បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងកម្រិតទឹកទៅលើបរិមាណរុក្ខជាតិទឹក ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើសំបុករបស់សត្វស្លាបនៅតំបន់អភិរក្សបឹងបូរ៉ាពេត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានតាមដានការលូតលាស់ ដង់ស៊ីតេរុក្ខជាតិ និងយកសំណាកទឹកដើម្បីវិភាគពីគុណភាពរូប និងគីមីនៅទីតាំងចំនួន ៤ ក្នុងបឹងបូរ៉ាពេតរយៈពេល ១២ ខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Plant Biomass Density Analysis (Quadrat Method) ការវិភាគដង់ស៊ីតេជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ (វិធីសាស្ត្រកាដ្រា/Quadrat) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់អំពីបរិមាណរុក្ខជាតិក្នុងមួយតំបន់ (គិតជាក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ) ងាយស្រួលប្រៀបធៀបតម្រូវការធ្វើសំបុករបស់សត្វស្លាបនីមួយៗ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការតាមដានប្រចាំខែ និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការប្រមូល និងថ្លឹងទម្ងន់ (ស្រស់និងស្ងួត) របស់រុក្ខជាតិ។ | រកឃើញថាពពួកសត្វស្លាបដែលធ្វើសំបុកផុតពីទឹកត្រូវការដង់ស៊ីតេរុក្ខជាតិខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍ កំប្លោកត្រូវការដល់ ១,០៥០ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ)។ |
| Physicochemical Water Quality Assessment ការវាយតម្លៃគុណភាពរូប និងគីមីនៃទឹក |
អាចកំណត់យ៉ាងច្បាស់ពីលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន (pH, D.O., B.O.D, សីតុណ្ហភាព) ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់វដ្តលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិទឹក។ | ចាំបាច់ត្រូវមានឧបករណ៍វាស់ស្ទង់បច្ចេកទេស និងចំណេះដឹងផ្នែកគីមីវិទ្យាដើម្បីធ្វើការវិភាគសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជា នីត្រាត និងផូស្វាត។ | គុណភាពទឹកនៅបឹងបូរ៉ាពេតស្ថិតក្នុងកម្រិតល្អប្រសើរ (pH ៧.២-៧.៨ និង D.O. ២.៩-៥.២ mg/l) អំណោយផលដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹកនៅទីវាល និងពេលវេលាក្នុងការតាមដានទិន្នន័យប្រចាំខែជាបន្តបន្ទាប់រយៈពេលយ៉ាងហោចណាស់១ឆ្នាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់បឹងបូរ៉ាពេត ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៣-១៩៩៤ ដែលផ្តោតលើប្រភេទរុក្ខជាតិ និងសត្វស្លាបទឹកជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់នោះ។ ទោះបីជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់បឹងទន្លេសាប ប៉ុន្តែអាកាសធាតុ កម្ពស់ទឹក និងប្រភេទសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជាអាចមានការប្រែប្រួលខុសគ្នា ដែលទាមទារការសិក្សាបន្ថែមក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ដីសើម និងការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម របកគំហើញនេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះខាងវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការសម្រេចចិត្តក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងអភិរក្សសត្វព្រៃនៅក្នុងតំបន់ដីសើមនៃប្រទេសកម្ពុជាឱ្យមានចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biomass density (ដង់ស៊ីតេជីវម៉ាស) | បរិមាណទម្ងន់នៃរុក្ខជាតិសរុបនៅក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី (ជាទូទៅគិតជាក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ)។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ថាភាពក្រាស់នៃរុក្ខជាតិកម្រិតណា ទើបអាចទ្រទ្រង់សំបុកនិងពងសត្វស្លាបបាន។ | ដូចជាការច្រូតស្មៅទាំងអស់នៅលើដីមួយម៉ែត្រការ៉េយកទៅថ្លឹង ដើម្បីដឹងថាស្មៅនោះដុះក្រាស់ឬស្តើង។ |
| Quadrat (កាដ្រា ឬស៊ុមសំណាក) | ស៊ុមរាងការ៉េ (ឧទាហរណ៍ទំហំ ១x១ ម៉ែត្រ) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ដាក់កំណត់ព្រំដែនតំបន់តូចមួយ ដើម្បីរាប់ចំនួន ឬថ្លឹងទម្ងន់រុក្ខជាតិដែលដុះក្នុងនោះ រួចទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានតំណាងឱ្យផ្ទៃដីធំទាំងមូល។ | ដូចជាការយកស៊ុមបង្អួចទៅដាក់លើដី ហើយរាប់តែចំនួនរុក្ខជាតិដែលដុះក្នុងស៊ុមនោះដើម្បីងាយស្រួលធ្វើការគណនាដោយមិនបាច់រាប់រុក្ខជាតិពេញមួយវាល។ |
| Biochemical Oxygen Demand / B.O.D. (តម្រូវការអុកស៊ីហ្សែនជីវគីមី) | រង្វាស់បរិមាណអុកស៊ីហ្សែនរលាយដែលបាក់តេរីនិងអតិសុខុមប្រាណត្រូវការប្រើប្រាស់ ដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គក្នុងទឹក។ កម្រិត B.O.D ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាទឹកមានផ្ទុកកាកសំណល់ច្រើន និងខ្វះអុកស៊ីហ្សែនសម្រាប់សត្វទឹកដទៃទៀត។ | ដូចជារង្វាស់ដែលប្រាប់ថាតើបាក់តេរីក្នុងទឹកត្រូវការដកដង្ហើមខ្លាំងប៉ុណ្ណាដើម្បីរំលាយកាកសំណល់ បើកាកសំណល់កាន់តែច្រើន ពួកវាកាន់តែត្រូវការអុកស៊ីហ្សែនច្រើន។ |
| Secchi disk (ថាសសេឈី ឬឧបករណ៍វាស់តម្លាភាពទឹក) | ថាសរាងមូល (ជាទូទៅមានពណ៌ស និងខ្មៅ) ដែលគេទម្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកដើម្បីវាស់កម្រិតភាពថ្លាឬល្អក់របស់ទឹក។ ជម្រៅដែលគេលែងមើលឃើញថាសនោះ គឺជាសូចនាករនៃតម្លាភាពទឹក ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ពន្លឺព្រះអាទិត្យអាចជះដល់រុក្ខជាតិក្រោមទឹក។ | ដូចជាការទម្លាក់កាក់ចូលទៅក្នុងទឹក បើទឹកថ្លាយើងអាចមើលឃើញកាក់នោះបានជ្រៅ តែបើទឹកល្អក់យើងមើលលែងឃើញតាំងពីកម្រិតរាក់។ |
| Emergent aquatic plants (រុក្ខជាតិទឹកផុសផុតពីផ្ទៃទឹក) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានឫសចាក់ចូលទៅក្នុងដីបាតបឹង ប៉ុន្តែមានដើមនិងស្លឹកលូតលាស់វែងផុសចេញផុតពីផ្ទៃទឹក ដែលជាទីតាំងដ៏រឹងមាំសម្រាប់សត្វស្លាបមួយចំនួនជ្រើសរើសធ្វើសំបុកផុតពីទឹក។ | ដូចជាដើមឈូកដែលឫសរបស់វាដាំតូចក្នុងភក់បាតបឹង ប៉ុន្តែស្លឹកនិងផ្ការបស់វាលូតលាស់ខ្ពស់ផុតពីផ្ទៃទឹក។ |
| Dissolved Oxygen / D.O. (អុកស៊ីហ្សែនរលាយ) | បរិមាណឧស្ម័នអុកស៊ីហ្សែនដែលមាននៅក្នុងទឹក ដែលអាចឱ្យត្រី និងភាវៈរស់ក្នុងទឹកផ្សេងទៀតដកដង្ហើមបាន។ វាគឺជាសូចនាករដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃគុណភាពទឹក។ | ដូចជាខ្យល់អុកស៊ីហ្សែននៅក្នុងបន្ទប់ដែលយើងដកដង្ហើមដែរ ប្រសិនបើទឹកមានអុកស៊ីហ្សែនរលាយតិច សត្វនិងរុក្ខជាតិក្នុងទឹកនឹងពិបាករស់រានមានជីវិត។ |
| Submerged aquatic plants (រុក្ខជាតិលិចក្នុងទឹក) | រុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់ និងរស់នៅលិចក្នុងទឹកទាំងស្រុងតាំងពីឫសរហូតដល់ចុងស្លឹក។ ពួកវាជួយផ្តល់អុកស៊ីហ្សែនក្នុងទឹក និងជាជម្រកត្រី ប៉ុន្តែសត្វស្លាបអាចយកផ្នែកដែលងាប់អណ្តែតលើទឹកមកធ្វើសំបុកបាន។ | ដូចជាសារាយសមុទ្រដែលរស់នៅលិចក្នុងទឹកជានិច្ច ហើយមិនដែលផុសចេញមកក្រៅផ្ទៃទឹកដើម្បីស្រូបពន្លឺដោយផ្ទាល់ឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
