បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលដែលបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិបរិស្ថាន និងតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញ (Renewable Energy) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគប្រៀបធៀបគណិតវិទ្យា និងទិន្នន័យស្ថិតិពីទីភ្នាក់ងារថាមពលកកើតឡើងវិញអន្តរជាតិ (IRENA) ឆ្នាំ 2023 ដើម្បីវាយតម្លៃការប្រើប្រាស់ថាមពល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hydro Power ថាមពលវារីអគ្គិសនី |
មាននិរន្តរភាពខ្ពស់ និងអាចទាញយកថាមពលសក្តានុពលបានច្រើនពីប្រភពទឹកធម្មជាតិ។ វាជាប្រភពថាមពលដែលមានស្ថិរភាព និងមិនមានការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅពេលដំណើរការ។ | ត្រូវការពេលវេលានិងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការសាងសង់ ទាមទារទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ មានតម្លៃវិនិយោគខ្ពស់ និងមានហានិភ័យនៃគ្រោះមហន្តរាយបាក់ទំនប់។ | ថ្វីត្បិតតែប្រទេសចិនកំពុងនាំមុខគេលើពិភពលោក ប៉ុន្តែជាសកលកំណើនរបស់វាមិនលឿនដូចថាមពលខ្យល់ និងពន្លឺព្រះអាទិត្យឡើយ ដោយសារដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្រ។ |
| Solar Power ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ |
ជាប្រភពថាមពលសម្បូរបែប គ្មានដែនកំណត់ និងមានភាពរួសរាយរាក់ទាក់ដល់បរិស្ថានខ្លាំង។ បច្ចេកវិទ្យានេះអាចត្រូវបានតំឡើងនៅស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ | រងការរឹតត្បិតដោយដែនកំណត់បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការផ្ទុកថាមពល បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងការបែងចែកកម្រិតពន្លឺព្រះអាទិត្យតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រមិនស្មើគ្នា។ | មានកំណើនតាមនិទស្សន្ត (Exponential) យ៉ាងខ្លាំងក្លា ដោយប្រទេសចិនជាអ្នកដឹកនាំកំពូល វ៉ាដាច់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ឥណ្ឌា និងអាមេរិក ក្នុងការផលិតថាមពលនេះ។ |
| Wind Power ថាមពលខ្យល់ |
ជាបច្ចេកវិទ្យាស្និទ្ធស្នាលបរិស្ថាន មានការបញ្ចេញកាបូនសូន្យ និងមានការវិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាខ្លាំងក្លាដែលធ្វើឱ្យទួរប៊ីនកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ល្បឿនខ្យល់មិនទៀងទាត់អាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពថាមពលអគ្គិសនី និងការធ្វើសមកាលកម្មបណ្តាញអគ្គិសនី (Grid Synchronization)។ | មានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ដោយប្រទេសចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសនាំមុខគេ ខណៈបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតជួបឧបសគ្គផ្នែកគោលនយោបាយ និងហិរញ្ញវត្ថុ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិសាធារណៈ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនេះទេ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសកលពី IRENA ដោយផ្តោតការវិភាគលម្អិតតែលើប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជា ចិន អាល្លឺម៉ង់ ឥណ្ឌា និងអាមេរិក។ ការមិនបានរាប់បញ្ចូលការវិភាគលម្អិតពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ អាចធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានខ្លះមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីឧបសគ្គហិរញ្ញវត្ថុ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបណ្តាញអគ្គិសនីនៅប្រទេសតូចៗ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលទើបតែចាប់ផ្តើមធ្វើសមាហរណកម្មថាមពលកកើតឡើងវិញ ការយល់ដឹងពីនិន្នាការរបស់ប្រទេសធំៗទាំងនេះគឺមានសារៈសំខាន់ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាដែលកាន់តែមានតម្លៃថោក។
ការរកឃើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការមេថាមពលជាតិ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ទៅកាន់ថាមពលស្អាត។
សរុបមក ការអនុវត្តលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះនឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មប្រភពថាមពល ធានាសន្តិសុខថាមពលជាតិ និងឈានទៅសម្រេចគោលដៅអព្យាក្រឹតកាបូន (Carbon Neutrality) នៅឆ្នាំ ២០៥០។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Decarbonization | ដំណើរការនៃការកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ទៅក្នុងបរិយាកាស ជាពិសេសតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ទៅប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញដែលស្អាត។ | ដូចជាការផ្តាច់ជក់បារី ដើម្បីឱ្យសួតមានសុខភាពល្អឡើងវិញ ដោយឈប់ស្រូបយកផ្សែងពុលចូលក្នុងខ្លួនកុំឱ្យខូចសុខភាពបរិស្ថាន។ |
| Prosumers | ជាបុគ្គល ឬស្ថាប័នដែលដើរតួជាអ្នកប្រើប្រាស់អគ្គិសនីផង និងជាអ្នកផលិតអគ្គិសនីផង (ឧទាហរណ៍៖ ការបំពាក់ផ្ទាំងសូឡាលើដំបូលផ្ទះ) ដោយពួកគេអាចលក់ថាមពលដែលសល់បញ្ចូលទៅក្នុងបណ្តាញអគ្គិសនីរដ្ឋវិញបាន។ | ដូចជាកសិករដែលដាំបន្លែសម្រាប់ហូបខ្លួនឯងផង ហើយយកបន្លែដែលសល់សល់ពីការហូបចុកទៅលក់នៅទីផ្សារឱ្យអ្នកដទៃផងដែរ។ |
| Smart grid | ជាបណ្តាញចែកចាយអគ្គិសនីឆ្លាតវៃដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានវិទ្យា ដើម្បីតាមដាន គ្រប់គ្រង និងធ្វើតុល្យភាពរវាងការផលិត និងការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយថាមពល និងងាយស្រួលភ្ជាប់ជាមួយថាមពលស្អាត។ | ដូចជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ឆ្លាតវៃដែលមានស្តុបអាចប្តូរពណ៌ដោយស្វ័យប្រវត្តិទៅតាមចំនួនឡានជាក់ស្តែងនៅលើផ្លូវនីមួយៗ ដើម្បីកុំឱ្យស្ទះ។ |
| Betz constant | ជាទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាដែលកំណត់ដែនកំណត់អតិបរមានៃថាមពលដែលទួរប៊ីនខ្យល់អាចទាញយកពីខ្យល់បាន។ តាមទ្រឹស្តី ខ្យល់មិនអាចផ្ទេរថាមពលរបស់វា១០០% ទៅកាន់ស្លាបកង្ហារបានទេ ព្រោះខ្យល់ត្រូវតែបន្តផ្លុំឆ្លងកាត់ដើម្បីឱ្យកង្ហារវិលជាបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាការយកកន្ត្រងទៅត្រងទឹកភ្លៀង អ្នកមិនអាចត្រងយកទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកទាំងអស់បានទេ វាតែងតែមានទឹកខ្លះហូរហួស ឬខ្ទាតចេញ។ |
| Planetary gear | ជាប្រព័ន្ធធ្មេញកង់ (Gearbox) ប្រភេទពិសេសនៅក្នុងទួរប៊ីនខ្យល់ ដែលមានតួនាទីបង្កើនល្បឿនជុំវិលពីស្លាបកង្ហារដែលវិលយឺតៗ ទៅជាល្បឿនវិលយ៉ាងលឿន ដើម្បីបញ្ជូនទៅឱ្យម៉ាស៊ីនភ្លើង (Generator) អាចផលិតអគ្គិសនីបាន។ | ដូចជាលីបកង់ (Gears) ពេលអ្នកធាក់ឈ្នាន់មួយជុំយឺតៗ តែដោយសារប្រព័ន្ធកង់ធ្មេញ វាធ្វើឱ្យកង់ក្រោយវិលបានជាច្រើនជុំយ៉ាងលឿន។ |
| Grid synchronization | ជាដំណើរការបច្ចេកទេសនៃការតម្រឹមប្រេកង់ (Frequency) និងវ៉ុល (Voltage) នៃប្រភពថាមពលថ្មី (ដូចជាទួរប៊ីនខ្យល់ ឬសូឡា) ឱ្យស៊ីគ្នាបេះបិទជាមួយបណ្តាញអគ្គិសនីជាតិ មុននឹងភ្ជាប់វាបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីបញ្ចៀសការផ្ទុះឆ្លងចរន្ត ឬដាច់ភ្លើង។ | ដូចជាការលោតឡើងជិះរថភ្លើងដែលកំពុងបើកបរ អ្នកត្រូវរត់ឱ្យមានល្បឿនស្មើនឹងរថភ្លើងសិន ទើបអាចតោងឡើងដោយសុវត្ថិភាពដោយមិនដួល។ |
| Anthropogenic activities | សំដៅលើរាល់សកម្មភាព និងដំណើរការទាំងឡាយណាដែលធ្វើឡើងដោយមនុស្ស ហើយបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ ដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការបន្សល់ទុកស្នាមជើង និងសំរាមរបស់ភ្ញៀវទេសចរ បន្ទាប់ពីពួកគេបានទៅបោះជំរុំសម្រាកនៅលើតំបន់ព្រៃភ្នំធម្មជាតិ។ |
| Photovoltaic technology | ជាបច្ចេកវិទ្យាដែលបំប្លែងពន្លឺព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការប្រើប្រាស់បន្ទះសូឡាដែលមានផ្ទុកសារធាតុសឺមីកុងឌុចទ័រ (Semiconductors) ដែលបង្កើតជាចរន្តអគ្គិសនីនៅពេលមានពន្លឺជះចំ។ | ដូចជារុក្ខជាតិដែលស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យតាមរយៈស្លឹក ដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតជាចំណីអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមដើមរបស់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
