បញ្ហា (The Problem)៖ សារធាតុ 1,2-dichloroethane (1,2-DCE) គឺជាសារធាតុបំពុលបរិស្ថានដ៏គ្រោះថ្នាក់ដែលពិបាកក្នុងការបំបែក ហើយការស្វែងរកអតិសុខុមប្រាណដែលអាចបន្សាបជាតិពុលនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្តារបរិស្ថាន (Bioremediation)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការញែកបាក់តេរីពីទីលានចាក់សំរាម និងកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរយៈការវិភាគហ្សែន រួចធ្វើតេស្តសមត្ថភាពបំបែកសារធាតុក្លរីន (Dechlorination) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Live Bacterial Culture (In-vivo Dechlorination) ការបណ្ដុះកោសិកាបាក់តេរីរស់ |
មានភាពសាមញ្ញក្នុងការអនុវត្ត ចំណាយតិច និងបាក់តេរីអាចបន្តលូតលាស់ដោយខ្លួនឯងក្នុងបរិស្ថានដែលមានសារធាតុពុល។ | អាចបង្កក្ដីបារម្ភដល់សាធារណជនក្នុងការបញ្ចេញបាក់តេរីរស់ទៅក្នុងបរិស្ថាន និងអាចកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពប្រសិនបើមានការកើនឡើងនៃសារធាតុបំប្លែងពុល (Toxic metabolites)។ | បាក់តេរីរស់អាចបញ្ចេញអ៊ីយ៉ុងក្លរួសេរីបាន ៨០% ក្នុងចន្លោះពេលពី ៤៨ ទៅ ៦០ ម៉ោង។ |
| Cell-Free Extract (Enzymatic Dechlorination) ការប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមចម្រាញ់ចេញពីកោសិកា |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាន (ជៀសវាងការបញ្ចេញបាក់តេរីរស់) និងមានសកម្មភាពប្រតិកម្មរហ័សទៅលើគោលដៅ។ | ទាមទារបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញក្នុងការបំបែកកោសិកា (Sonication) និងងាយបាត់បង់សកម្មភាពអង់ស៊ីមប្រសិនបើមិនរក្សាទុកបានល្អ។ | បង្ហាញសកម្មភាពអង់ស៊ីម Dehalogenase ខ្ពស់បំផុតចំពោះសារធាតុ Monochloroacetic acid (19.6 U/mg) នៅកម្រិត pH 9.0។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍អតិសុខុមជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់សម្រាប់ការវិភាគជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីពីទីលានចាក់សំរាមក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលជាតំបន់អាកាសធាតុត្រូពិច។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងសីតុណ្ហភាពបរិស្ថានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ការរកឃើញបាក់តេរីដែលមានសមត្ថភាពលូតលាស់ល្អនៅសីតុណ្ហភាព 35°C (Optimum temperature) គឺពិតជាស័ក្តិសមខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសស្តារបរិស្ថានដោយប្រើបាក់តេរី Pseudomonas aeruginosa នេះ មានសក្ដានុពលខ្ពស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់គីមីនៅកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធចម្រាញ់អង់ស៊ីមពីបាក់តេរីក្នុងស្រុក ឬការប្រើប្រាស់បាក់តេរីនេះផ្ទាល់ អាចផ្ដល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសំណល់ឧស្សាហកម្មពុលនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dechlorination (ការដកក្លរីនចេញ) | ការបំបែកចំណងគីមីដើម្បីដកអាតូមក្លរីន (Cl) ចេញពីម៉ូលេគុលសរីរាង្គពុល ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាសារធាតុគ្មានជាតិពុល ឬមានជាតិពុលតិចតួច ដែលងាយស្រួលរលាយក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការដោះកាំបិតចេញពីដៃជនខិលខូច ដើម្បីកុំឱ្យគេមានលទ្ធភាពបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដទៃបាន។ |
| 16S rDNA profiling (ការវិភាគទម្រង់ហ្សែន 16S rDNA) | បច្ចេកទេសជីវសាស្រ្តម៉ូលេគុល ដែលប្រើប្រាស់លំដាប់ហ្សែន 16S rRNA ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកប្រភេទអតិសុខុមប្រាណ ដោយសារហ្សែននេះមានលក្ខណៈពិសេសខុសៗគ្នាតាមប្រភេទបាក់តេរីនីមួយៗ។ | ដូចជាការស្កេនក្រយៅដៃដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងស្វែងរកប្រវត្តិរូបរបស់មនុស្សម្នាក់ៗឱ្យបានច្បាស់លាស់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Bioremediation (ការស្តារបរិស្ថានដោយជីវសាស្រ្ត) | ដំណើរការប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ ដូចជាបាក់តេរី ផ្សិត ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីស្រូបយក បំបែក ឬបន្សាបសារធាតុពុលគីមីដែលមានក្នុងដី ឬទឹក ឱ្យប្រែជាស្អាត និងមានសុវត្ថិភាពឡើងវិញ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ដើម្បីកម្ចាត់សត្វចង្រៃតាមបែបធម្មជាតិ ដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំពុល។ |
| Dehalogenase (អង់ស៊ីមដកហាឡូហ្សែន) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលផលិតដោយអតិសុខុមប្រាណ ដែលមានតួនាទីកាត់ផ្តាច់ចំណងរវាងអាតូមកាបូន និងអាតូមហាឡូហ្សែន (ដូចជាក្លរីន ក្លរួ ឬប្រូម) ក្នុងដំណើរការរំលាយអាហារ ឬបន្សាបជាតិពុលរបស់វា។ | ដូចជាកន្ត្រៃវេទមន្តដែលបាក់តេរីប្រើសម្រាប់កាត់ផ្តាច់ខ្សែចំណងនៃសារធាតុពុល ធ្វើឱ្យសារធាតុនោះលែងមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Axenic culture (ការបណ្ដុះកោសិកាសុទ្ធ) | ការបណ្ដុះ និងរក្សាទុកនូវពូជអតិសុខុមប្រាណ (ឧទាហរណ៍៖ Pseudomonas aeruginosa) តែមួយប្រភេទគត់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដោយមិនមានការលាយឡំ ឬបំពុលដោយមេរោគ ឬបាក់តេរីប្រភេទផ្សេងទៀតឡើយ ដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការពិសោធន៍។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជស្រូវសុទ្ធនៅក្នុងស្រែ ដោយបានដកស្មៅ និងរុក្ខជាតិផ្សេងៗចេញទទេស្អាត។ |
| Cell-free extract (សារធាតុចម្រាញ់គ្មានកោសិកា) | សារធាតុរាវដែលទទួលបានពីការបំបែកកោសិកាបាក់តេរី ដើម្បីយកតែសមាសធាតុសកម្មខាងក្នុង (ដូចជាអង់ស៊ីម Dehalogenase) មកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការពិសោធន៍ ដោយយកសំបកកោសិកា និងកោសិការស់ៗចេញទទេស្អាត។ | ដូចជាការគាបយកតែទឹកក្រូចស្រស់ពីផ្លែក្រូច ដើម្បីយកមកញ៉ាំ ដោយបោះចោលសំបក និងគ្រាប់។ |
| Sonication (ការបំបែកដោយរលកសំឡេង) | បច្ចេកទេសនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលប្រើប្រាស់រលកសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់ (Ultrasound) ដើម្បីបង្កើតរំញ័រយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសូលុយស្យុង រហូតដល់ធ្វើឱ្យសំបកកោសិកាបាក់តេរីបែកធ្លាយ និងបញ្ចេញអង់ស៊ីមមកក្រៅ។ | ដូចជាការប្រើឧបករណ៍បំពងសំឡេងខ្លាំងៗដែលបញ្ចេញរំញ័ររហូតធ្វើឱ្យកញ្ចក់បង្អួចផ្ទះប្រេះបែកខ្ទេច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
