បញ្ហា (The Problem)៖ សូចនាករនិរន្តរភាពទេសចរណ៍បែបប្រពៃណីមានលក្ខណៈទូទៅពេក ដែលមិនស័ក្តិសមនឹងបរិបទជាក់លាក់នៃទេសចរណ៍ធម្មជាតិផ្អែកលើសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរឡើយ។ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាដោយការបង្កើតសូចនាករថ្មីដែលស្របតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍ទាំងនេះនៅក្នុងខេត្តត្រាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចំនួន ៤ ដំណាក់កាល ដោយប្រើប្រាស់ការជ្រើសរើសគំរូដោយចេតនា (Purposive sampling) លើសហគមន៍ចំនួន ៤ និងប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការសម្ភាសន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Sustainability Indicators (Theoretical Framework) ទម្រង់សូចនាករនិរន្តរភាពប្រពៃណី (ផ្អែកលើទ្រឹស្តី) |
ផ្អែកលើទ្រឹស្តីនិងស្តង់ដារអន្តរជាតិ (ដូចជា WTO) ដែលមានការទទួលស្គាល់ទូលំទូលាយ និងគ្របដណ្តប់លើវិមាត្របរិស្ថាន សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ | មានភាពស្មុគស្មាញ និងទូលំទូលាយពេក ដែលមិនសូវឆ្លើយតបទៅនឹងបរិបទជាក់ស្តែង និងសមត្ថភាពរបស់សហគមន៍តំបន់ឆ្នេរឡើយ។ | បង្កើតបានសូចនាករដើមចំនួន ២៨ ដែលនៅមានភាពស្ទួនគ្នា និងពិបាកអនុវត្តផ្ទាល់។ |
| Adapted Contextual Indicators (Proposed Framework based on System Theory) សូចនាករដែលបានកែសម្រួលតាមបរិបទ (ផ្អែកលើទ្រឹស្តីប្រព័ន្ធ) |
មានភាពស័ក្តិសមនឹងស្ថានភាពពិតរបស់សហគមន៍តំបន់ឆ្នេរ ងាយស្រួលយល់ និងអាចយកទៅអនុវត្តជាក់ស្តែងបានដោយអ្នកស្រុក។ | ទាមទារការកែសម្រួល និងការវាយតម្លៃឡើងវិញជានិច្ច ប្រសិនបើត្រូវយកទៅអនុវត្តនៅសហគមន៍ឬតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | កាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៦ សូចនាករ ដែលចែកចេញជា ៤ វិមាត្រច្បាស់លាស់ (បរិបទ មូលធនសង្គម ដំណើរការ និងលទ្ធផល)។ |
| In-depth Interview (vs Delphi Technique) ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅ |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រមូលទិន្នន័យពីមេដឹកនាំសហគមន៍ដែលមានកម្រិតវប្បធម៌ខុសៗគ្នា ដោយផ្តល់នូវភាពបត់បែនជាងវិធីសាស្ត្រ Delphi Technique ។ | ទាមទារចំណាយពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះផ្ទាល់ទៅកាន់សហគមន៍នីមួយៗដើម្បីសម្ភាសន៍។ | ទទួលបានព័ត៌មានជាក់ស្តែង និងស៊ីជម្រៅពីមេដឹកនាំសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរទាំង ៤ គោលដៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយជាថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងធនធានមនុស្សច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរចំនួន ៤ ក្នុងខេត្តត្រាំង ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតសំខាន់លើទស្សនៈរបស់មេដឹកនាំសហគមន៍ដែលមានកម្រិតវប្បធម៌ និងការយល់ដឹងខុសៗគ្នា។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ឆ្នេររបស់យើងមានលក្ខណៈអេកូឡូស៊ី សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការអនុវត្ត ដោយត្រូវកែសម្រួលទៅតាមច្បាប់ និងបរិបទវប្បធម៌ជាក់លាក់របស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងក្របខ័ណ្ឌសូចនាករដែលបានអភិវឌ្ឍនៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺពិតជាមានភាពស័ក្តិសម និងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ធម្មជាតិសហគមន៍នៅកម្ពុជា។
ជារួម ក្របខ័ណ្ឌសូចនាករនេះផ្តល់នូវឧបករណ៍រង្វាស់ដ៏ជាក់ស្តែងមួយ ដែលជួយឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងសហគមន៍ផ្ទាល់អាចតាមដានភាពជោគជ័យ និងនិរន្តរភាពនៃការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍របស់ខ្លួនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Community-Based Ecotourism (CBET) | ប្រភេទទេសចរណ៍ដែលគ្រប់គ្រង និងដឹកនាំដោយសហគមន៍ផ្ទាល់ ដោយផ្តោតលើការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ និងធានាថាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបែងចែកទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន ដើម្បីលើកកម្ពស់ជីវភាពពួកគេ។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិរួមគ្នាត្រួសត្រាយផ្លូវ និងរៀបចំផ្ទះស្នាក់នៅក្នុងភូមិខ្លួនឯងជាកន្លែងទទួលភ្ញៀវទេសចរ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលចូលភូមិព្រមទាំងការពារព្រៃឈើកុំឱ្យគេកាប់បំផ្លាញ។ |
| Sustainability indicators | រង្វាស់ ឬកត្តាដែលគេប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃថាតើសកម្មភាព ឬគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ណាមួយអាចបន្តដំណើរការទៅមុខបានយូរអង្វែងឬទេ ដោយធានាថាមិនធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាកុងទ័រលើតាប្លូឡាន ដែលប្រាប់យើងថាឡានកំពុងរត់លឿនប៉ុនណា ស៊ីសាំងកម្រិតណា និងម៉ាស៊ីនក្តៅឬអត់ ដើម្បីឱ្យដឹងស្ថានភាពការពារកុំឱ្យឡានខូចតាមផ្លូវ។ |
| Purposive sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសសំណាកសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ជាមុន ហើយជ្រើសរើសយកតែប្រធានបទ ឬទីតាំងណាដែលឆ្លើយតបទៅនឹងគោលបំណងនៃការសិក្សាប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការចាប់ឆ្នោតដោយចៃដន្យឡើយ។ | ដូចជាការរើសកីឡាករបាល់បោះអញ្ចឹង គឺយើងរើសយកតែអ្នកដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ៗមកចូលក្រុម មិនមែនចាប់ឆ្នោតរើសយកអ្នកណាក៏បាននោះទេ។ |
| System theory | ទ្រឹស្តីដែលមើលទៅលើដំណើរការទាំងមូលនៃរចនាសម្ព័ន្ធមួយ ដោយបែងចែកជាធាតុចូល (ធនធាន មូលធន) ដំណើរការ (សកម្មភាពគ្រប់គ្រង) និងលទ្ធផល ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងនៃផ្នែកនីមួយៗថាមានឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងដូចម្តេច។ | ដូចជារាងកាយមនុស្ស ដែលយើងត្រូវញ៉ាំបាយ (ធាតុចូល) ក្រពះកិនរំលាយ (ដំណើរការ) ទើបមានកម្លាំងរត់លេង (លទ្ធផល)។ បើខូចក្រពះ គឺប៉ះពាល់ដល់កម្លាំងលទ្ធផលទាំងមូល។ |
| Social capital | បណ្តាញទំនាក់ទំនង ការទុកចិត្តគ្នា ការយោគយល់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងមនុស្សនៅក្នុងសហគមន៍ ក៏ដូចជាទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថាប័នខាងក្រៅ ដែលជួយឱ្យពួកគេអាចធ្វើការងាររួមគ្នាបានជោគជ័យ និងដោះស្រាយបញ្ហាបានរលូន។ | ដូចជាទុនពលកម្មប្រចាំភូមិ ដែលអ្នកភូមិស្រឡាញ់រាប់អានគ្នា ពេលមានការងារធំគេអាចហៅពឹងពាក់គ្នាមកជួយសង់ផ្ទះឬច្រូតស្រូវបានដោយមិនចាំបាច់មានលុយជួលគេ។ |
| Content validity | ការត្រួតពិនិត្យ និងសាកល្បងថាតើសំណួរ ឬសូចនាករដែលបានបង្កើតឡើងតាមទ្រឹស្តីនោះ ពិតជាស័ក្តិសម និងវាស់វែងបានត្រឹមត្រូវទៅលើទិដ្ឋភាពជាក់ស្តែងនៅក្នុងស្ថានភាពពិតនៃមូលដ្ឋានគោលដៅដែរឬទេ។ | ដូចជាការយកសម្លៀកបំពាក់ដែលកាត់រួចតាមខ្នាតសៀវភៅ ទៅឱ្យម្ចាស់ពាក់សាកមើលផ្ទាល់ថាតើពិតជាត្រូវទំហំខ្លួន ឬតឹងពេកដើម្បីកែសម្រួល។ |
| Delphi technique | វិធីសាស្ត្រប្រមូលមតិយោបល់ពីក្រុមអ្នកជំនាញជាច្រើនជុំ តាមរយៈកម្រងសំណួរ ដោយមិនឱ្យពួកគេជួបមុខគ្នាផ្ទាល់ ដើម្បីស្វែងរកការឯកភាពគ្នាសរុបទៅលើបញ្ហា ឬការព្យាករណ៍ណាមួយ។ | ដូចជាការឱ្យគ្រូពេទ្យជំនាញ ៥ នាក់ មើលរូបថតសួតអ្នកជំងឺដោយមិនឱ្យពួកគេជួបគ្នា ហើយសរសេររោគវិនិច្ឆ័យរហូតដល់គ្រូពេទ្យទាំង ៥ សន្និដ្ឋានត្រូវគ្នាតែមួយចំណុច។ |
| Carrying capacity | សមត្ថភាពអតិបរមារបស់តំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ក្នុងការទទួលចំនួនភ្ញៀវទេសចរ និងទំហំនៃការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ ឬខូចខាតដល់ធនធានធម្មជាតិ និងគុណភាពជីវិតអ្នកស្រុក។ | ដូចជាទូកដរមួយដែលអាចផ្ទុកមនុស្សបានត្រឹមតែ ១០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ បើយើងគិតតែពីលុយហើយដាក់ដល់ ១៥ នាក់ នោះទូកនឹងលិច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
