បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យទៅលើបញ្ហាប្រឈមនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ដែលបណ្តាលមកពីផលប៉ះពាល់ទ្វេដងនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (គ្រោះរាំងស្ងួត ការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ) និងវិបត្តិជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីដ១៩។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផ្អែកលើប្រភេទនៃមូលធន (ដើមទុន) ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងលទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិគុណវិស័យនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Capital-based Sustainability Approach វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃអភិវឌ្ឍន៍ផ្អែកលើប្រភេទមូលធន (Capital-based Approach) |
ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌដ៏ទូលំទូលាយក្នុងការវិភាគលើគ្រប់ទិដ្ឋភាព រួមមាន ធនធានធម្មជាតិ រូបវន្ត និងមនុស្ស ដែលជួយឱ្យឃើញពីចំណុចខ្សោយរួម។ | មានការលំបាកក្នុងការវាស់វែងបរិមាណពិតប្រាកដនៃមូលធនសង្គម និងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។ | បានកំណត់ថា មូលធនធម្មជាតិ រូបវន្ត និងមនុស្ស គឺជាចំណុចខ្សោយបំផុតរបស់តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គដែលត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់បន្ទាន់។ |
| Qualitative In-depth Interviews ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅបែបគុណវិស័យ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាជាក់ស្តែងដែលកសិករកំពុងជួបប្រទះ និងបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ | ទំហំសំណាកមានកំណត់ (ផ្តោតតែលើខេត្ត Ben Tre និង Tra Vinh) ដែលអាចមិនតំណាងឱ្យតំបន់ទាំងមូលបានពេញលេញ។ | រកឃើញថា ប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្នជាមុន និងការបណ្តុះបណ្តាល បានជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតកសិកម្មនៅឆ្នាំ២០២០ បើធៀបនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតឆ្នាំ២០១៦។ |
| Secondary Data Analysis ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីស្ថាប័នជាតិ |
ផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិន្នាការប្រជាសាស្ត្រធំៗ ដូចជាអត្រាចំណាកស្រុក និងកម្លាំងពលកម្ម។ | ទិន្នន័យអាចមានភាពយឺតយ៉ាវ និងមិនអាចចាប់យកព័ត៌មានលម្អិតនៃផលប៉ះពាល់ភ្លាមៗពីគ្រោះមហន្តរាយ។ | បង្ហាញតួលេខដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភអំពីកម្លាំងពលកម្មជំនាញដែលមានត្រឹមតែ ១៣,៦% និងអត្រាចំណាកស្រុកខ្ពស់ (-៣៩,៩‰)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារតែនេះជាការស្រាវជ្រាវបែបសេដ្ឋកិច្ចសង្គម ការចំណាយធនធានចម្បងគឺផ្តោតលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យ និងកម្លាំងអ្នកជំនាញ ជាជាងផ្នែករឹងបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនៃប្រទេសវៀតណាម (ពិសេសខេត្ត Ben Tre និង Tra Vinh) ដោយផ្តោតលើប្រជាកសិករ អ្នករដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចខ្មែរក្រោម។ ទីតាំង និងប្រជាសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះប្រទេសទាំងពីរចែករំលែកអាងទន្លេមេគង្គ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នា និងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យអាកាសធាតុដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងអនុសាសន៍នៅក្នុងឯកសារនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រកសាងសមត្ថភាពធនធានមនុស្សនៅមូលដ្ឋាន និងការពង្រឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត គឺជាគន្លឹះដើម្បីជួយកម្ពុជាទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់ទ្វេដងនៃគ្រោះធម្មជាតិ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Weak Sustainability | ជាទស្សនាទាននៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពដែលយល់ថា ដើមទុនគ្រប់ប្រភេទ (ដូចជាធនធានធម្មជាតិ និងធនធានមនុស្ស) អាចជំនួសគ្នាបាន ឱ្យតែសរុបដើមទុនទាំងអស់មិនថយចុះ។ | ដូចជាការកាប់ព្រៃឈើ (បាត់បង់ធម្មជាតិ) ដើម្បីយកលុយទៅសាងសង់សាលារៀន (បង្កើនធនធានមនុស្ស) ដោយចាត់ទុកថាការអភិវឌ្ឍនៅតែមានតុល្យភាព។ |
| Strong Sustainability | ជាទស្សនាទានដែលអះអាងថា ធនធានធម្មជាតិមិនអាចត្រូវជំនួសដោយដើមទុនមនុស្ស ឬរូបវន្តបានទេ ដូច្នេះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីត្រូវតែការពារ និងថែរក្សាឱ្យនៅដដែលជាចាំបាច់។ | ដូចជាការរក្សាលុយដើមក្នុងធនាគារមិនឱ្យប៉ះពាល់ (ធម្មជាតិ) ហើយចាយតែការប្រាក់ ដើម្បីធានាថាវានឹងមិនរលាយបាត់ឡើយ។ |
| Saltwater Intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលជ្រៅទៅក្នុងទន្លេ ឬប្រភពទឹកសាបក្រោមដី ដោយសារការថយចុះនៃលំហូរទឹកសាបពីប្រភពដើម និងការកើនឡើងនៃនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកត្រីចូលក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចដំណាំបាន។ |
| Natural Capital | សំណុំនៃធនធានធម្មជាតិទាំងអស់ (ដី ទឹក ព្រៃឈើ រ៉ែ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) ដែលផ្តល់នូវទិន្នផល ឬសេវាកម្មសម្រាប់គាំទ្រដល់ជីវភាពរស់នៅ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាឃ្លាំងធនធានធម្មជាតិដែលផ្ទុកទៅដោយដីមានជីជាតិ និងទឹកសាប ដែលជាដើមទុនសម្រាប់ឱ្យកសិករទាញយកទៅបង្កើតជាផលដំណាំ។ |
| Human Capital | សមត្ថភាព ចំណេះដឹង ជំនាញ និងសុខភាពរបស់ប្រជាជន ឬកម្លាំងពលកម្ម ដែលចូលរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ក្នុងការជំរុញផលិតកម្ម និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (Software) នៅក្នុងខួរក្បាលរបស់មនុស្ស ដែលពេលវាត្រូវបានអាប់ដេតតាមរយៈការអប់រំ វានឹងធ្វើការបានកាន់តែលឿននិងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Physical Capital | ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងទ្រព្យសម្បត្តិដែលមនុស្សបង្កើតឡើង ដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ មន្ទីរពេទ្យ និងគ្រឿងចក្រ ដើម្បីគាំទ្រដល់ដំណើរការផលិតកម្ម។ | ដូចជាឆ្អឹងខ្នង និងសរសៃឈាមនៃប្រទេសមួយ ដែលជួយដឹកជញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម (ទំនិញ និងសេវាកម្ម) ទៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Livelihood Strategy | ជម្រើស ឬវិធីសាស្ត្រដែលបុគ្គល ឬគ្រួសារមួយអនុវត្ត (ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរមុខរបរ ការដាំដំណាំថ្មី ឬការធ្វើចំណាកស្រុក) ដើម្បីធានាការរស់រាន និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលក្នុងបរិបទនៃហានិភ័យ។ | ដូចជាអ្នកលេងអុកដែលត្រូវផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្ររំកិលកូនអុកភ្លាមៗ ដើម្បីគេចពីការវាយប្រហាររបស់គូប្រកួត (គ្រោះរាំងស្ងួត ឬកូវីដ១៩)។ |
| Environmental Monitoring System | បណ្តាញនៃឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា និងស្ថានីយវាស់ស្ទង់ដែលត្រូវបានដំឡើងដើម្បីតាមដាន និងប្រមូលទិន្នន័យពីការប្រែប្រួលបរិស្ថាន ដូចជាកម្រិតទឹក កម្រិតជាតិប្រៃ និងសីតុណ្ហភាពជាប្រចាំ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពនិងសំឡេងរោទិ៍នៅក្នុងផ្ទះ ដែលជួយប្រាប់យើងជាមុននៅពេលមានចោរ (ទឹកប្រៃ ឬគ្រោះរាំងស្ងួត) លួចចូលមកជិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
