បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីការគំរាមកំហែងកាន់តែខ្លាំងឡើងនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលធ្វើឲ្យសហគមន៍ងាយរងគ្រោះ ជាពិសេសនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ភ្នំ ងាយធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះ ដើម្បីធ្វើការវិភាគពីផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់និងប្រយោលនៃគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុទៅលើជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្រីក្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sustainable Livelihood Framework Assessment ការវាយតម្លៃតាមក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព |
ជួយវាយតម្លៃយ៉ាងលម្អិតពីសមត្ថភាពរបស់ប្រជាជនក្រីក្រក្នុងការទប់ទល់នឹងភាពតក់ស្លុតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថានដោយផ្អែកលើធនធានដែលពួកគេមាន។ | ត្រូវការទិន្នន័យជាក់ស្តែងកម្រិតគ្រួសារច្រើន ដែលទាមទារពេលវេលា និងធនធានមនុស្សច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ។ | កំណត់បានថាប្រជាជនក្រីក្រដែលពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិ និងមានកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គឺជាអ្នកដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ |
| DPSIR Framework (Driver-Pressure-State-Impact-Response) ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃរចនាសម្ព័ន្ធ DPSIR |
ផ្តល់នូវរូបភាពទូលំទូលាយនិងជាប្រព័ន្ធពីទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាជំរុញនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងផលប៉ះពាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។ | អាចមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្រិតរដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយសារខ្វះទិន្នន័យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ | បញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងសម្ពាធបរិស្ថាន (ឧ. ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ) ទៅនឹងការកើនឡើងនៃវិសមភាពនិងភាពក្រីក្រនៅក្នុងសង្គម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនមែនជាការស្រាវជ្រាវបែបបច្ចេកវិទ្យាឬកុំព្យូទ័រទេ ដូច្នេះមិនមានការទាមទារ Hardware ឡើយ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានគោលនយោបាយ និងទិន្នន័យស្ថិតិសង្គមយ៉ាងច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យ និងបរិបទភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសវៀតណាម ផ្តោតខ្លាំងលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ តំបន់ភ្នំភាគខាងជើង និងតំបន់ឆ្នេរ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងបញ្ហាជីវភាពប្រជាជននៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គវៀតណាម មានភាពប្រហាក់ប្រហែលខ្លាំងនឹងតំបន់វាលទំនាបនិងតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឲ្យការរកឃើញទាំងនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប។
ការរកឃើញ និងអនុសាសន៍នៅក្នុងឯកសារនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការបញ្ជ្រាបយុទ្ធសាស្ត្របន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុចូលទៅក្នុងកម្មវិធីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រជាតិ គឺជាការងារបន្ទាន់ដែលស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជាគួរពិចារណាអនុវត្ត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable Livelihood | វិធីសាស្ត្រដែលប្រជាជនប្រើប្រាស់ដើម្បីស្វែងរកប្រាក់ចំណូល និងទ្រទ្រង់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ដោយធានាថាវាមានសមត្ថភាពអាចងើបឡើងវិញពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ឬគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ព្រមទាំងមិនបំផ្លាញធនធានបរិស្ថានសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះដែលមានគ្រឹះរឹងមាំ ទោះខ្យល់បក់ ឬភ្លៀងខ្លាំងប៉ុណ្ណាក៏មិនរលំ ហើយអាចរស់នៅបានយូរអង្វែងតកូនចៅ។ |
| Climate Change Vulnerability | កម្រិតដែលប្រព័ន្ធ ឬសហគមន៍មួយងាយរងការខូចខាត និងមិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាទឹកជំនន់ ឬគ្រោះរាំងស្ងួតដោយសារកង្វះធនធាន។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ ពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួលភ្លាមៗ គឺងាយនឹងឆ្លងជំងឺជាងគេ។ |
| Saltwater Intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូររុញច្រានចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតំបន់ដីគោក (ដូចជាទន្លេ ព្រែក និងទឹកក្រោមដី) ដែលកត្តានេះធ្វើឱ្យខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការដាំដុះដំណាំ និងបាត់បង់ប្រភពទឹកស្អាត។ | ដូចជាការចាក់អំបិលចូលក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចយកទៅផឹក ឬស្រោចផ្កាបានទៀត។ |
| Climate Change Adaptation | សកម្មភាពនៃការកែតម្រូវ និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ ការរស់នៅ ឬវិធីសាស្ត្រធ្វើកសិកម្មរបស់មនុស្ស ដើម្បីឆ្លើយតបកាត់បន្ថយហានិភ័យទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងចេះទាញយកប្រយោជន៍ពីលក្ខខណ្ឌថ្មីទាំងនោះ។ | ដូចជាការដឹងថាតំបន់ខ្លួននឹងត្រូវលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំ រួចសម្រេចចិត្តប្តូរពីការដាំដំណាំទូទៅ ទៅដាំស្រូវពូជធន់នឹងទឹក ឬចិញ្ចឹមត្រីវិញ។ |
| Livelihood Diversification | យុទ្ធសាស្ត្រនៃការបង្កើតប្រភពចំណូលច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នា ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកតែលើមុខរបរកសិកម្ម ឬប្រភពចំណូលតែមួយមុខ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចនៅពេលមុខរបរណាមួយរងការខូចខាត។ | ដូចជាការមិនដាក់ស៊ុតទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ ប្រសិនបើកន្ត្រកមួយធ្លាក់បែក អ្នកនៅសល់ស៊ុតក្នុងកន្ត្រកផ្សេងទៀតសម្រាប់ហូប។ |
| Extreme Weather Events | បាតុភូតអាកាសធាតុដែលមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង និងខុសពីទម្លាប់ធម្មតាដែលធ្លាប់កើតមាន ដូចជាខ្យល់ព្យុះខ្លាំងក្លាខុសធម្មតា គ្រោះរាំងស្ងួតអូសបន្លាយយូរខែ ឬភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងក្នុងរយៈពេលខ្លីដែលបង្កជាទឹកជំនន់ភ្លាមៗ។ | ដូចជារថយន្តដែលរត់ក្នុងល្បឿនលឿនខុសប្រក្រតី ហើយបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង ដែលអាចបុកបំផ្លាញអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលនៅតាមផ្លូវ។ |
| Social Protection | ប្រព័ន្ធនៃគោលនយោបាយ និងកម្មវិធីរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលរៀបចំឡើងដើម្បីជួយសង្គ្រោះ និងគាំទ្រដល់ប្រជាជនក្រីក្រ ឬក្រុមងាយរងគ្រោះ ឱ្យមានលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសុខភាព សន្តិសុខចំណូល និងឆ្លងកាត់វិបត្តិគ្រោះមហន្តរាយ។ | ដូចជាពូកសុវត្ថិភាពដ៏ធំមួយដែលរដ្ឋាភិបាលបានត្រៀមទុក ដើម្បីទ្រអ្នកកាយសម្ព័ន្ធនៅពេលពួកគេភ្លាត់ស្នៀតធ្លាក់ពីលើទីខ្ពស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
