បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការរីកសាយភាយរបស់សហគមន៍ទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធ និងភាពចម្រុះនៃព្រៃកោងកាង ដោយប្រៀបធៀបតំបន់ព្រៃដែលនៅជិតសហគមន៍ និងតំបន់ព្រៃដែលនៅឆ្ងាយពីសហគមន៍នៅតាមបណ្តោយឆ្នេរ Sikao ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចុះយកគំរូតាមប្រព័ន្ធ និងការវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើ ដើម្បីវាយតម្លៃពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរវាងតំបន់ទាំងពីរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ecological Assessment Near Communities ការវាយតម្លៃអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងនៅក្បែរសហគមន៍ |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរចុះប្រមូលទិន្នន័យ និងចំណាយពេលវេលាតិច ដោយសារទីតាំងស្ថិតនៅជិតតំបន់រស់នៅរបស់ប្រជាជន។ | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរងការរំខានខ្លាំងពីសកម្មភាពមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដើមឈើមានទំហំតូច និងដង់ស៊ីតេទាប ពិបាករកដើមឈើធំៗធ្វើជាគំរូ។ | រកឃើញដង់ស៊ីតេដើមឈើជាមធ្យម ៤១៩.៦២ ដើម/រ៉ៃ និងមានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ (H') ១.៨៨២។ |
| Ecological Assessment Away from Communities ការវាយតម្លៃអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងនៅឆ្ងាយពីសហគមន៍ |
តំបន់ព្រៃមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងមិនសូវរងការរំខាន ដែលផ្តល់ទិន្នន័យតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងដែលមានសុខភាពល្អ និងមានរចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ។ | តម្រូវឱ្យមានការធ្វើដំណើរឆ្ងាយ (តាមទូក ឬកាត់ព្រៃល្បាប់) ដែលពិបាកក្នុងការចុះយកគំរូទិន្នន័យ និងចំណាយធនធានច្រើន។ | រកឃើញដង់ស៊ីតេដើមឈើជាមធ្យម ៧២៥.១៣ ដើម/រ៉ៃ (ខ្ពស់ជាងតំបន់ជិតសហគមន៍) និងមានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ (H') ១.៩៨៧។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារចុះវាល (Fieldwork) និងចំណេះដឹងផ្នែករុក្ខសាស្ត្រព្រៃកោងកាង រួមជាមួយនឹងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតតែទៅលើតំបន់ឆ្នេរឈូងសមុទ្រ Sikao ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុជាក់លាក់ ប្រហែលជាមិនតំណាងឱ្យព្រៃកោងកាងទាំងអស់នៅទូទាំងពិភពលោកនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រឆ្នេរសមុទ្រ និងបញ្ហាសម្ពាធពីការពង្រីកសហគមន៍ទៅលើព្រៃកោងកាងស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងការរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងការអភិរក្សព្រៃកោងកាងនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះអាចជួយដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការតាមដាន វាយតម្លៃ និងគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Important Value Index (IVI) | ជារង្វាស់អេកូឡូស៊ីដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃពីសារៈសំខាន់ ឬភាពលេចធ្លោនៃប្រភេទរុក្ខជាតិណាមួយនៅក្នុងព្រៃ ដោយគណនាបញ្ចូលគ្នានូវដង់ស៊ីតេ (ភាពញឹក) ប្រេកង់ (ភាពរាយប៉ាយ) និងទំហំគ្របដណ្តប់របស់វា (ភាពធំធាត់)។ | ដូចជាការផ្តល់ពិន្ទុរួមដល់សិស្ស ដោយបូកបញ្ចូលពិន្ទុវត្តមាន ពិន្ទុប្រឡង និងការចូលរួមក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីដឹងថាអ្នកណាជាសិស្សលេចធ្លោជាងគេ។ |
| Shannon-Wiener diversity index | ជាសន្ទស្សន៍គណិតវិទ្យាសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទជីវសាស្ត្រនៅក្នុងសហគមន៍មួយ ដោយពិចារណាទាំងចំនួនប្រភេទរុក្ខជាតិសរុប (Richness) និងសមាមាត្រនៃប្រភេទនីមួយៗដែលមានវត្តមាននៅទីនោះ (Evenness)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរបែបនៃមុខម្ហូបក្នុងពិធីជប់លៀង ដែលមិនត្រឹមតែរាប់ថាមានម្ហូបប៉ុន្មានមុខទេ តែត្រូវមើលថាម្ហូបនីមួយៗមានបរិមាណសមល្មមសម្រាប់ភ្ញៀវឬអត់។ |
| Evenness index | ជាសូចនាករដែលបង្ហាញពីភាពស្មើគ្នា ឬការបែងចែកសមាមាត្រចំនួនដើមនៃប្រភេទរុក្ខជាតិនីមួយៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ បើសន្ទស្សន៍នេះខិតជិត ១ មានន័យថាប្រភេទនីមួយៗមានចំនួនដើមប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គ្មានប្រភេទណាមួយដុះច្រើនលើសលប់តែឯងនោះទេ។ | ដូចជាការបែងចែកស្ករគ្រាប់ទៅឱ្យក្មេងៗ បើក្មេងម្នាក់ៗទទួលបានចំនួនស្ករគ្រាប់ស្មើៗគ្នា នោះប្រព័ន្ធនេះមាន "ភាពស្មើគ្នា" ខ្ពស់បំផុត។ |
| DBH (Diameter at Breast Height) | ជារង្វាស់អង្កត់ផ្ចិតនៃគល់ឈើដែលត្រូវបានវាស់នៅកម្ពស់ស្តង់ដារត្រឹមទ្រូង (ប្រហែល ១.៣ ម៉ែត្រពីដី) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបទំហំដើមឈើ វាយតម្លៃអាយុកាល និងគណនាម៉ាសឈើសរុបនៅក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះមនុស្សនៅត្រង់ផ្ចិត ដើម្បីយកខ្នាតកាត់ខោអាវដែលជាស្តង់ដាររួមមួយដ៏ងាយស្រួល។ |
| Line plot transect method | ជាវិធីសាស្ត្រយកគំរូទិន្នន័យអេកូឡូស៊ី ដោយកំណត់ទាញខ្សែបន្ទាត់ត្រង់កាត់តំបន់សិក្សា រួចបង្កើតជាឡូត៍ (Plot) តូចៗដែលមានទំហំជាក់លាក់ (ឧ. ១០x១០ ម៉ែត្រ) តាមបណ្តោយខ្សែនោះ ដើម្បីរាប់ និងវាស់វែងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការដើរតាមខ្សែបន្ទាត់មួយក្នុងចម្ការ រួចឈប់រៀងរាល់ ១០ ម៉ែត្រម្តង ដើម្បីពិនិត្យមើល និងកត់ត្រាថាតើមានរុក្ខជាតិអ្វីខ្លះដុះនៅជុំវិញខ្លួនយើងក្នុងរង្វង់កំណត់មួយ។ |
| Ecotone | ជាតំបន់អន្តរកាល ឬតំបន់ព្រំដែនដែលភ្ជាប់រវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ព្រៃកោងកាងគឺជាតំបន់តភ្ជាប់រវាងដីគោក និងសមុទ្រ) ដែលជាទូទៅសម្បូរទៅដោយជីវចម្រុះខ្ពស់តំណាងឱ្យប្រព័ន្ធទាំងពីរ។ | ដូចជាតំបន់ជាយក្រុងដែលស្ថិតនៅចន្លោះទីក្រុង និងជនបទ ដែលយើងអាចឃើញទាំងអគារខ្ពស់ៗ និងវាលស្រែនៅក្បែរៗគ្នា។ |
| Detrital food chains | ជាខ្សែចង្វាក់អាហារដែលចាប់ផ្តើមពីសារពាង្គកាយស៊ីកម្ទេចកំទីសរីរាង្គ (ដូចជាបាក់តេរី ឬក្តាមដែលស៊ីស្លឹកឈើស្អុយរលួយ) ជាជាងការចាប់ផ្តើមពីរុក្ខជាតិបៃតងរស្មីសំយោគ។ វាដើរតួសំខាន់បំផុតក្នុងការផ្តល់ចំណីដល់មច្ឆាជាតិក្នុងព្រៃកោងកាង។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃសំរាម ដែលយកកាកសំណល់ដែលគេបោះចោលទៅបង្កើតជារបស់មានប្រយោជន៍ និងជាប្រភពថាមពលសម្រាប់អ្នកដទៃប្រើប្រាស់បន្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
