បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហាចម្បងគឺការបំពុលបរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីសំណល់ទឹកល័ក្ខជ្រលក់ពណ៌ (Reactive dyes) ពីឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌ ដែលមានភាពធន់នឹងពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុអុកស៊ីតកម្ម ហើយពិបាកក្នុងការបំបែកដោយធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់ផ្សិតកាចប្រភេទ Datronia sp. KAPI0039 ក្នុងការបំបាត់ពណ៌ល័ក្ខជ្រលក់ពីរប្រភេទ (RBBR និង RB5) ក្រោមលក្ខខណ្ឌកំហាប់ កម្រិតមេផ្សិត និង pH ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bio-oxidation of Anthraquinone-based dye (RBBR) ការបំបាត់ពណ៌ល័ក្ខប្រភេទ Anthraquinone (RBBR) ដោយប្រើផ្សិតជីវសាស្ត្រ |
មានអត្រាបំបាត់ពណ៌លឿន និងអាចសម្របតាមកម្រិត pH ទូលំទូលាយ (ទាំងអាស៊ីត និងបាស) ព្រមទាំងជំរុញឱ្យមានការផលិតអង់ស៊ីម Laccase ក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ | នៅកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ (១០០០ mg/L) ទាមទារពេលវេលាយូររហូតដល់ ១៦៨ ម៉ោង ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។ | សម្រេចបានការបំបាត់ពណ៌ ៨៦% នៅកំហាប់ 1,000 mg/L និង ៩៩.៨៦% នៅកំហាប់ 200 mg/L ដោយមានសកម្មភាព Laccase ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 759.81 U/L។ |
| Bio-oxidation of Disazo-based dye (RB5) ការបំបាត់ពណ៌ល័ក្ខប្រភេទ Disazo (RB5) ដោយប្រើផ្សិតជីវសាស្ត្រ |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបំបែករចនាសម្ព័ន្ធ Azo ដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលជាធម្មតាពិបាកនឹងបំបែកដោយវិធីសាស្រ្តធម្មជាតិ។ | ត្រូវការបរិយាកាសអាស៊ីតខ្លាំង (កម្រិត pH ៣ ដល់ ៥) ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ហើយផលិតអង់ស៊ីម Laccase បានតិចជាងបើធៀបនឹង RBBR។ | សម្រេចបានការបំបាត់ពណ៌ ៨៨.០១% នៅកំហាប់ 600 mg/L នៅកម្រិត pH 5 ជាមួយនឹងសកម្មភាព Laccase ត្រឹមតែ 178.57 U/L។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រខ្នាតតូច និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ចិញ្ចឹមមេរោគផ្សិត និងវិភាគសកម្មភាពអង់ស៊ីម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ផ្សិតក្នុងស្រុក (ដែលប្រមូលបានពីឈើពុកផុយ) និងសាកល្បងលើទឹកល័ក្ខដែលលាយដោយផ្ទាល់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ នេះមានន័យថា លទ្ធផលអាចនឹងមានការប្រែប្រួល ប្រសិនបើយកទៅអនុវត្តលើទឹកស្អុយពិតប្រាកដចេញពីរោងចក្រ ដែលមានផ្ទុកសារធាតុលោហៈធ្ងន់ និងសារធាតុគីមីចម្រុះជាច្រើនទៀត។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ការប្រើប្រាស់មេរោគផ្សិតក្នុងតំបន់នេះគឺមានសក្តានុពលខ្លាំងណាស់។
បច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់មេរោគផ្សិតដើម្បីចម្រោះទឹកស្អុយ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ផ្សិត Datronia សម្រាប់ការបំបាត់ពណ៌ល័ក្ខសកម្ម គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលមានលក្ខណៈអំណោយផលចំពោះបរិស្ថាន ដែលកម្ពុជាគួរតែធ្វើការសាកល្បង និងអភិវឌ្ឍបន្ថែមសម្រាប់វិស័យវាយនភ័ណ្ឌ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| White-rot fungus (ផ្សិតពុកផុយពណ៌ស) | ជាប្រភេទផ្សិតដែលរស់នៅដោយស៊ីឈើ និងមានសមត្ថភាពផលិតអង់ស៊ីមពិសេសៗដែលអាចបំបែកសារធាតុលីញីន (Lignin) នៅក្នុងឈើ ក៏ដូចជាសារធាតុពុល ឬល័ក្ខគីមីដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញស្រដៀងនឹងលីញីននៅក្នុងទឹកស្អុយឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាភ្នាក់ងារបោសសម្អាតធម្មជាតិ ដែលអាចរំលាយគល់ឈើរឹងៗ ក៏ដូចជាកាកសំណល់គីមីរឹងរូសបានយ៉ាងពូកែ។ |
| Reactive dye (ល័ក្ខជ្រលក់សកម្ម) | ជាប្រភេទពណ៌គីមីដែលគេនិយមប្រើក្នុងឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌសម្រាប់ជ្រលក់សម្លៀកបំពាក់ ព្រោះវាភ្ជាប់ខ្លួនយ៉ាងតឹងណែនជាមួយសរសៃអំបោះ។ វាមានរចនាសម្ព័ន្ធធន់នឹងពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុគីមីផ្សេងៗ ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកនឹងរលាយបាត់ទៅវិញដោយធម្មជាតិនៅពេលត្រូវបញ្ចេញចោលទៅក្នុងប្រភពទឹក។ | ដូចជាទឹកថ្នាំសាក់លើស្បែក ដែលជាប់ធន់យូរ និងពិបាកលាងជម្រះចេញទោះបីជាប្រើសាប៊ូកម្រិតណាក៏ដោយ។ |
| Laccase (អង់ស៊ីមឡាក់កាស) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមចម្បងមួយដែលផលិតដោយផ្សិតពុកផុយពណ៌ស (White-rot fungi) មានតួនាទីក្នុងការធ្វើអុកស៊ីតកម្ម (បំបែករចនាសម្ព័ន្ធ) សារធាតុគីមីផ្សេងៗ រួមទាំងល័ក្ខជ្រលក់ ដោយប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែននៅក្នុងខ្យល់ជាជំនួយ ធ្វើឱ្យសារធាតុទាំងនោះបាត់បង់ពណ៌។ | ដូចជាកន្ត្រៃម៉ាស៊ីនដ៏មុតស្រួចមួយ ដែលអាចកាត់ផ្តាច់ចំណងគីមីដ៏ស្មុគស្មាញរបស់ទឹកល័ក្ខ ធ្វើឱ្យវលែងមានពណ៌តទៅទៀត។ |
| Bio-oxidation (ជីវអុកស៊ីតកម្ម) | គឺជាដំណើរការដែលមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរី) ប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមរបស់វាដើម្បីបំបែក និងបំលែងសារធាតុគីមីពុល ឬសរីរាង្គស្មុគស្មាញ ឱ្យក្លាយទៅជាសារធាតុសាមញ្ញជាងមុន និងលែងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាដំណើរការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះ ដែលបំបែកអាហារដុំធំៗទៅជាជីវជាតិល្អៗ តែទីនេះគឺការប្រើផ្សិតដើម្បីបំបែកជាតិពុលឱ្យទៅជាសារធាតុអសកម្មវិញ។ |
| Chromophore (ក្រុមបង្កើតពណ៌ / ក្រូម៉ូហ្វ័រ) | ជាផ្នែកមួយនៃម៉ូលេគុលរបស់សារធាតុគីមី (ជាពិសេសទឹកល័ក្ខ) ដែលមាននាទីស្រូបយកពន្លឺ និងបញ្ចេញមកវិញនូវពណ៌ជាក់លាក់ណាមួយដែលភ្នែកយើងមើលឃើញ។ នៅពេលដែលរចនាសម្ព័ន្ធក្រុមក្រូម៉ូហ្វ័រនេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយអង់ស៊ីម សារធាតុនោះនឹងប្រែជាគ្មានពណ៌។ | ដូចជាអំពូលភ្លើងពណ៌តូចៗនៅលើផ្ទាំងប៉ាណូ។ បើខ្សែភ្លើងភ្ជាប់ទៅអំពូលនោះត្រូវកាត់ផ្តាច់ (បំផ្លាញ Chromophore) ផ្ទាំងប៉ាណូនោះនឹងលែងមានពណ៌ភ្លឺទៀតហើយ។ |
| Ligninolytic enzymes (អង់ស៊ីមបំបែកលីញីន) | ជាក្រុមអង់ស៊ីម (រួមមាន Laccase, Manganese peroxidase, និង Lignin peroxidase) ដែលផ្សិតបញ្ចេញមកក្រៅដើម្បីបំបែករចនាសម្ព័ន្ធដ៏រឹងមាំរបស់លីញីន (Lignin) នៅក្នុងសរសៃឈើ ហើយដោយសារលក្ខណៈនេះ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរំលាយសារធាតុពណ៌គីមីពុលផ្សេងៗក្នុងទឹក។ | ដូចជាកញ្ចប់ឧបករណ៍ចម្រុះ (ទួណឺវីស ដែកដាប់ ញញួរ) ដែលជាងឈើប្រើសម្រាប់ដោះទូឈើដ៏រឹងមាំមួយឱ្យទៅជាបំណែកតូចៗ។ |
| Inoculum size (ទំហំ/បរិមាណមេផ្សិត) | សំដៅលើបរិមាណ ឬម៉ាសនៃកោសិកាផ្សិតដំបូង ដែលត្រូវបានចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងល័ក្ខជ្រលក់ ដើម្បីចាប់ផ្តើមដំណើរការបំបាត់ពណ៌។ បរិមាណនេះមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើល្បឿន និងប្រសិទ្ធភាពនៃការបំបែកជាតិពុលក្នុងពេលវេលាកំណត់។ | ដូចជាចំនួនកម្មករដែលយើងជួលឱ្យមកលាងសម្អាតផ្ទះ។ បើមានកម្មករ (បរិមាណមេផ្សិត) ច្រើន ការសម្អាតនឹងឆាប់ចប់និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Decolorization (ការបំបាត់ពណ៌ / ការធ្វើឱ្យបាត់ពណ៌) | ជាដំណើរការបំបាត់ យកចេញ ឬបំផ្លាញពណ៌នៃសារធាតុណាមួយ (ជាទូទៅក្នុងទឹកស្អុយរោងចក្រ) តាមរយៈប្រតិកម្មគីមី ជីវសាស្ត្រ ឬរូបវិទ្យា ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការបំពុល ដែលអាចរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនឱ្យចាំងចូលក្នុងទឹកទន្លេឬបឹង។ | ដូចជាការប្រើទឹកថ្នាំសាវែល (Bleach) ដើម្បីបោកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ឱ្យប្រែជាសក្បុសវិញ ប៉ុន្តែទីនេះយើងប្រើមេរោគផ្សិតជំនួសសារធាតុគីមីដើម្បីធ្វើឱ្យទឹកស្អុយថ្លាវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
