បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវពីភាពចម្រុះ របាយចែកចាយ និងទំនាក់ទំនងទីជម្រករបស់សត្វល្អិតទឹក (Aquatic beetles) នៅក្នុងសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ចំបក់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីតាំងចំនួន ១០ តាមបណ្តោយដងអូរ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកផ្ទាល់ និងវាស់វែងកត្តាបរិស្ថាននៅជុំវិញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand net sampling ការប្រមូលសំណាកដោយប្រើដងសំណាញ់ (ទំហំក្រឡា 0.1 mm) |
អាចប្រមូលសំណាកបានលឿន ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និងគ្របដណ្តប់ច្រើនជម្រកតូចៗ (Microhabitats) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនពេលចុះវាល និងអាចរំលងសត្វល្អិតដែលលាក់ខ្លួនកំបាំងក្នុងជម្រៅទឹក ឬចេញរកស៊ីនៅពេលយប់។ | រួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការប្រមូលសត្វល្អិតទឹកបានចំនួន ១៥២ ក្បាល និងកត់ត្រាបាន ២២ ប្រភេទ (Morphospecies) ។ |
| Artificial substrate traps ការដាក់អន្ទាក់ស្រទាប់បាតសិប្បនិម្មិត |
អាចទាក់ទាញសត្វល្អិតក្នុងរយៈពេលយូរ (៣០ថ្ងៃ) កាត់បន្ថយភាពលម្អៀងរបស់អ្នកប្រមូល និងធ្វើឱ្យលក្ខណៈទីជម្រកមានស្តង់ដារ។ | ត្រូវការចំណាយពេលត្រលប់ទៅយកអន្ទាក់វិញ ហើយប្រឈមនឹងការបាត់បង់ឬខូចខាតអន្ទាក់ដោយកត្តាអាកាសធាតុ ឬសត្វផ្សេងៗ។ | ជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្រមូលប្រភេទសត្វល្អិតទឹកដែលចូលចិត្តតោងរស់នៅតាមថ្មបាតអូរ (Benthic macroinvertebrates) ។ |
| Non-metric multidimensional scaling (NMDS) ការវិភាគមាត្រដ្ឋានពហុវិមាត្រ (NMDS) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងស្មុគស្មាញរវាងប្រភេទសត្វល្អិត និងអថេរបរិស្ថានច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅផ្នែកស្ថិតិ និងតម្រូវឱ្យចេះប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រក្នុងការសរសេរកូដវិភាគទិន្នន័យ។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាអំបូរ Scirtidae មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយគម្របព្រៃឈើ ខណៈ Dytiscidae ទាក់ទងនឹងបាតអូរមានថ្មតូចៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ចុះវាលសាមញ្ញៗ ប៉ុន្តែត្រូវការសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាក់លាក់សម្រាប់វិភាគទិន្នន័យចំណាត់ថ្នាក់សាស្ត្រនិងអេកូឡូស៊ី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីតាំងតែមួយគត់គឺនៅតាមដងអូរក្នុងសហគមន៍ចំបក់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងប្រមូលទិន្នន័យក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែសីហា-កញ្ញា ២០១៨) ដែលមានចំនួនសំណាកសរុបត្រឹម ១៥២ ក្បាល។ កម្រិតនៃទិន្នន័យនេះមិនទាន់អាចតំណាងឱ្យបម្រែបម្រួលជីវចម្រុះតាមរដូវកាល ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាបចម្រុះនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានៅឡើយទេ ដែលតម្រូវឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែម។
ទោះជាមានកម្រិតទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការតាមដានសុខភាពបរិស្ថាន និងការពង្រីកការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការបន្តអនុវត្តវិធីសាស្ត្របែបនេះអាចជួយកម្ពុជាក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធតាមដានគុណភាពទឹកតាមបែបជីវសាស្ត្រ (Biomonitoring system) ដែលមានស្តង់ដារ និងមាននិរន្តរភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coleoptera (អម្បូរសត្វល្អិតស្លាបរឹង) | ជាលំដាប់ថ្នាក់នៃសត្វល្អិតធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយសារមានស្លាបរឹង (Elytra) គ្របដណ្តប់ពីលើស្លាបទន់ និងពោះ ដើម្បីការពារខ្លួន។ ពួកវារួមមានសត្វល្អិតដែលរស់នៅលើគោក និងក្នុងទឹក (ដូចជា អំបូរ Scirtidae និង Dytiscidae)។ | ដូចជាការស្លៀកអាវក្រោះការពារខ្លួន គឺសត្វល្អិតទាំងនេះមានស្នូករឹងការពារខ្លួនពីខាងក្រៅ ដូចជាសត្វមាសអណ្តើក ឬកន្តេះឡង់ជាដើម។ |
| Non-metric multidimensional scaling (ការវិភាគមាត្រដ្ឋានពហុវិមាត្រ - NMDS) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយដែលគេប្រើក្នុងអេកូឡូស៊ី ដើម្បីបម្លែងទិន្នន័យស្មុគស្មាញ (ដូចជាវត្តមានប្រភេទសត្វផ្សេងៗគ្នា និងកត្តាបរិស្ថានច្រើនមុខក្នុងពេលតែមួយ) ឱ្យទៅជាចំណុចនៅលើក្រាហ្វ ដើម្បីងាយស្រួលមើលឃើញពីទំនាក់ទំនង ឬភាពស្រដៀងគ្នារវាងពួកវា។ | ដូចជាការគូរផែនទីបង្ហាញពីទីតាំងក្រុមមនុស្សដោយផ្អែកលើចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេ បើអ្នកណាចូលចិត្តរបស់ដូចគ្នា ពួកគេនឹងឈរនៅជិតគ្នានៅលើផែនទីនោះ។ |
| Shannon diversity index (សន្ទស្សន៍ចម្រុះសានន) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទជីវចម្រុះនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសរុប (Richness) និងសមាមាត្រនៃចំនួនក្បាលក្នុងប្រភេទនីមួយៗ (Evenness) ថាតើមានតុល្យភាពដែរឬទេ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ភាពសប្បាយរីករាយក្នុងកម្មវិធីជប់លៀងមួយ ដែលមិនត្រឹមតែរាប់ថាមានមនុស្សប៉ុន្មានក្រុមទេ តែថែមទាំងមើលថាតើក្រុមនីមួយៗមានចំនួនមនុស្សចូលរួមស្មើៗគ្នាដែរឬទេ។ |
| Microhabitats (មីក្រូជម្រក / ជម្រកខ្នាតតូច) | ជាបរិស្ថានរស់នៅតូចៗ និងមានលក្ខណៈជាក់លាក់មួយនៅក្នុងជម្រកធំទូលាយ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រោមផ្ទាំងថ្ម ក្បែរឬសឈើ ឬក្នុងគំនរស្លឹកឈើកប់ក្នុងទឹក) ដែលសត្វល្អិតនីមួយៗជ្រើសរើសដើម្បីរស់នៅដោយសារមានលក្ខខណ្ឌអំណោយផលដល់វា។ | ដូចជាបន្ទប់ផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងផ្ទះតែមួយ (អ្នកខ្លះចូលចិត្តនៅក្នុងបន្ទប់គេង អ្នកខ្លះចូលចិត្តនៅផ្ទះបាយ ឬបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ)។ |
| Artificial substrate traps (អន្ទាក់ស្រទាប់បាតសិប្បនិម្មិត) | ជាឧបករណ៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបង្កើតឡើងដោយដាក់បណ្តុំថ្ម ល្បាយខ្សាច់ ឬវត្ថុផ្សេងៗ រួចយកទៅត្រាំក្នុងទឹកក្នុងរយៈពេលណាមួយ (ឧ. ៣០ថ្ងៃ) ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតទឹកឱ្យចូលមករស់នៅ ឬតោងជាប់ ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលសំណាកសម្រាប់ការសិក្សា។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះគំរូតូចមួយទុកចោលក្នុងព្រៃ ដើម្បីរង់ចាំមើលថាតើមានសត្វអ្វីខ្លះនឹងរើចូលមករស់នៅទីនោះ។ |
| Morphospecies (ប្រភេទរូបសាស្ត្រ) | ជាការចាត់ថ្នាក់សត្វជាបណ្តោះអាសន្នដោយផ្អែកលើរូបរាងខាងក្រៅដែលមើលឃើញនឹងភ្នែក ឬតាមកែវពង្រីក ក្នុងករណីដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនទាន់អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វនោះតាមឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រជាក់លាក់បានភ្លាមៗ។ | ដូចជាការហៅសម្គាល់មនុស្សតាមម៉ូដសក់ ឬពណ៌អាវសិន នៅពេលដែលយើងមិនទាន់ស្គាល់ឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់ពួកគេ។ |
| Sclerotized (កម្រឹង / ភាពរឹងនៃសំបក) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលសំបក ឬស្បែកខាងក្រៅរបស់សត្វល្អិតប្រែជារឹង ដោយសារការកកើតនៃសារធាតុប្រូតេអ៊ីនរឹងកំឡុងពេលលូតលាស់ ដើម្បីធ្វើជាក្រាំងការពារខ្លួន និងទ្រទ្រង់សាច់ដុំខាងក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជាការស្ងួតរឹងនៃស៊ីម៉ងត៍ដែលទើបនឹងចាក់រួច ដើម្បីប្រែក្លាយជាជញ្ជាំងដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការពារផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
