បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រទេសកម្ពុជានៅពុំទាន់មានការរុករកច្រើននៅឡើយអំពីជីវចម្រុះស្រមោច ដែលធ្វើឱ្យមានការខ្វះខាតទិន្នន័យក្នុងការស្វែងយល់ពីរបាយពូជស្រមោចកម្រនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជីវសាស្ត្រនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការប្រមូលសំណាកតាមរយៈការចុះយកសំណាកតាមសំបុក និងវិធីសាស្ត្រទាញយកសំណាកនៅក្នុងតំបន់ព្រៃចំនួនបីផ្សេងគ្នាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Winkler extraction ការទាញយកសំណាកតាមវិធីសាស្ត្រវីងក្លឺ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលស្រមោច និងសត្វល្អិតតូចៗដែលរស់នៅក្នុងកាកសំណល់ស្លឹកឈើ និងស្រទាប់ដីខាងលើ។ | ទាមទារឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ជាក់លាក់ និងត្រូវចំណាយពេលវេលាដើម្បីរង់ចាំឱ្យសត្វល្អិតធ្លាក់ចូលក្នុងដបសំណាក។ | បានរកឃើញពូជស្រមោចកម្រ Anillomyrma decamera និង Emeryopone sp. ។ |
| Nest sampling ការយកសំណាកតាមសំបុក |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលបានស្រមោចទាំងហ្វូង រួមទាំងមេ (Queen) ដែលផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតពីជីវសាស្ត្រ និងទំហំហ្វូងរបស់វា។ | ទាមទារការសង្កេតហ្មត់ចត់ និងចំណាយពេលច្រើនក្នុងការស្វែងរកទីតាំងសំបុកផ្ទាល់ (ដូចជាក្នុងមែកឈើងាប់)។ | បានរកឃើញសំបុកនៃពូជ Rotastruma sp. និង Vombisidris sp. នៅក្នុងមែកឈើងាប់។ |
| General sampling / Hand collection ការប្រមូលដោយដៃ ឬការយកសំណាកទូទៅ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនត្រូវការឧបករណ៍ស្មុគស្មាញ និងអាចរើសយកសត្វល្អិតគោលដៅជាក់លាក់បានភ្លាមៗ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការសង្កេតផ្ទាល់ភ្នែក អាចឱ្យរំលងស្រមោចដែលមានទំហំតូចខ្លាំង ឬលាក់ខ្លួនកំបាំង។ | បានប្រមូលកម្មករស្រមោចនៃពូជ Gesomyrmex sp. នៅលើរុក្ខជាតិតូចៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវឧបករណ៍យកសំណាកនៅទីវាល និងអ្នកជំនាញផ្នែកអនុក្រមវប្បកម្ម (Taxonomy) សម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីតាំងជាក់លាក់ចំនួនបីប៉ុណ្ណោះគឺ ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សបូកគោ (ខេត្តកំពត) ព្រៃទំនាប (ខេត្តកោះកុង) និងព្រៃដុះឡើងវិញ (ខេត្តកំពង់ធំ)។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីចម្រុះជាច្រើនទៀត ទិន្នន័យនេះនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដើម្បីទទួលបានរូបភាពពេញលេញនៃជីវចម្រុះស្រមោច និងចៀសវាងការខ្វះចន្លោះទិន្នន័យតំបន់ផ្សេង។
ការរកឃើញពូជស្រមោចកម្រទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការចងក្រងទិន្នន័យអំពីពូជស្រមោចកម្រទាំងនេះ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់មួយក្នុងការបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃចំណេះដឹងផ្នែកក្សេត្រវិទ្យាសត្វល្អិត (Entomology) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ឥណ្ឌូចិនទូទៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Myrmecology | មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រមួយដែលសិក្សាផ្តោតទៅលើស្រមោច (ទម្លាប់ ការរស់នៅ ចំណាត់ថ្នាក់ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរបស់វា) ដែលជាមែកធាងមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រសត្វល្អិត (Entomology)។ | ដូចជាពេទ្យឯកទេសដែលសិក្សាតែពីសរីរាង្គមួយ តែនេះគឺជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាតែពីសត្វស្រមោច។ |
| Winkler extraction | វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតតូចៗពីកាកសំណល់ស្លឹកឈើ ដោយយកដីឬស្លឹកឈើងាប់ទៅស្ងួតក្នុងឧបករណ៍ពិសេស ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតរត់ចុះមកក្រោមធ្លាក់ចូលក្នុងដបសំណាកដោយសារការថយចុះសំណើម។ | ដូចជាការយកសំលៀកបំពាក់សើមទៅហាលថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យទឹកហួតចេញពីអាវ តែនេះគឺការធ្វើឱ្យស្លឹកឈើស្ងួតដើម្បីបង្ខំឱ្យសត្វល្អិតរត់ចេញមកក្រៅដោយខ្លួនឯងរួចធ្លាក់ចូលដប។ |
| Voucher specimens | សំណាកសត្វឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានរក្សាទុកជាភស្តុតាងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដោយមានបិទស្លាកបញ្ជាក់ពីទីតាំង កាលបរិច្ឆេទ និងអ្នកប្រមូល ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាសំបុត្រកំណើត ឬអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដែលរដ្ឋកត់ត្រាទុក ដើម្បីបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗទុកជាភស្តុតាង។ |
| Dealate queen | មេស្រមោច (Queen ant) ដែលបានហោះហើរទៅបង្កាត់ពូជរួចរាល់ ហើយបានជ្រុះ ឬខាំផ្តាច់ស្លាបរបស់វាចោល ដើម្បីរៀបចំខ្លួនចាប់ផ្តើមបង្កើតសំបុក និងអាណាចក្រថ្មី។ | ដូចជាយន្តហោះអវកាសដែលទម្លាក់ធុងសាំងចោលបន្ទាប់ពីហោះដល់ទីអវកាស ដើម្បីត្រៀមខ្លួនបំពេញបេសកកម្មចម្បងបន្តទៀត។ |
| Masticatory margin | ផ្នែកនៃថ្គាម (Mandible) របស់សត្វល្អិតដែលមានរាងដូចធ្មេញ ប្រើសម្រាប់ខាំ កាត់ ឬទំពារចំណី ដែលលក្ខណៈនៃធ្មេញនេះ (ដូចជាចំនួនធ្មេញ) ត្រូវគេប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទស្រមោច។ | ដូចជាមុខកាំបិតរហុះ ឬរណារដែលមានធ្មេញសម្រាប់អារឈើអញ្ចឹងដែរ។ |
| Mesosoma | ផ្នែកកណ្តាលនៃរាងកាយរបស់សត្វល្អិត (ដូចជាស្រមោច ឱម៉ាល់ ឃ្មុំ) ដែលមានជាប់ជើង និងស្លាប ហើយជាផ្នែកតភ្ជាប់រវាងក្បាល និងពោះ (Gaster)។ | ដូចជាតួម៉ាស៊ីនរថយន្តដែលភ្ជាប់កង់ទាំងបួន និងជាផ្នែកកណ្តាលរវាងក្បាលឡាន និងឃ្លុបខាងក្រោយ។ |
| Propodeum | កង់ទីមួយនៃពោះរបស់សត្វល្អិតប្រភេទស្រមោច ឬឃ្មុំ ដែលបានរំកិលមកជាប់ស្អិតជាមួយផ្នែកដើមទ្រូង (Mesosoma) បង្កើតជារូបរាងផ្នែកខាងក្រោយនៃដើមទ្រូង។ រូបរាងរបស់វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការបំបែកពូជស្រមោច។ | ដូចជាការយកទូរថភ្លើងកង់ទីមួយទៅផ្សារភ្ជាប់ជាប់នឹងក្បាលរថភ្លើងតែម្តង ក្លាយជាផ្នែកតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
