បញ្ហា (The Problem)៖ សត្វត្រយងចង្កំកស (Pseudibis davisoni) ភាគច្រើនទុំដេកនៅក្រៅតំបន់ការពារ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយរងគ្រោះពីការបរបាញ់ និងការរំខានផ្សេងៗ។ ការទាក់ទាញពួកវាឱ្យមកទុំដេកក្នុងតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាងកាងលិចដែលមានសុវត្ថិភាព គឺជាភាពចាំបាច់សម្រាប់ការអភិរក្សសត្វប្រភេទនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃទីតាំងទុំដេករបស់សត្វត្រយង និងបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយប្រើរូបសត្វសិប្បនិម្មិត និងសំឡេងហៅដើម្បីទាក់ទាញពួកវាទៅកាន់ដើមឈើគោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Roost Site Selection ការជ្រើសរើសទីតាំងទុំដេកតាមធម្មជាតិ |
សត្វស្លាបអាចស្វែងរកដើមឈើដែលមានលក្ខណៈអំណោយផលបំផុតដោយខ្លួនឯង ដូចជាដើមឈើប្រភេទ Dipterocarpus intricatus ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ និងដាច់ដោយឡែកពីគេ។ | ទីតាំងដែលសត្វជ្រើសរើសដោយខ្លួនឯងទាំងនោះភាគច្រើនស្ថិតនៅក្រៅតំបន់ការពារ និងនៅក្បែរភូមិ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយរងគ្រោះថ្នាក់ពីការបរបាញ់។ | សត្វត្រយងចង្កំកសប្រមាណ ៧៤% នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទុំដេកនៅក្រៅតំបន់ការពារដែលមានសុវត្ថិភាព។ |
| Decoys and Call Playback ការប្រើប្រាស់រូបសិប្បនិម្មិត និងការចាក់សំឡេងហៅ |
អាចទាក់ទាញសត្វស្លាបឱ្យមកទុំដេកក្នុងទីតាំងថ្មីដែលមានសុវត្ថិភាពក្នុងតំបន់ការពារ ហើយមានប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែងទោះបីជាឈប់ចាក់សំឡេងក៏ដោយ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនខែទើបឃើញលទ្ធផល ត្រូវការអ្នកជំនាញឡើងដើមឈើ និងមានហានិភ័យប្រសិនបើព្រានព្រៃលួចចម្លងបច្ចេកទេសនេះដើម្បីបរបាញ់។ | ទាក់ទាញសត្វត្រយងបាន ៩ ក្បាលក្នុងរដូវកាលពិសោធន៍ និងកើនដល់ ៣០ ក្បាលនៅពេល ២ ឆ្នាំក្រោយមក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬចំណាយថវិកាច្រើននោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារបរិក្ខារសំឡេង និងកម្លាំងពលកម្មដែលមានជំនាញ។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែទៅលើដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាងកាងលិច ខេត្តស្ទឹងត្រែង ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយនឹងទិន្នន័យដែលអាចមានភាពលម្អៀងផ្នែកលំហ (Spatial bias) ដោយសារទីតាំងទុំដេកនៅជិតភូមិងាយស្រួលរកឃើញជាងទីតាំងនៅកណ្តាលព្រៃជ្រៅ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាគឺជាជម្រកចុងក្រោយដែលមានសត្វត្រយងចង្កំកសរហូតដល់ ៩៥% នៃចំនួនសរុបនៅលើពិភពលោក។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ការងារអភិរក្សសត្វស្លាបកម្រនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម នេះគឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត និងសន្សំសំចៃដែលអាចជួយសង្គ្រោះសត្វស្លាបជិតផុតពូជនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ប្រសិនបើមានការគ្រប់គ្រងនិងរក្សាការសម្ងាត់បានល្អពីព្រានព្រៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Critically Endangered | ស្ថានភាពចំណាត់ថ្នាក់សត្វព្រៃរបស់សហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN) ដែលបង្ហាញថាប្រភេទសត្វនោះកំពុងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់បំផុតក្នុងការផុតពូជពីធម្មជាតិក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ។ | ដូចជាអ្នកជំងឺសង្គ្រោះបន្ទាន់កម្រិតធ្ងន់បំផុត ដែលត្រូវការការព្យាបាលនិងជួយសង្គ្រោះជាបន្ទាន់ បើមិនដូច្នេះទេនឹងត្រូវបាត់បង់ជីវិត។ |
| Decoys | ការប្រើប្រាស់រូបចម្លាក់ ឬវត្ថុដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយធ្វើត្រាប់តាមរូបរាងសត្វពិតប្រាកដ ដើម្បីបញ្ឆោត ឬទាក់ទាញសត្វប្រភេទនោះឱ្យចូលមកជិតទីតាំងដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានកំណត់។ | ដូចជាការដាក់ទីងមោងនៅកណ្តាលស្រែ ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទីងមោងដែលដេញសត្វ រូបសិប្បនិម្មិតនេះមានតួនាទីហៅសត្វឱ្យមកជិតដោយគិតថាមានមិត្តភក្តិរបស់វានៅទីនោះ។ |
| Call playback | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បំពងសំឡេង ដើម្បីចាក់បញ្ចេញនូវសំឡេងថតទុករបស់សត្វណាមួយ ក្នុងគោលបំណងទាក់ទាញសត្វដទៃទៀតក្នុងហ្វូងឱ្យឆ្លើយតប ឬហើរមករកទីតាំងនោះ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់មេក្រូចាក់ចម្រៀង ឬការហៅឈ្មោះនរណាម្នាក់ឱ្យឮៗ ដើម្បីឱ្យពួកគេចាប់អារម្មណ៍និងដើរមករកយើង។ |
| Communal roosts | ទីតាំង ឬដើមឈើជាក់លាក់ដែលសត្វស្លាបច្រើនក្បាល ឬច្រើនហ្វូង មកប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីទុំដេកនៅពេលយប់ ដើម្បីបង្កើនសុវត្ថិភាពពីសត្រូវធម្មជាតិ និងផ្តល់ភាពកក់ក្តៅដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ | ដូចជាអន្តេវាសិកដ្ឋាន ឬផ្ទះសំណាក់រួមមួយ ដែលមនុស្សជាច្រើនមកជួបជុំគ្នាគេងនៅទីតាំងតែមួយដើម្បីភាពកក់ក្តៅ និងមានសុវត្ថិភាពជាងការគេងម្នាក់ឯង។ |
| Deciduous dipterocarp forest | ប្រភេទព្រៃល្បោះដែលមានដើមឈើជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង ដែលភាគច្រើនជាប្រភេទដើមឈើគ្រួសារយាង (Dipterocarpaceae) ដូចជាដើមផ្ចឹក ទាល ធ្នង់ និងមានស្មៅដុះនៅពីក្រោម ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃកម្រជាច្រើននៅកម្ពុជា។ | ដូចជាសួនច្បារធំមួយដែលដើមឈើព្រមគ្នាជ្រុះស្លឹកស្ទើរអស់នៅរដូវក្តៅដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក ហើយមានស្មៅស្ងួតៗដុះតាមគល់ឈើ។ |
| Matched control sample | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយជ្រើសរើសវត្ថុ ឬទីតាំងមួយ (ឧទាហរណ៍ ដើមឈើធម្មតា) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា និងនៅក្បែរវត្ថុដែលកំពុងសិក្សា (ឧទាហរណ៍ ដើមឈើដែលសត្វត្រយងទុំ) ដើម្បីយកមកប្រៀបធៀបរកមើលភាពខុសប្លែកគ្នាដែលនាំឱ្យសត្វជ្រើសរើសយកមួយណាច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកូនភ្លោះពីរនាក់ដែលរស់នៅផ្ទះជិតគ្នា ដើម្បីមើលថាតើហេតុអ្វីបានជាម្នាក់រៀនពូកែជាងម្នាក់ទៀត ដោយកាត់បន្ថយកត្តាផ្សេងៗដែលមិនទាក់ទងចេញ។ |
| Acoustic enrichment | ការបន្ថែមសំឡេងធម្មជាតិ ឬសំឡេងសត្វប្រភេទដូចគ្នាចូលទៅក្នុងបរិស្ថានរស់នៅរបស់សត្វ (ច្រើនអនុវត្តក្នុងតំបន់អភិរក្ស ឬសួនសត្វ) ដើម្បីជំរុញឱ្យពួកវាមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព ឬជំរុញអាកប្បកិរិយាធម្មជាតិដូចជាការបង្កាត់ពូជ និងការទុំដេក។ | ដូចជាការចាក់ភ្លេងក្លាស៊ិកនៅក្នុងហាងកាហ្វេ ដើម្បីឱ្យភ្ញៀវមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយ និងចង់អង្គុយលេងយូរៗដោយភាពរីករាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
