បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះចងក្រងនូវមូលន័យសង្ខេបនៃការស្រាវជ្រាវ (Abstracts) សម្រាប់ការតាំងបង្ហាញផ្ទាំងរូបភាពក្នុងសន្និសីទសមាគមជីវវិទ្យាតំបន់ត្រូពិច និងការអភិរក្ស (ATBC) ឆ្នាំ២០១៥ ដោយផ្តោតលើបញ្ហាប្រឈម និងការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ បណ្តុំការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្រុះទាំងផ្នែកបរិស្ថានវិទ្យា ជីវសាស្រ្ត និងការចូលរួមពីសហគមន៍ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Camera Trapping and Direct Observation ការដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ និងការអង្កេតផ្ទាល់ |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងអាចបញ្ជាក់ពីវត្តមានសត្វកម្រ (ឧ. សត្វទោចម្កុដ) ដោយមិនរំខានដល់សត្វព្រៃ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការអង្កេត និងចំណាយថវិកាលើការថែទាំឧបករណ៍ និងថ្ម។ | បានបញ្ជាក់ពីវត្តមានសត្វព្រីម៉ាត (Primates) ចំនួន៤ប្រភេទនៅឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន។ |
| DNA Metabarcoding ការចុះលេខកូដមេតាបូលីស DNA |
មានលក្ខណៈទូលំទូលាយ រហ័ស គួរឱ្យទុកចិត្ត និងមិនសូវពឹងផ្អែកលើអ្នកជំនាញផ្នែកចំណាត់ថ្នាក់សត្វ (Taxonomy) ប៉ុន្មានទេ។ | ត្រូវការមន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប អ្នកជំនាញផ្នែកពន្ធុវិទ្យា និងចំណាយថវិកាច្រើន។ | ផ្តល់នូវវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការតាមដានការប្រែប្រួលជីវចម្រុះរបស់សត្វល្អិតដោយសារការពង្រីកវិស័យកសិកម្ម។ |
| Acoustic Surveys and Spectrogram Analysis ការស្ទង់មតិដោយសំឡេងអេកូ និងការវិភាគ Spectrogram |
ងាយស្រួលក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វប្រចៀវតាមរយៈរលកសំឡេងដោយមិនបាច់ចាប់វាផ្ទាល់ និងមិនរំខានដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ទាមទារឧបករណ៍ថតសំឡេងដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រពិសេសដើម្បីវិភាគរលកសំឡេង។ | អាចកត់ត្រា និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រចៀវស៊ីសត្វល្អិតចំនួន ២៤ប្រភេទ នៅឧទ្យានជាតិ Gunung Mulu។ |
| Remote Sensing and GIS Modeling ការវាស់វែងពីចម្ងាយ និងការធ្វើម៉ូដែលតាមប្រព័ន្ធ GIS |
អនុញ្ញាតឱ្យតាមដានការបាត់បង់ព្រៃឈើជាទ្រង់ទ្រាយធំ និងអាចព្យាករណ៍ពីតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះនាពេលអនាគត។ | ទាមទារជំនាញកម្រិតខ្ពស់ផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងរូបភាពផ្កាយរណបដែលទិញក្នុងតម្លៃថ្លៃ។ | បានកំណត់គោលដៅសម្រាប់ការរក្សាព្រៃឈើ និងវាយតម្លៃហានិភ័យនៅក្នុងតំបន់ចម្ការកៅស៊ូនៅ Xishuangbanna។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ីទាំងនេះទាមទារឱ្យមានការរួមបញ្ចូលគ្នានូវឧបករណ៍បច្ចេកទេស កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងជំនាញឯកទេសច្បាស់លាស់។
ការសិក្សាភាគច្រើននៅក្នុងឯកសារនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃ និងតំបន់អភិរក្សដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅទូទាំងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក (ចិន ឥណ្ឌូនេស៊ី តៃវ៉ាន់ មីយ៉ាន់ម៉ា កម្ពុជា) ដោយប្រើប្រាស់សំណាកជាក់លាក់តាមទីតាំងនីមួយៗ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការផ្តោតលើតំបន់ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន កោះរ៉ុង និងរូងភ្នំនៅខេត្តកំពត អាចមិនតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទូទាំងប្រទេសនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាតំបន់ស្នូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តគោលនយោបាយអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្រអភិរក្ស និងការស្រាវជ្រាវចម្រុះទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការការពារជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបំពាក់បំប៉ន និងអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចម្រុះទាំងនេះនឹងជួយឱ្យស្ថាប័នអភិរក្ស និងសាកលវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជាអាចការពារធនធានធម្មជាតិបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Metabarcoding (ការចុះលេខកូដមេតាបូលីស DNA) | ជាវិធីសាស្ត្រទាញយកទិន្នន័យហ្សែន (DNA) ពីសំណាកបរិស្ថាន (ដូចជាដី ឬទឹក) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដោយមិនចាំបាច់រកឃើញរូបរាងពិតរបស់ពួកវា។ | ដូចជាការស្កេនបាកូដ (Barcode) ទំនិញក្នុងផ្សារទំនើបដែរ ដែលគ្រាន់តែស្កេន DNA ក្នុងសំណាកដី ម៉ាស៊ីននឹងប្រាប់ថានៅទីនោះមានសត្វអ្វីខ្លះធ្លាប់រស់នៅ។ |
| phenology (បាតុភូតវិទ្យា / ភេណូឡូស៊ី) | ការសិក្សាពីវដ្តជីវិត និងការវិវត្តតាមរដូវកាលរបស់រុក្ខជាតិ និងសត្វ ដូចជាការចេញផ្កា ផ្លែឈើទុំ ឬការផ្លាស់ទី ដែលរងឥទ្ធិពលពីកត្តាអាកាសធាតុ។ | ដូចជាប្រតិទិនជីវិតរបស់ធម្មជាតិ ដែលកត់ត្រាថាខែណាដើមឈើចេញផ្កា ឬខែណាសត្វស្លាបចាប់ផ្តើមធ្វើសំបុក។ |
| founder effect (ឥទ្ធិពលស្ថាបនិក) | បាតុភូតនៃការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវភាពចម្រុះនៃសេនេទិច (DNA) នៅពេលដែលប្រជាសាស្ត្រថ្មីមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបុគ្គល ឬសត្វតែមួយក្តាប់តូចដែលបំបែកខ្លួនចេញពីក្រុមធំ។ | ដូចជាការយកថ្នាំពណ៌តែ ២ពណ៌ចេញពីប្រអប់ដែលមាន ១០ពណ៌ ទៅគូរផ្ទាំងគំនូរថ្មីមួយ នោះផ្ទាំងគំនូរថ្មីនឹងខ្វះភាពចម្រុះពណ៌បើធៀបនឹងប្រអប់ដើម។ |
| spectrogram (ស្ប៉ិចត្រូក្រាម / គំនូសតំណាងរលកសំឡេង) | ជាគំនូសតំណាងជារូបភាពនៃរលកសំឡេង ដែលបង្ហាញពីប្រេកង់ (Frequency) និងកម្រិតខ្លាំងខ្សោយនៃសំឡេងប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដែលជាទូទៅប្រើដើម្បីវិភាគសំឡេងសត្វប្រចៀវ។ | ដូចជាក្រាហ្វិកលោតឡើងចុះនៅលើអេក្រង់ម៉ាស៊ីនចាក់ភ្លេង ដែលប្រាប់យើងពីចង្វាក់ និងកម្រិតសំឡេងខ្ពស់ទាប។ |
| generalist predators (សត្វរំពាដែលស៊ីចំណីទូទៅ) | ប្រភេទសត្វដែលចាប់សត្វដទៃស៊ីជាអាហារ ដោយមិនរើសប្រភេទចំណីនោះទេ ពោលគឺវាអាចស៊ីអ្វីក៏ដោយដែលវាអាចចាប់បានដើម្បីសម្របខ្លួនតាមមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ។ | ដូចជាមនុស្សដែលញ៉ាំម្ហូបអ្វីក៏បាន មិនថាម្ហូបខ្មែរ ចិន ឬអឺរ៉ុប ឱ្យតែមានរៀបចំនៅចំពោះមុខ។ |
| keystone species (ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិស្នូល) | សត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលប្រសិនបើបាត់បង់ពួកវា ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូលអាចនឹងប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង ឬដួលរលំ។ | ដូចជាសសរកណ្តាលនៃផ្ទះមួយ ប្រសិនបើយើងដកសសរនោះចេញ ផ្ទះទាំងមូលនឹងរលំចុះមក។ |
| ethno-botanical (ជាតិពន្ធុរុក្ខាវិទ្យា) | ការសិក្សាស្រាវជ្រាវពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស (ជាពិសេសជនជាតិដើមក្នុងតំបន់) និងរុក្ខជាតិជុំវិញខ្លួន ដូចជាការច្នៃរុក្ខជាតិធ្វើជាឱសថ ម្ហូបអាហារ ឬប្រើប្រាស់ក្នុងវប្បធម៌។ | ដូចជាការចងក្រងសៀវភៅក្បួនតម្រាពីចាស់ទុំក្នុងភូមិ អំពីរបៀបយកផ្សិត ឬវល្លិក្នុងព្រៃមកដាំស្ល ឬផ្សំជាថ្នាំខ្មែរ។ |
| mutualisms (ទំនាក់ទំនងអន្តរផល / ភាវៈសហជីវិន) | ទំនាក់ទំនងរវាងភាវៈរស់ពីរប្រភេទខុសគ្នា ដែលរស់នៅពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ និងការរស់រានមានជីវិតទាំងសងខាង។ | ដូចជាការចាប់ដៃគូរកស៊ីរវាងអ្នកមានដើមទុន និងអ្នកមានបច្ចេកទេស ដែលម្នាក់ៗទទួលបានប្រាក់ចំណេញរៀងៗខ្លួន និងខ្វះមួយណាមិនបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
