រាវជ្រាវមួយប្រភេទដែលប្រមូល វាយតម្លៃ និងសង្ខេបភស្តុតាងទាំងអស់ពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវបឋម (Primary research) ដែលមានស្រាប់ទាក់ទងនឹងប្រធានបទជាក់លាក់ណាមួយ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់និងមានប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង។ | ដូចជាការប្រមូលរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតពីប៉ូលីសជាច្រើននាក់មកផ្ដុំគ្នា ដើម្បីរកការសន្និដ្ឋានរួមមួយដែលអាចជឿទុកចិត្តបានបំផុតអំពីករណីណាមួយ។ |
| Meta-analysis | បច្ចេកទេសស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ (Systematic review) ដើម្បីបញ្ចូលគ្នានូវលទ្ធផលទិន្នន័យបរិមាណពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវដាច់ដោយឡែកពីគ្នាជាច្រើន ទៅជាលទ្ធផលរួមតែមួយដែលកាន់តែមានភាពសុក្រឹត។ | ដូចជាការយកពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សពីថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នា មកគណនារកពិន្ទុមធ្យមរួមប្រចាំសាលាទាំងមូល។ |
| Reproducible search | យុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកឯកសារដែលត្រូវបានរាយការណ៍យ៉ាងលម្អិត (មានឈ្មោះមូលដ្ឋានទិន្នន័យ កាលបរិច្ឆេទ ពាក្យគន្លឹះ និងសញ្ញាភ្ជាប់ Boolean) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតអាចធ្វើការស្វែងរកតាមលំនាំនោះ ហើយទទួលបានលទ្ធផលអត្ថបទដូចគ្នាទាំងស្រុង។ | ដូចជាការសរសេររូបមន្តធ្វើម្ហូបយ៉ាងលម្អិតទាំងបរិមាណគ្រឿងផ្សំនិងរបៀបធ្វើ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងយកទៅធ្វើតាមហើយទទួលបានរសជាតិដូចគ្នាពិតប្រាកដ។ |
| Boolean operators | ពាក្យភ្ជាប់តក្កវិជ្ជាដូចជា "AND", "OR", និង "NOT" ដែលប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ពាក្យគន្លឹះបញ្ចូលគ្នាក្នុងប្រព័ន្ធស្វែងរកទិន្នន័យ ដើម្បីពង្រីក ឬបង្រួមទំហំនៃលទ្ធផលឯកសារដែលប្រព័ន្ធនឹងទាញយកមកឱ្យ។ | ដូចជាការប្រាប់បណ្ណារក្សថា "ខ្ញុំចង់បានសៀវភៅនិយាយពីសត្វឆ្កែ (AND) សត្វឆ្មា ប៉ុន្តែ (NOT) មិនយកសៀវភៅនិយាយពីសត្វកណ្តុរទេ"។ |
| Grey literature | ឯកសារព័ត៌មានឬការស្រាវជ្រាវដែលមិនត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយតាមរយៈប្រព័ន្ធបោះពុម្ពផ្សាយផ្លូវការ ឬពាណិជ្ជកម្ម (ឧ. របាយការណ៍រដ្ឋាភិបាល សារណា ឯកសារសន្និសីទ) ដែលចាំបាច់ត្រូវបញ្ចូលក្នុងការស្រាវជ្រាវដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង។ | ដូចជាការស្វែងរកព័ត៌មានពីសាក្សីផ្ទាល់នៅកន្លែងកើតហេតុ ជាជាងរង់ចាំអានតែព័ត៌មានផ្លូវការដែលបានចុះផ្សាយតាមកាសែត។ |
| Search precision | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីភាពសុក្រឹតនៃការស្វែងរកឯកសារ ដោយគណនាជាភាគរយនៃចំនួនឯកសារដែលពិតជាត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ ធៀបនឹងចំនួនឯកសារសរុបទាំងអស់ដែលប្រព័ន្ធទាញយកមកបានពីការប្រើពាក្យគន្លឹះនោះ។ | ដូចជាការបង់សំណាញ់ចាប់ត្រី៖ បើសំណាញ់នោះជាប់ត្រីដែលអ្នកចង់បានច្រើន ហើយជាប់សំរាមឬកូនត្រីអត់ប្រយោជន៍តិច មានន័យថាសំណាញ់នោះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ (Precision ខ្ពស់)។ |
| Publication bias | ភាពលម្អៀងដែលកើតឡើងនៅពេលដែលការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលមានលទ្ធផលវិជ្ជមាន ឬគួរឱ្យកត់សម្គាល់ មានឱកាសត្រូវបានគេបោះពុម្ពផ្សាយច្រើនជាងការសិក្សាដែលមានលទ្ធផលអវិជ្ជមាន ឬមិនមានអ្វីប្រែប្រួល។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនមួយដែលផ្សព្វផ្សាយតែពីអតិថិជនដែលសរសើរផលិតផលខ្លួន ប៉ុន្តែលាក់បាំងមិនឱ្យគេឃើញមតិរិះគន់របស់អតិថិជនដែលប្រើមិនត្រូវ។ |
| PRISMA | គោលការណ៍ណែនាំស្តង់ដារមួយដែលទាមទារឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវរាយការណ៍ព័ត៌មានសំខាន់ៗជាកាតព្វកិច្ច (ជាទម្រង់បញ្ជីផ្ទៀងផ្ទាត់ និងដ្យាក្រាមលំហូរ) ដើម្បីធានាតម្លាភាព និងគុណភាពនៃការរៀបចំការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ (Systematic Reviews)។ | ដូចជាបញ្ជីត្រួតពិនិត្យ (Checklist) របស់អ្នកបើកបរយន្តហោះមុនពេលហោះហើរ ដើម្បីធានាថាគ្មានចំណុចសំខាន់ណាមួយនៃសុវត្ថិភាពត្រូវបានរំលង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
