បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃសកម្មភាពសហគមន៍មនុស្សទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធ និងភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វទឹកសេដ្ឋកិច្ច (Economic aquatic animals) នៅក្នុងតំបន់ព្រៃកោងកាង និងតំបន់ឆ្នេរនៃឈូងសមុទ្រ Sikao ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលសំណាកសត្វទឹកដោយប្រៀបធៀបរវាងតំបន់ក្បែរសហគមន៍ និងតំបន់ឆ្ងាយពីសហគមន៍ (ចម្ងាយ ៥ គីឡូម៉ែត្រ) ក្នុងសហគមន៍ចំនួន ៤ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទផ្សេងៗគ្នាចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១២ ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sampling in Near-Community Areas (Narrow Canal / High Disturbance) ការប្រមូលសំណាកនៅតំបន់ក្បែរសហគមន៍ (ព្រែកតូចចង្អៀត / រងការរំខានខ្ពស់) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលសំណាកដោយសារនៅជិតសហគមន៍ និងចំណាយពេលតិចក្នុងការធ្វើដំណើរ។ | រងសម្ពាធខ្លាំងពីសកម្មភាពមនុស្ស (ការនេសាទ និងកាកសំណល់) ដែលអាចធ្វើឱ្យសូចនាករភាពចម្រុះធ្លាក់ចុះ។ | មានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនូវកម្រិតភាពចម្រុះសត្វទឹក (H' និង J') បើធៀបនឹងតំបន់ឆ្ងាយសហគមន៍ (p < 0.05)។ |
| Sampling in Near-Community Areas (Wide Canal / Low Disturbance) ការប្រមូលសំណាកនៅតំបន់ក្បែរសហគមន៍ (ព្រែកទូលាយ / រងការរំខានទាប) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពបន្សាំរបស់សត្វទឹក ដែលអាចហែលគេចពីការរំខានបានតាមរយៈទីតាំងភូមិសាស្ត្រទូលាយ។ | ទាមទារការពិនិត្យស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រលម្អិតដើម្បីប្រាកដថាកម្រិតនៃការរំខានពិតជាមិនមានឥទ្ធិពលខ្លាំង។ | មិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃភាពចម្រុះសត្វទឹក បើធៀបនឹងតំបន់ឆ្ងាយសហគមន៍នោះទេ (p > 0.05)។ |
| Sampling in Far-Community Areas (Mangrove Forest / Control) ការប្រមូលសំណាកនៅតំបន់ឆ្ងាយសហគមន៍ (តំបន់ព្រៃកោងកាង / តំបន់ត្រួតពិនិត្យ) |
ជាតំបន់មានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីល្អប្រសើរ និងជាជម្រកពងកូនដែលមានសុវត្ថិភាព តំណាងឱ្យទិន្នន័យគោល (Baseline) ដ៏ល្អ។ | ត្រូវការការចំណាយ និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីតាំង (ចម្ងាយប្រមាណ ៥ គីឡូម៉ែត្រ)។ | រក្សាបាននូវកម្រិតភាពចម្រុះ និងភាពស្មើគ្នានៃប្រភេទសត្វទឹកខ្ពស់តាមបែបធម្មជាតិ ដោយមិនរងការគំរាមកំហែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានទាំងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងការវិភាគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ រួមទាំងឧបករណ៍វាស់វែងផ្នែកបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតាមតំបន់ឆ្នេរ និងព្រៃកោងកាងនៃឈូងសមុទ្រ Sikao ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើសត្វទឹកសេដ្ឋកិច្ចធំៗប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាង និងលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រសហគមន៍នេសាទស្រដៀងគ្នាជាច្រើននៅតាមតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងគ្រប់គ្រងធនធានជលផលនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌស្រាវជ្រាវដ៏រឹងមាំមួយដែលអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីវាយតម្លៃ និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ឆ្នេរនៅកម្ពុជាពីសម្ពាធសកម្មភាពមនុស្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intermediate Disturbance Hypothesis | ទ្រឹស្តីអេកូឡូស៊ីដែលពន្យល់ថា ភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិនឹងមានកម្រិតខ្ពស់បំផុត នៅពេលដែលមានការរំខានដល់បរិស្ថានក្នុងកម្រិតមធ្យម ព្រោះវាមិនមានការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជម្រកខ្លាំងពេក ហើយក៏មិនមានការបំផ្លាញបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរពេកដែរ។ | ដូចជាការកាត់ស្មៅក្នុងសួនច្បារ៖ បើមិនកាត់សោះ ស្មៅធំៗនឹងដុះគ្របសង្កត់គេ តែបើកាត់ខ្លាំងពេក គ្មានអ្វីដុះរួច។ បើកាត់ល្មមៗ រុក្ខជាតិច្រើនប្រភេទអាចដុះរួមគ្នាបាន។ |
| Shannon-Wiener diversity index | សូចនាករគណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុងបរិស្ថានវិទ្យា ដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ ដោយគណនាបញ្ចូលគ្នានូវចំនួនប្រភេទសត្វសរុប (Richness) និងសមាមាត្រក្បាលសត្វនីមួយៗ (Evenness) ដែលមាននៅទីនោះ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃកន្ត្រកផ្លែឈើ៖ កន្ត្រកដែលមានផ្លែឈើ១០មុខ ហើយមុខនីមួយៗមានចំនួនស្មើៗគ្នា នឹងទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ជាងកន្ត្រកដែលមានផ្លែឈើ២មុខ ឬមានតែផ្លែប៉ោមច្រើនជាងគេ។ |
| Species richness | រង្វាស់នៃចំនួនប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិសរុប (ដូចជាសូចនាករ Margalef's index) ដែលមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬតំបន់កំណត់ណាមួយ ដោយមិនខ្វល់ពីចំនួនក្បាលនៃប្រភេទនីមួយៗឡើយ។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរបែបនៃពូជសត្វ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមុខម្ហូបនៅលើតុអាហារ ដោយមិនខ្វល់ថាម្ហូបមួយមុខៗមានបរិមាណតិច ឬច្រើនកម្រិតណានោះទេ។ |
| Evenness | សូចនាករ (ដូចជា Pielou's evenness) ដែលវាស់ស្ទង់ភាពស្មើគ្នា ឬតុល្យភាពនៃចំនួនក្បាលសត្វសម្រាប់ប្រភេទនីមួយៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ បើតម្លៃកាន់តែខិតជិត ១ មានន័យថាប្រភេទសត្វនីមួយៗមានចំនួនក្បាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកស្ករគ្រាប់ដល់ក្មេងៗ៖ បើក្មេងម្នាក់ៗទទួលបានស្ករគ្រាប់ ៥ គ្រាប់ស្មើៗគ្នា នោះគឺជាភាពស្មើគ្នាខ្ពស់បំផុត។ |
| Analysis of variance | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ (ANOVA) ដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យចាប់ពី ៣ ក្រុមឡើងទៅ ដើម្បីចង់ដឹងថាតើទិន្នន័យទាំងនោះមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សពីសាលា៣ផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើសាលាទាំង៣មានគុណភាពខុសគ្នាពិតមែន ឬគ្រាន់តែចៃដន្យ។ |
| Macrobenthos | សត្វដែលរស់នៅបាតសមុទ្រ ឬបាតទន្លេ (ដូចជាក្តាម ខ្យង កំពឹស) ដែលមានទំហំធំល្មមអាចមើលឃើញនឹងភ្នែកទទេបាន (ជាទូទៅធំជាង ០.៥ មីលីម៉ែត្រ)។ ពួកវាជាសូចនាករដ៏ល្អសម្រាប់បញ្ជាក់ពីគុណភាពបរិស្ថានបាតទឹក ព្រោះវាមិនសូវផ្លាស់ទី។ | សត្វដែលវារ ឬកប់ខ្លួននៅតាមបាតភក់ ឬបាតខ្សាច់ក្នុងទឹក ដូចជាក្តាម និងខ្យង ដែលយើងអាចចាប់បានងាយៗ។ |
| Nekton | ភាវៈរស់ក្នុងទឹក (ភាគច្រើនជាត្រី និងមឹក) ដែលមានសាច់ដុំរឹងមាំ និងមានសមត្ថភាពអាចហែលទឹកបានដោយខ្លួនឯងប្រឆាំងនឹងចរន្តទឹកបាន ផ្ទុយពីផ្លង់តុងដែលរសាត់អណ្តែតតាមតែចរន្តទឹកប៉ុណ្ណោះ។ | សត្វដែលពូកែហែលទឹក និងអាចរើសទិសដៅហែលបានដោយខ្លួនឯង ដូចជាត្រី ឬមឹក មិនមែនត្រូវទឹកហូរគួចយកទៅតាមចិត្តនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
