បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការកាប់បំផ្លាញ និងការរិចរិលព្រៃឈើ ជាពិសេសឥទ្ធិពលនៃការបំប្លែងព្រៃធម្មជាតិទៅជាតំបន់ដាំដុះកាហ្វេ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់សក្តានុពលស្តុកទុកកាបូនក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគំរូចៃដន្យតាមស្រទាប់ (Stratified random sampling) ដោយប្រៀបធៀបរវាងព្រៃធម្មជាតិមិនរងការរំខាន និងព្រៃកាហ្វេដែលរងការរំខាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Undisturbed Natural Forest Management ការគ្រប់គ្រងព្រៃធម្មជាតិមិនរងការរំខាន |
រក្សាសន្និធិកាបូនជីវម៉ាសបានកម្រិតខ្ពស់ ការពារជីវចម្រុះ និងរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទៅក្នុងបរិយាកាស។ | មិនបានផ្តល់ប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ដល់កសិករក្នុងតំបន់តាមរយៈការធ្វើកសិកម្ម ឬការដាំដុះដំណាំយុទ្ធសាស្ត្រនោះទេ។ | សន្និធិកាបូនជីវម៉ាសខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ២៩៨,៧៥ tc/ha និងសន្និធិកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (SOC) ១៤៨,៤០ tc/ha។ |
| Disturbed Coffee Forest Management ការគ្រប់គ្រងព្រៃកាហ្វេដែលរងការរំខាន (ការកែប្រែព្រៃទៅជាចម្ការ) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចដល់កសិករ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានតាមរយៈការប្រមូលផលកាហ្វេ និងការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្ម។ | ធ្វើឱ្យបាត់បង់សន្និធិកាបូនជីវម៉ាសលើដីយ៉ាងច្រើន (ប្រមាណ ៣៣,០៩%) ដោយសារការកាប់ឆ្ការព្រៃ និងការកាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេដើមឈើធំៗ។ | សន្និធិកាបូនជីវម៉ាសធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៩៩,៨៩ tc/ha ចំណែកឯកាបូនក្នុងដីកើនឡើងបន្តិចដល់ ១៥៣,៨០ tc/ha ដោយគ្មានភាពខុសគ្នាសំខាន់ផ្នែកស្ថិតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ សម្រាប់ការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល ការប្រមូលសំណាកដី និងបរិក្ខារសម្រាប់វិភាគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃភ្នំ Gidame ភាគខាងលិចប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្អែកលើឡូត៍គំរូចំនួន ៧១ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនៃការស្រូបយកកាបូនអាចមានភាពខុសគ្នា ដោយសារអាកាសធាតុមូសុង និងប្រភេទព្រៃឈើខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ ព្រៃស្រោង តំបន់ខ្ពង់រាប)។ ដូច្នេះ ការយកសមីការអាឡូម៉ែត្រ (Allometric equations) ពីការសិក្សានេះមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ ទាមទារឱ្យមានការកែតម្រូវទៅតាមប្រភេទដើមឈើនៅក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសន្និធិកាបូននៅក្នុងការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគូសវាសគោលនយោបាយអភិរក្សព្រៃឈើ និងគម្រោងឥណទានកាបូន (Carbon Credit) នៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីទៅលើកាបូនព្រៃឈើ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងការកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon Sequestration | ដំណើរការនៃការចាប់យក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសទៅក្នុងរុក្ខជាតិ (តាមរយៈរស្មីសំយោគ) និងទៅក្នុងដី ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការយកសំរាម (ឧស្ម័នពុល) ពីលើអាកាស មកកប់លាក់ទុកក្នុងឃ្លាំងសុវត្ថិភាព (ដើមឈើ និងដី) ដើម្បីធ្វើឱ្យខ្យល់បរិសុទ្ធឡើងវិញ។ |
| Biomass Carbon Stock | បរិមាណកាបូនសរុបដែលត្រូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងផ្នែកមានជីវិត និងគ្មានជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជា ដើម មែក ស្លឹក ឫស និងឈែងាប់) ក្នុងផ្ទៃដីណាមួយ។ | ដូចជាទម្ងន់នៃទំនិញ (កាបូន) ទាំងអស់ដែលត្រូវបានច្រក និងរក្សាទុកយ៉ាងជិតឈឹងនៅក្នុងទូកុងតឺន័រ (រាងកាយរបស់ដើមឈើ)។ |
| Soil Organic Carbon (SOC) | សមាសធាតុកាបូនដែលស្ថិតនៅក្នុងដី ដែលបានមកពីរុក្ខជាតិងាប់ ស្លឹកឈើជ្រុះ និងសាកសពសត្វល្អិតដែលរលួយចូលទៅក្នុងដី។ វាជាកន្លែងផ្ទុកកាបូនដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ | ដូចជាជីកំប៉ុសធម្មជាតិនៅក្នុងដីដែលមិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងដើរតួជាឃ្លាំងផ្ទុកកាបូនដ៏ធំសម្បើមផងដែរ។ |
| Allometric equations | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទម្ងន់ ឬបរិមាណជីវម៉ាសរបស់ដើមឈើ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យងាយវាស់វែង (ដូចជា អង្កត់ផ្ចិតដើម និងកម្ពស់) ដោយមិនចាំបាច់កាប់ដើមឈើនោះដើម្បីយកមកថ្លឹងឡើយ។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ដោយគ្រាន់តែវាស់កម្ពស់ និងទំហំចង្កេះរបស់គេ ដោយមិនបាច់ឱ្យគេឡើងជញ្ជីងផ្ទាល់។ |
| Stratified random sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសទីតាំងគំរូ ដោយបែងចែកតំបន់សិក្សាធំមួយទៅជាតំបន់តូចៗ (ស្រទាប់) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ព្រៃធម្មជាតិ និងព្រៃកាហ្វេ) រួចទើបជ្រើសរើសទីតាំងវាស់វែងដោយចៃដន្យក្នុងតំបន់តូចៗទាំងនោះ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមប្រុស និងក្រុមស្រីសិន រួចទើបចាប់ឆ្នោតរើសតំណាងពីក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលតំណាងឱ្យសិស្សទាំងមូលបានត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌។ |
| Bulk density | ការវាស់វែងម៉ាសរបស់ដីក្នុងមួយឯកតាមាឌ (រួមទាំងចន្លោះប្រហោងខ្យល់ក្នុងដី) ដែលជាអថេរដ៏សំខាន់សម្រាប់យកទៅគណនាបរិមាណកាបូនសរុបនៅក្នុងស្រទាប់ដីនីមួយៗ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ដីមួយកែវពេញ ដើម្បីដឹងថាដីនោះហាប់ណែនប៉ុណ្ណា មុននឹងគណនាថាតើមានផ្ទុកកាបូនប៉ុន្មានក្នុងកែវនោះ។ |
| Diameter at Breast Height (DBH) | រង្វាស់ស្តង់ដារនៃអង្កត់ផ្ចិតដើមឈើ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវវាស់នៅកម្ពស់ត្រឹមដើមទ្រូងរបស់មនុស្ស (ជាទូទៅកំណត់យក ១,៣០ ម៉ែត្រ ពីដី) ដើម្បីធានាបាននូវភាពឯកសណ្ឋាននៃការប្រមូលទិន្នន័យ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់ដើមឈើនៅត្រឹមចុងដង្ហើមរបស់យើង ដើម្បីយកទិន្នន័យទៅគណនាថាដើមឈើនោះធំប៉ុណ្ណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
