បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យស្រាវជ្រាវអំពីពពួកសត្វល្មូន និងថលជលិកសត្វ (Herpetofauna) នៅក្នុងតំបន់សហគមន៍ព្រៃឈើជុំវិញដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការអភិរក្សក្នុងគម្រោងរេដបូកទុំរិង (Tumring REDD+)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាលទាំងពេលថ្ងៃនិងយប់ រួមបញ្ចូលគ្នានូវការរុករកតាមគោលដៅ និងការដាក់អន្ទាក់ចាប់សត្វ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Opportunistic Searches ការស្វែងរកតាមឱកាសជាក់ស្តែងនៅតាមព្រៃនិងអូរ |
ផ្តល់លទ្ធផលល្អប្រសើរដោយសារអ្នកស្រាវជ្រាវអាចដើររុករកផ្ទាល់នៅតាមផ្លូវក្នុងព្រៃ និងតាមអូរទាំងពេលថ្ងៃនិងយប់ ដែលបង្កើនឱកាសក្នុងការរកឃើញសត្វច្រើនប្រភេទ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ពីអ្នកអង្កេត ហើយអាចមើលរំលងសត្វដែលពូកែលាក់ខ្លួនបំបាំងកាយ។ | ជាវិធីសាស្ត្រចម្បងដែលជួយឱ្យរកឃើញសត្វភាគច្រើននៃពពួកសត្វសរុបទាំង ៣៦ប្រភេទ ពិសេសសត្វកង្កែប Microhyla fissipes និងបង្គួយ Eutropis macularia។ |
| Pitfall traps with drift fences ការដាក់អន្ទាក់រណ្តៅដោយមានរបាំងផ្លូវ |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការចាប់សត្វទំហំតូចៗដែលរស់នៅផ្ទៃដី (Ground-dwelling species) ដូចជាពស់តូចៗ បង្គួយ និងកង្កែប ដោយមិនបាច់ប្រើកម្លាំងមនុស្សតាមមើលជាប់រហូត។ | ទទួលបានលទ្ធផលមិនល្អក្នុងការសិក្សានេះ ដោយសាររដូវប្រាំង អូររីងស្ងួត និងពេលវេលានៃការដាក់អន្ទាក់មានរយៈពេលខ្លីពេក។ | ចាប់បានសត្វបង្គួយតែមួយប្រភេទគត់ (Eutropis macularia) និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការវាយតម្លៃរហ័សក្នុងស្ថានភាពស្ងួត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកា ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ចុះទីវាល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី (១០ថ្ងៃ) ក្នុងខែធ្នូ ដែលជារដូវប្រាំងនៅកម្ពុជា ជាហេតុធ្វើឱ្យអូរ និងតំបន់ដីសើមភាគច្រើនរីងស្ងួត ដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រានៃការរកឃើញសត្វថលជលិកសត្វដែលត្រូវការទឹកដើម្បីរស់រាន (ឧទាហរណ៍៖ កង្កែប)។ កង្វះទិន្នន័យនារដូវវស្សាមានន័យថា ចំនួនប្រភេទសត្វពិតប្រាកដនៅក្នុងតំបន់នេះអាចមានច្រើនជាងការកត់ត្រានេះ។
វិធីសាស្ត្រនិងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃជីវចម្រុះដើម្បីគាំទ្រគម្រោងអភិរក្សព្រៃឈើ និងឥណទានកាបូននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការធ្វើជំរឿនជីវចម្រុះរហ័ស ដែលស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធអាចយកទៅអនុវត្តបន្តនៅតាមតំបន់ការពារផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងការអភិរក្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Herpetofauna | សំណុំនៃប្រភេទសត្វល្មូន (ដូចជាពស់ អណ្តើក បង្គួយ) និងថលជលិកសត្វ ឬសត្វពាក់កណ្តាលទឹកពាក់កណ្តាលគោក (ដូចជាកង្កែប គីង្គក់) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយ។ ពួកវាជាសត្វឈាមត្រជាក់ និងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ជាពាក្យបច្ចេកទេសរួមមួយសម្រាប់ហៅក្រុមគ្រួសារសត្វកង្កែបនិងសត្វពស់ ដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍ជាមួយគ្នា។ |
| Opportunistic searches | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដើររុករកសត្វដោយផ្ទាល់នៅតាមទីជម្រកសក្តានុពលនានា (ដូចជាក្រោមស្លឹកឈើ តាមមាត់អូរ ក្នុងរន្ធឈើ) ទូទាំងតំបន់សិក្សា ដោយមិនមានការរៀបចំអន្ទាក់ទុកជាមុន។ វាពឹងផ្អែកលើការសង្កេតជាក់ស្តែងពេលចុះទីវាល។ | ដូចជាការលេងលាក់រក ដែលអ្នកត្រូវដើររកមើលគ្រប់កន្លែងដែលគិតថាមិត្តភក្តិអាចពួនបាន ជាជាងរៀបអន្ទាក់ចាំឱ្យគេដើរចូល។ |
| Pitfall traps with drift fences | បច្ចេកទេសចាប់សត្វទំហំតូចៗដែលរស់នៅផ្ទៃដី ដោយប្រើរបាំងប្លាស្ទិកកាត់ផ្លូវសត្វ រួចបង្ខំវាឱ្យវារតាមរបាំងនោះរហូតធ្លាក់ចូលទៅក្នុងធុងរណ្តៅ (Pitfall) ដែលគេកប់ត្រឹមមាត់ដី។ | ដូចជាការសង់ជញ្ជាំងបិទផ្លូវស្រមោច រួចដាក់ពាងទឹកកប់ត្រឹមមាត់ដីនៅចុងផ្លូវ ដើម្បីឱ្យស្រមោចដើរធ្លាក់ចូលក្នុងពាងនោះ។ |
| Shannon-Wiener’s diversity (H') | រូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងវិទ្យាសាស្ត្របរិស្ថានដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពចម្រុះប្រភេទសត្វនៅក្នុងសហគមន៍មួយ។ តម្លៃ H' កាន់តែខ្ពស់ បញ្ជាក់ថាទីតាំងនោះមានសត្វច្រើនប្រភេទ ហើយចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗមានសមាមាត្រគ្នាល្អ។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃកញ្ចប់ស្ករគ្រាប់អញ្ចឹង បើក្នុងកញ្ចប់មានស្ករគ្រាប់ច្រើនរសជាតិ ហើយរសជាតិនីមួយៗមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នោះពិន្ទុភាពចម្រុះវានឹងខ្ពស់បំផុត។ |
| Pielou’s evenness (J) | សូចនាករដែលបង្ហាញពីភាពស្មើគ្នានៃចំនួនបុគ្គលនៅក្នុងប្រភេទនីមួយៗនៃតំបន់មួយ។ ប្រសិនបើប្រភេទសត្វទាំងអស់មានចំនួនបុគ្គលស្មើៗគ្នា នោះសូចនាករនេះជិតស្មើ ១។ ផ្ទុយទៅវិញ បើមានតែសត្វមួយប្រភេទមានចំនួនច្រើនលើសលប់ តម្លៃនេះនឹងធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការបែងចែកនំខេកអញ្ចឹង បើក្មេងម្នាក់ៗទទួលបាននំទំហំប៉ុនៗគ្នា នោះគឺមាន "ភាពស្មើគ្នា" ពេញលេញ។ |
| Bio-indicators | ប្រភេទសត្វរស់មានជីវិត (ជាពិសេសថលជលិកសត្វ ដូចជាកង្កែប) ដែលមានភាពរសើបខ្លាំងចំពោះការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។ វត្តមាន អវត្តមាន ឬសុខភាពរបស់ពួកវា ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីទាញការសន្និដ្ឋានពីស្ថានភាពសុខភាពទូទៅនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅទីនោះ។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្តៅរាងកាយ បើវាឡើងកម្តៅ មានន័យថារាងកាយយើងកំពុងមានជំងឺអញ្ចឹងដែរ។ |
| Ground-dwelling species | ប្រភេទសត្វដែលចំណាយពេលវេលាភាគច្រើននៃជីវិតរបស់វា ក្នុងការរស់នៅ រកចំណី ឬលាក់ខ្លួននៅលើផ្ទៃដីផ្ទាល់ ដូចជាក្រោមគំនរស្លឹកឈើ ក្នុងរន្ធដី ជាជាងការរស់នៅលើដើមឈើ ឬក្នុងទីជម្រកផ្សេង។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលចិត្តរស់នៅផ្ទះផ្ទាល់ដី ជាជាងការរស់នៅលើអគារខុនដូ (លើដើមឈើ)។ |
| Tumring REDD+ | គម្រោងរេដបូកទុំរិង គឺជាគម្រោងអភិរក្សព្រៃឈើនៅកម្ពុជា ក្រោមយន្តការអន្តរជាតិស្តីពីការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការបាត់បង់ និងការរិចរិលព្រៃឈើ។ គម្រោងនេះផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់សហគមន៍ ដើម្បីការពារព្រៃឈើនិងជីវចម្រុះនៅក្នុងមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តដល់អ្នកយាមព្រៃ ដើម្បីកុំឱ្យគេកាប់ដើមឈើ ព្រោះការរក្សាដើមឈើទុកជួយឱ្យខ្យល់បរិសុទ្ធសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
