បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើកង្វះខាតទិន្នន័យអំពីប្រភេទ និងរបាយសត្វស្លាបនៅក្នុងឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ ភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលទីជម្រកកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការកាប់ឈើ និងការបរបាញ់ខុសច្បាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការអង្កេតជាប្រព័ន្ធដោយផ្ទាល់ និងការកត់ត្រាដោយចៃដន្យ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមទីតាំងគោលដៅក្នុងឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Systematic line transect and boat surveys ការអង្កេតជាប្រព័ន្ធតាមខ្សែបន្ទាត់ និងតាមទូក |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់តាមទីតាំងគោលដៅ ជួយសង្កេតមើលជម្រកជាក់លាក់ និងអាចធ្វើឡើងដដែលៗបានដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នន័យ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងអាចរំលងប្រភេទសត្វស្លាបកម្រមួយចំនួនដែលមិនសូវបង្ហាញខ្លួននៅតំបន់អង្កេត។ | កត់ត្រាបានសត្វស្លាបចំនួន ១៨១ ប្រភេទ។ |
| Opportunistic sightings ការកត់ត្រាដោយចៃដន្យ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយពេលតិច និងអាចជួយបំពេញបន្ថែមនូវប្រភេទសត្វដែលមិនបានជួបប្រទះក្នុងពេលអង្កេតជាប្រព័ន្ធ។ | មិនមានស្តង់ដារ ឬពេលវេលាច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការវិភាគដង់ស៊ីតេ និងរបាយសត្វស្លាបបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។ | កត់ត្រាបានសត្វស្លាបចំនួន ២២ ប្រភេទបន្ថែម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារវាល ប៉ុន្តែត្រូវការពេលវេលាវែង និងជំនាញខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វស្លាប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់គោលដៅចំនួន២ នៃឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ ដែលទីតាំងទាំងនោះទទួលរងការរំខានពីសកម្មភាពមនុស្ស (ការកាប់ឈើ និងការបរបាញ់) រួចទៅហើយ។ ការមិនបានអង្កេតនៅតំបន់ជួរភ្នំដាច់ស្រយាលភាគពាយ័ព្យនៃឧទ្យានជាតិ អាចធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃចំនួនប្រភេទសត្វស្លាបសរុបមានកម្រិតទាបជាងការពិត និងមិនតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូលនៃតំបន់នេះ។
ទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម វិធីសាស្ត្រអង្កេតនេះអាចយកទៅអនុវត្តនៅតាមតំបន់ការពារធម្មជាតិផ្សេងៗទៀត ដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌជីវចម្រុះរបស់ប្រទេសកម្ពុជាឲ្យបានកាន់តែទូលំទូលាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Avifauna | សំណុំនៃប្រភេទសត្វស្លាបទាំងអស់ដែលមានវត្តមាន ឬរស់នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយក្នុងចន្លោះពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជនប្រចាំខេត្តមួយ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការធ្វើជំរឿនរាប់ចំនួន និងប្រភេទសត្វស្លាបនៅក្នុងតំបន់នោះ។ |
| Systematic line transect | វិធីសាស្ត្រអង្កេតប្រមូលទិន្នន័យជីវចម្រុះ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវដើរតាមខ្សែបន្ទាត់មួយដែលបានកំណត់ទុកជាមុន រួចកត់ត្រាគ្រប់ប្រភេទសត្វដែលពួកគេបានឃើញ ឬឮនៅតាមបណ្តោយខ្សែបន្ទាត់នោះ។ | ដូចជាការដើរតាមគំនូសបន្ទាត់ត្រង់មួយក្នុងព្រៃ ហើយរាប់ចំនួនដើមឈើ ឬសត្វទាំងអស់ដែលអ្នកជួបប្រទះនៅសងខាងផ្លូវនោះ។ |
| Opportunistic sightings | ការកត់ត្រាវត្តមានសត្វដែលជួបប្រទះដោយចៃដន្យ ក្រៅពីម៉ោងប្រតិបត្តិការអង្កេតជាប្រព័ន្ធ ដែលជួយបំពេញបន្ថែមទិន្នន័យលើប្រភេទសត្វដែលកម្រ ឬមិនសូវបង្ហាញខ្លួននៅតំបន់គោលដៅ។ | ដូចជាការដែលអ្នកដើរលេងតាមផ្លូវ ហើយចៃដន្យប្រទះឃើញមិត្តភក្តិចាស់ រួចក៏កត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅកំណត់ហេតុ។ |
| Important Bird Area (IBA) | តំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ (ជាពិសេសដោយអង្គការ BirdLife International) ថាមានសារៈសំខាន់ជាសកលសម្រាប់ការអភិរក្សចំនួនប្រជាជន និងប្រភេទសត្វស្លាបកម្រ។ | ដូចជាការផ្តល់ប័ណ្ណសរសើរ "សាលារៀនគំរូ" ដល់សាលាដែលមានសិស្សពូកែច្រើន ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ និងការអភិវឌ្ឍបន្ថែម។ |
| Biome-restricted species | ប្រភេទសត្វស្លាបដែលមានដែនជម្រកធម្មជាតិរស់នៅតែក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬតំបន់ជីវសាស្ត្រ (Biome) ជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចរកឃើញនៅតំបន់ប្រភេទផ្សេងទេ។ | ដូចជាត្រីទឹកសាបដែលមិនអាចរស់នៅក្នុងសមុទ្រទឹកប្រៃបាន គឺវាត្រូវរស់នៅតែក្នុងទន្លេ ឬបឹងប៉ុណ្ណោះ។ |
| Endemic | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលមានប្រភពដើម និងរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតូចចង្អៀតណាមួយប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍៖ ជួរភ្នំក្រវាញ) ហើយមិនមានវត្តមានតាមបែបធម្មជាតិនៅកន្លែងណាសោះនៅលើពិភពលោក។ | ដូចជាម្ហូបប្រចាំតំបន់មួយដែលអ្នកអាចរកញ៉ាំបានតែនៅក្នុងខេត្តនោះ ហើយគ្មានលក់នៅកន្លែងផ្សេងទេ។ |
| Passage Migrant | ប្រភេទសត្វស្លាបដែលគ្រាន់តែហោះហើរឆ្លងកាត់តំបន់ណាមួយក្នុងអំឡុងពេលធ្វើចរាចរណ៍ផ្លាស់ទី (Migration) ទៅកាន់តំបន់ផ្សេង ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ឈប់ដើម្បីបង្កាត់ពូជ ឬចំណាយពេលរដូវរងានៅទីនោះទេ។ | ដូចជាអ្នកដំណើរតាមយន្តហោះដែលគ្រាន់តែចុះចតប្តូរជើងហោះហើរ (Transit) នៅព្រលានយន្តហោះ ដោយមិនបានស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនោះទេ។ |
| Near Threatened | ចំណាត់ថ្នាក់ស្ថានភាពអភិរក្សរបស់សហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN) ដែលបង្ហាញថាប្រភេទសត្វនេះអាចនឹងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែង ឬការផុតពូជនាពេលអនាគតដ៏ខ្លី ប្រសិនបើគ្មានការការពារ។ | ដូចជាសញ្ញាភ្លើងលឿងនៅតាមស្តុប ដែលព្រមានយើងឱ្យត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រយ័ត្ន និងបន្ថយល្បឿនមុនពេលភ្លើងក្រហមមកដល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
