បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សាដែលស្វែងយល់ជាពិសេសអំពីយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយគ្រោះមហន្តរាយផ្អែកលើចំណេះដឹងមូលដ្ឋាន (local wisdom) និងសក្តានុពលរបស់វាក្នុងការបញ្ចូលទៅក្នុងបរិបទអប់រំនៅមានកម្រិត បើទោះបីជាវាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីវិតក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ (Systematic Literature Review) ស្របតាមគោលការណ៍ណែនាំ PRISMA 2020 ដោយវិភាគលើអត្ថបទចំនួន ២២៩ ដែលដកស្រង់ចេញពី Scopus និង Web of Science ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០២៥។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tsunami Tendenko (Japan) យុទ្ធសាស្ត្រជប៉ុនដែលផ្តោតលើការជួយសង្គ្រោះខ្លួនឯងជាបន្ទាន់ (Self-preservation) ដោយមិនរង់ចាំអ្នកដទៃ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពតាមរយៈការអនុវត្តជាក់ស្តែង និងការធ្វើសមយុទ្ធជាប្រចាំនៅសាលារៀន។ | អាចផ្ទុយនឹងតម្លៃសីលធម៌នៃការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយទាមទារឱ្យមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ដើម្បីចៀសវាងការយល់ច្រឡំថាជាភាពអាត្មានិយម។ | សិស្សសាលាបឋមសិក្សា និងអនុវិទ្យាល័យជិត ២,០០០ នាក់នៅទីក្រុង Kamaishi បានរួចជីវិតពីស៊ូណាមិឆ្នាំ ២០១១ (អត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់បំផុត)។ |
| Smong (Indonesia) ចំណេះដឹងប្រពៃណី (Indigenous Knowledge) តាមរយៈការនិយាយតៗគ្នា បទចម្រៀង និងកំណាព្យ |
ចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងវប្បធម៌សហគមន៍ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដោយមិនត្រូវការបច្ចេកវិទ្យា និងបង្កើតភាពធន់ក្នុងសហគមន៍។ | ប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដោយសារទំនើបកម្ម និងកង្វះការកត់ត្រាចូលក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំផ្លូវការ។ | មានអ្នកស្លាប់តែ ៧ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅលើកោះ Simeulue ក្នុងហេតុការណ៍ស៊ូណាមិឆ្នាំ ២០០៤ បើទោះបីជាស្ថិតនៅជិតចំណុចរញ្ជួយដីក៏ដោយ។ |
| Digital & Game-based Learning ការប្រើប្រាស់ល្បែងសិក្សា (ដូចជា SERGANA) និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល |
ទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍យុវជន និងជួយរក្សាទុកចំណេះដឹងមូលដ្ឋានក្នុងទម្រង់ទំនើប។ | ទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យា និងការរចនាដោយប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ខ្លឹមសារវប្បធម៌ដើម។ | ការប្រើប្រាស់ល្បែង SERGANA បានបង្កើនពិន្ទុត្រៀមខ្លួនចំពោះគ្រោះមហន្តរាយចំនួន ៤២% ក្នុងការធ្វើតេស្តក្រោយការរៀន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបង្ហាញថាការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងមូលដ្ឋាន (Local Wisdom) មានតម្លៃទាប ប៉ុន្តែការធ្វើសមាហរណកម្មចូលក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំត្រូវការធនធានបន្ថែម។
ការសិក្សានេះប្រៀបធៀបករណីសិក្សារវាងប្រទេសជប៉ុន (ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់) និងឥណ្ឌូនេស៊ី (ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានវប្បធម៌ចម្រុះ)។ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យពីឥណ្ឌូនេស៊ីមានភាពពាក់ព័ន្ធជាង ដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍ និងការពឹងផ្អែកលើប្រពៃណីមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកែច្នៃចំណេះដឹងមូលដ្ឋានឱ្យទៅជាយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយ (DRR)។
កម្ពុជាគួរតែចាប់ផ្តើមដោយការចងក្រងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានដែលមានស្រាប់អំពីគ្រោះធម្មជាតិ រួចបញ្ចូលវាទៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំផ្លូវការ និងមិនផ្លូវការ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tsunami Tendenko | ជាគោលការណ៍ជម្លៀសខ្លួនបុគ្គលភ្លាមៗនៅពេលមានរញ្ជួយដីខ្លាំង ដោយជឿជាក់ថាអ្នកដទៃក៏នឹងធ្វើការជម្លៀសខ្លួនដូចគ្នា ហើយមិនរង់ចាំគ្នាទៅវិញទៅមកដែលនាំឱ្យយឺតយ៉ាវដល់ការសង្គ្រោះជីវិត។ | ដូចជាការដែលសិស្សម្នាក់ៗរត់ចេញពីអគារភ្លាមៗពេលមានអាសន្ន ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំហៅមិត្តភក្តិ ព្រោះម្នាក់ៗដឹងខ្លួនឯងថាត្រូវធ្វើអ្វីដើម្បីរស់។ |
| Smong | ជាប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្ន និងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីដែលបញ្ជូនតាមរយៈចម្រៀង ឬរឿងនិទាន ដើម្បីប្រាប់ពីសញ្ញារលកយក្សស៊ូណាមិ (ដូចជាទឹកសមុទ្រស្រកខ្លាំង) និងរបៀបរត់រកទីទួលខ្ពស់។ | ដូចជាការដែលក្មេងៗចាំទំនុកច្រៀងដែលម៉ែឪបង្រៀនតៗគ្នា អំពីរបៀបមើលសញ្ញាមេឃដើម្បីដឹងថាមានភ្លៀងព្យុះជិតមកដល់។ |
| Disaster Mitigation | ជាសកម្មភាព ឬវិធានការបង្ការដែលធ្វើឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដ៏អាក្រក់ និងការបាត់បង់ជីវិត ឬទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យមកនៅកម្រិតទាបបំផុតមុនពេលគ្រោះមហន្តរាយកើតឡើង។ | ដូចជាការត្រៀមពាក់អាវភ្លៀង ឬកាន់ឆ័ត្រទុកជាមុនពេលឃើញមេឃចាប់ផ្តើមខ្មៅ ដើម្បីកុំឱ្យទទឹកខ្លួនខ្លាំង។ |
| Local Wisdom | ជាបណ្តុំនៃចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ តម្លៃសីលធម៌ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដែលកើតចេញពីវប្បធម៌មូលដ្ឋាន ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងសហគមន៍ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិដឹងថា បើស្រមោចជញ្ជូនពងឡើងលើកន្លែងខ្ពស់ មានន័យថាជិតមានទឹកជំនន់មកដល់ហើយ។ |
| Systematic Review | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលប្រមូលផ្តុំ និងវាយតម្លៃរាល់ឯកសារសិក្សាកន្លងមកលើប្រធានបទជាក់លាក់មួយយ៉ាងលម្អិត ដើម្បីទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានដែលមានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្ររឹងមាំ។ | ដូចជាការអានសៀវភៅធ្វើម្ហូបពីគ្រប់បណ្ណាល័យ រួចសង្ខេបយកវិធីធ្វើដែលឆ្ងាញ់ និងត្រឹមត្រូវបំផុតតែមួយមកប្រើ។ |
| PRISMA 2020 | ជាក្របខ័ណ្ឌស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលប្រើសម្រាប់រាយការណ៍ពីដំណើរការនៃការជ្រើសរើស និងការវិភាគឯកសារសិក្សា ដើម្បីធានាថាការស្រាវជ្រាវនោះមានតម្លាភាព និងអាចជឿទុកចិត្តបាន។ | ដូចជាតារាងផ្ទៀងផ្ទាត់ (Checklist) ដែលមេចុងភៅប្រើដើម្បីធានាថាគ្រឿងផ្សំទាំងអស់ត្រូវបានជ្រើសរើសយ៉ាងសម្រិតសម្រាំង និងត្រឹមត្រូវតាមរូបមន្តស្តង់ដារ។ |
| Epistemic Pluralism | ជាការទទួលស្គាល់ និងផ្តល់តម្លៃដល់ប្រព័ន្ធចំណេះដឹងផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប និងចំណេះដឹងបុរាណ) ថាមានសុពលភាព និងសារៈសំខាន់ស្មើគ្នាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា។ | ដូចជាការប្រើទាំងថ្នាំពេទ្យទំនើប និងថ្នាំរុក្ខជាតិបុរាណក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺឱ្យកាន់តែឆាប់ជា និងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Intangible Heritage | ជាបេតិកភណ្ឌដែលមិនមែនជាវត្ថុរូបិយ ប៉ុន្តែជាទំនៀមទម្លាប់ ការបញ្ចេញមតិ ចំណេះដឹង និងជំនាញដែលសហគមន៍បញ្ជូនតគ្នាពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។ | ដូចជាក្បាច់រាំរបាំប្រពៃណី ឬរូបមន្តធ្វើម្ហូបខ្មែរដែលមិនមានសរសេរក្នុងសៀវភៅ ប៉ុន្តែចេះតៗគ្នាតាមរយៈការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
