បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីនិន្នាការចំនួនសត្វខ្សឹប Houbaropsis bengalensis កត្តាគំរាមកំហែង និងការយល់ឃើញរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋានទាក់ទងនឹងប្រសិទ្ធភាពនៃការអភិរក្សនៅតំបន់ទេសភាពការពារបឹងទន្លេសាបភាគខាងជើង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យពីសហគមន៍ និងការសង្កេតផ្ទាល់នៅតំបន់អភិរក្ស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Line Transect Method ការអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសង្កេតឃើញដោយផ្ទាល់នូវវត្តមានសត្វខ្សឹប និងប្រភេទនៃការរំខានពីមនុស្ស (ដូចជាការឃ្វាលគោ និងការប្រើប្រាស់ត្រាក់ទ័រ) នៅតាមទីតាំងជាក់ស្តែង។ | ចំណាយពេលយូរ ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងអាចរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ ឬលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្រ្តដែលពិបាកចូលទៅដល់។ | រកឃើញថាការឃ្វាលគោគឺជាការរំខានដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់អភិរក្ស (៤៨,១% នៅស្ទោង-ជីក្រែង និង ២៨,៩% នៅបារាយណ៍)។ |
| Household Survey ការស្ទង់មតិគ្រួសារ (តាមរយៈកម្រងសំណួរ) |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative data) ដែលអាចវាស់វែងបានពីកម្រិតនៃការយល់ដឹង និងការចូលរួមរបស់សហគមន៍ក្នុងការអភិរក្ស។ | ទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើការឆ្លើយតបរបស់ប្រជាជន ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពខុសច្បាប់ដូចជាការបរបាញ់។ | រកឃើញថាកត្តាគំរាមកំហែងធំបំផុតគឺការបរបាញ់ (៣០,៧%) និងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (១៦,៤%) ហើយ ៨០,៤% នៃអ្នកចូលរួមយល់ពីគោលបំណងនៃការអភិរក្ស។ |
| Focus Group Discussion & Key Informant Interviews ការពិភាក្សាក្រុមគោលដៅ និងសម្ភាសន៍អ្នកផ្តល់ព័ត៌មានគន្លឹះ |
ផ្តល់នូវព័ត៌មានស៊ីជម្រៅ (Qualitative data) អំពីបញ្ហាប្រឈមនានា អារម្មណ៍របស់ប្រជាជន និងយន្តការនៃការរៀបចំគម្រោងអេកូទេសចរណ៍។ | ទំហំសំណាកមានតូច និងផ្តោតតែលើបុគ្គលសំខាន់ៗ ដែលអាចមិនតំណាងឱ្យមតិយោបល់របស់ប្រជាជនទាំងមូលនៅក្នុងតំបន់។ | បានបង្ហាញពីក្តីបារម្ភចំពោះផលប៉ះពាល់នៃការអូសខ្សែបណ្តាញអគ្គិសនីកាត់តំបន់អភិរក្ស និងបញ្ជាក់ថា ៩៦,៦% នៃប្រជាជននឹងមានអារម្មណ៍សោកស្តាយបើសត្វខ្សឹបផុតពូជ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងអភិរក្សទាំង៣ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផែនទី និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុកចំនួន៣ (ស្ទោង បារាយណ៍ និងជីក្រែង) ជុំវិញតំបន់បឹងទន្លេសាប ដោយផ្តោតសំខាន់លើប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្បែរតំបន់អភិរក្សសត្វខ្សឹប។ ទោះជាយ៉ាងណា ការពឹងផ្អែកលើការឆ្លើយតបរបស់សហគមន៍អាចបង្កើតឱ្យមានភាពលម្អៀង (Response bias) ជាពិសេសនៅពេលសាកសួរពីសកម្មភាពខុសច្បាប់ (ដូចជាការបរបាញ់ ការទន្ទ្រានដី) ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមជាមួយទិន្នន័យល្បាតជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្រ្ត និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អមួយក្នុងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការអភិរក្ស ដោយបង្ហាញថាការអភិរក្សសត្វព្រៃជិតផុតពូជ Houbaropsis bengalensis អាចជោគជ័យទៅបានលុះត្រាតែមានការចូលរួមពីសហគមន៍ ការកែលម្អជីវភាព និងការអនុវត្តច្បាប់តឹងរ៉ឹង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Line transect method | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវតាមទីវាលដោយអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការកត់ត្រាចំនួនសត្វព្រៃ ឬសកម្មភាពរំខាននានា (ដូចជាវត្តមានមនុស្ស ឬសត្វពាហនៈ) ដែលពួកគេសង្កេតឃើញនៅសងខាងខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយដែលត្រូវបានកំណត់ទិសដៅនិងប្រវែងជាមុន។ | ដូចជាការដើរតាមផ្លូវត្រង់មួយកាត់កណ្តាលព្រៃ រួចរាប់ចំនួនដើមឈើឬសត្វដែលអ្នកឃើញនៅសងខាងផ្លូវនោះ ដើម្បីយកទៅគណនាប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យក្នុងព្រៃទាំងមូល។ |
| Community Protected Areas (CPA) | ជាតំបន់អភិរក្សដែលរដ្ឋាភិបាលប្រគល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ឱ្យប្រជាជនមូលដ្ឋានជាអ្នកចូលរួមគ្រប់គ្រង ល្បាត និងការពារធនធានធម្មជាតិ ដោយពួកគេអាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការប្រើប្រាស់ធនធានទាំងនោះប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការប្រគល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកភូមិធ្វើជាឆ្មាំយាមកសិដ្ឋានរួមមួយ ដែលអ្នករាល់គ្នាជួយការពារចោរលួច ហើយមានសិទ្ធិទទួលបានផលផ្លែឈើពីកសិដ្ឋាននោះមកវិញ។ |
| Payment for Ecosystem Services (PES) | យន្តការផ្តល់រង្វាន់ ឬលើកទឹកចិត្តជាថវិកាដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីឱ្យពួកគេចូលរួមថែរក្សាបរិស្ថាន ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ដល់អ្នកភូមិដែលរកឃើញ និងការពារសំបុកសត្វខ្សឹបមិនឱ្យរងការបំផ្លាញ។ | ដូចជាការជួលនរណាម្នាក់ឱ្យមើលថែសួនច្បារមុខផ្ទះរបស់អ្នកឱ្យស្រស់ស្អាត ដោយអ្នកផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលឱ្យពួកគេជាការតបស្នងនៃការថែរក្សានោះ។ |
| Sustainable Rice Platform (SRP) | ជាស្តង់ដារ ឬកម្មវិធីលើកទឹកចិត្តកសិករឱ្យដាំដុះស្រូវដោយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងមិនពង្រីកដីទន្ទ្រានជម្រកសត្វព្រៃ (ស្រូវមិត្តភាពសត្វព្រៃ) ដោយធានាថាកសិផលរបស់ពួកគេអាចលក់បានក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងទីផ្សារ។ | ដូចជាការផលិតទំនិញ "សរីរាង្គ" ដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងធម្មតា ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យអ្នកផលិតឈប់ប្រើថ្នាំពុលដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងបរិស្ថាន។ |
| Critically Endangered | ចំណាត់ថ្នាក់នៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិនៅក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN ដែលបង្ហាញថាពួកវាមានចំនួនតិចតួចមែនទែននៅលើពិភពលោក ហើយប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់បំផុតក្នុងការបាត់បង់ជារៀងរហូត។ | ដូចជាភ្លើងសញ្ញាពណ៌ក្រហមលោតព្រិចៗ ដែលព្រមានថាសាំងក្នុងឡានរបស់អ្នកជិតអស់រលីង ហើយឡាននឹងរលត់ក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ប្រសិនបើមិនប្រញាប់ចាក់បំពេញ។ |
| Habitat encroachment | សកម្មភាពរបស់មនុស្សក្នុងការកាប់ឆ្ការព្រៃ ឬភ្ជួររាស់វាលស្មៅធម្មជាតិ ដើម្បីយកដីធ្វើជាកម្មសិទ្ធិឯកជន ឬសម្រាប់ពង្រីកការធ្វើកសិកម្ម ដែលធ្វើឱ្យសត្វព្រៃបាត់បង់កន្លែងរស់នៅ និងកន្លែងស្វែងរកចំណី។ | ដូចជាការចូលទៅវាយកម្ទេចផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ដើម្បីយកដីសង់រោងចក្រ ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះអត់មានកន្លែងដេក។ |
| Overgrazing | ការលែងសត្វពាហនៈ (ដូចជា គោ ក្របី) ឱ្យស៊ីស្មៅច្រើនហួសហេតុនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចដុះលូតលាស់ទាន់ពេល បណ្តាលឱ្យខូចខាតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងរំខានដល់ការបន្តពូជរបស់សត្វព្រៃដែលពឹងផ្អែកលើវាលស្មៅនោះ។ | ដូចជាការដកសក់លើក្បាលរាល់ថ្ងៃក្នុងចំនួនច្រើនជាងសក់ដែលដុះថ្មី ដែលយូរៗទៅធ្វើឱ្យក្បាលទំពែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
