បញ្ហា (The Problem)៖ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយត្រូវការព័ត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រដែលអាចទុកចិត្តបានអំពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃជម្រើសគោលនយោបាយដឹកជញ្ជូន ប៉ុន្តែគំរូស្មុគ្រស្មាញដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវគំរូផ្អែកលើសកម្មភាព (ABM) និងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) នៅខ្វះក្របខ័ណ្ឌវិភាគភាពមិនប្រាកដប្រជា (Uncertainty Analysis) ជាប្រព័ន្ធដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ និងធានាភាពជឿជាក់នៃលទ្ធផលរបស់វា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌផ្សព្វផ្សាយភាពមិនប្រាកដប្រជាថ្មីមួយដោយប្រើប្រាស់ការធ្វើគំរូស្តូកាសទិក (Stochastic modeling) និងអនុវត្តវាទៅលើករណីសិក្សានៃអ្នកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ព្រំដែនជនជាតិបារាំងដែលធ្វើការនៅប្រទេសលុចសំបួ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Trip-Based Model (Four-step model) គំរូផ្អែកលើការធ្វើដំណើរធម្មតា (Four-step model) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា ទាមទារកម្រិតទិន្នន័យទាប និងជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលធ្លាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការធ្វើផែនការ។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពប្រាកដប្រជានៃអាកប្បកិរិយាជាក់ស្តែង មិនរាប់បញ្ចូលការធ្វើដំណើរជាខ្សែ (trip chaining) និងមើលរំលងបរិបទនៃពេលវេលា និងលំហ។ | ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការវាស់វែងគោលនយោបាយស្មុគ្រស្មាញនៅក្នុងការសិក្សានេះឡើយ។ |
| Activity-Based Model (ABM) គំរូផ្អែកលើសកម្មភាពនៃការធ្វើដំណើរ (ABM) |
អាចក្លែងធ្វើអាកប្បកិរិយាធ្វើដំណើរជាក់ស្តែងរបស់បុគ្គល (Micro-simulation) និងឆ្លើយតបយ៉ាងល្អទៅនឹងបម្រែបម្រួលគោលនយោបាយដឹកជញ្ជូន។ | ទាមទារទិន្នន័យស្ទង់មតិលម្អិតខ្លាំង និងមានបន្ទុកក្នុងការគណនាខ្ពស់ (High computational burden) សម្រាប់ការធ្វើសាកល្បង។ | អាចព្យាករណ៍តម្រូវការធ្វើដំណើររបស់បុគ្គល (DAPs) បានយ៉ាងជាក់លាក់ ដើម្បីបញ្ជូនបន្តទៅកាន់គំរូ LCA។ |
| Combined ABM/LCA Uncertainty Scheme (Scheme 3) គ្រោងការណ៍វិភាគភាពមិនប្រាកដប្រជារួមបញ្ចូលគ្នា (ABM + LCA) |
ផ្តល់រូបភាពពេញលេញនៃហានិភ័យនៃលទ្ធផល ដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវកំហុសនៃការក្លែងធ្វើ (Simulation error) និងកំហុសប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Parameter error) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារការគណនាស្មុគ្រស្មាញជាទីបំផុតដោយប្រើបច្ចេកទេស Bootstrapping និងការចងក្រង Random Seeds ឲ្យស៊ីចង្វាក់គ្នា។ | បង្ហាញថា ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃភាពមិនប្រាកដប្រជាទាំងពីរផ្នែកនេះផ្តល់នូវតម្លៃ Coefficient of Variation (CV) កាន់តែច្បាស់ ដែលជួយឱ្យការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយភាពជឿជាក់ខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានគណនាកម្រិតខ្ពស់ ទិន្នន័យស្ទង់មតិលម្អិត និងចំណេះដឹងផ្នែកសរសេរកូដយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ដើម្បីដំណើរការម៉ូដែលរួមបញ្ចូលគ្នាដ៏ស្មុគ្រស្មាញនេះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិបទប្រទេសអឺរ៉ុប (រវាងលុចសំបួ និងបារាំង) ដោយផ្តោតលើអ្នកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ព្រំដែនដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដ៏សម្បូរបែប។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យ និងប៉ារ៉ាម៉ែត្របែបនេះអាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនោះទេ ដោយសារការធ្វើដំណើរភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើម៉ូតូ ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈនៅមានកម្រិត និងការខ្វះខាតទិន្នន័យស្ទង់មតិផ្លូវការ។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃបរិបទក្តី វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់វដ្តជីវិតបន្តបន្ទាប់ (C-LCA) ដែលរួមបញ្ចូលជាមួយគំរូ ABM នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះនៅកម្ពុជានឹងតម្រូវឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនឡើងវិញ ប៉ុន្តែវានឹងផ្តល់ជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំសម្រាប់ជួយអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយសម្រេចចិត្តវិនិយោគប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Consequential Life Cycle Assessment (C-LCA) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិតដែលមិនត្រឹមតែវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងព្យាករណ៍ពីផលវិបាកប្រយោល (Consequences) នៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរតម្រូវការទីផ្សារឬមានគោលនយោបាយថ្មីណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រែប្រួលនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅពេលមនុស្សប្តូរទៅប្រើឡានអគ្គិសនីព្រមៗគ្នា)។ | ដូចជាការគិតមើលរលកទឹកដែលរីកធំឡើងៗរាលដាលដល់មាត់ច្រាំងនៅពេលយើងគប់ដុំថ្មចូលក្នុងបឹង មិនមែនត្រឹមតែមើលតំបន់ដែលថ្មធ្លាក់ចូលបឹងនោះទេ។ |
| Activity-Based Model (ABM) | ជាគំរូកុំព្យូទ័រដែលព្យាករណ៍ពីការធ្វើដំណើររបស់មនុស្សដោយផ្អែកលើយន្តការដែលជំរុញឱ្យពួកគេត្រូវធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ (ការងារ ការទិញឥវ៉ាន់ ការលំហែ) ជាជាងគ្រាន់តែរាប់ចំនួនជើងធ្វើដំណើរដោយខ្វះបរិបទនៃតម្រូវការជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការតាមដានកាលវិភាគប្រចាំថ្ងៃរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដើម្បីទាយដឹងថាពេលណាគេនឹងចេញក្រៅ និងប្រើមធ្យោបាយអ្វី ជាជាងការឈរចាំរាប់ចំនួនឡានដែលបើកកាត់តាមផ្លូវ។ |
| Monte Carlo Simulation | គឺជាបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាដែលដំណើរការកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដោយប្រើប្រាស់ការចាប់យកតម្លៃចៃដន្យ (Random Sampling) រាប់ពាន់ដង ដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីកម្រិតនៃភាពមិនប្រាកដប្រជា និងរកមើលប្រូបាប៊ីលីតេនៃលទ្ធផលផ្សេងៗគ្នាដែលអាចកើតមាន។ | ដូចជាការចាក់គ្រាប់ឡុកឡាក់រាប់ម៉ឺនដង ដើម្បីរកមើលថាតើលេខមួយណាដែលចេញញឹកញាប់ជាងគេ សម្រាប់យកមកទស្សន៍ទាយហានិភ័យនៃលទ្ធផលនាពេលអនាគត។ |
| Synthetic Population | គឺជាការបង្កើតទិន្នន័យប្រជាជនក្លែងក្លាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ ដែលមានលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រ (អាយុ ភេទ ប្រាក់ចំណូល) ដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងប្រជាជនពិតប្រាកដក្នុងតំបន់ណាមួយ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសាកល្បងមើលឥរិយាបថរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការសាងសង់តួអង្គ (Avatars) ជាច្រើននៅក្នុងហ្គេម ដែលមានអត្តចរិតនិងជីវភាពដូចអ្នកស្រុកពិតៗ ដើម្បីយកមកសាកល្បងមើលពីការសម្រេចចិត្តធ្វើដំណើររបស់ពួកគេ។ |
| Pedigree Matrix | គឺជាប្រព័ន្ធសម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពទិន្នន័យ (Data Quality) នៅក្នុងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដោយផ្អែកលើសូចនាករវិនិច្ឆ័យដូចជា ភាពជឿជាក់បាន ពេលវេលា ទីកន្លែង និងបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបំប្លែងវាទៅជាកម្រិតនៃភាពមិនប្រាកដប្រជា (Uncertainty Factors)។ | ដូចជាតារាងដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃប្រវត្តិរូបរបស់ទិន្នន័យនីមួយៗ ដើម្បីដឹងថាទិន្នន័យនោះជាព័ត៌មានថ្មីឬចាស់ ប្រមូលបានពីកន្លែងណា និងអាចជឿទុកចិត្តបានកម្រិតណា។ |
| Bootstrapping | គឺជាបច្ចេកទេសស្ថិតិក្នុងការទាញយកសំណាកទិន្នន័យចៃដន្យ (Sampling with replacement) ចេញពីទិន្នន័យដើម ដើម្បីបង្កើតជាសំណាកថ្មីៗជាច្រើនទៀត សម្រាប់យកទៅប៉ាន់ស្មានទំហំនៃការប្រែប្រួលនៃលទ្ធផលក្នុងគំរូ។ | ដូចជាពេលអ្នកមានបៀបោះពុម្ពចំនួន១០០សន្លឹក អ្នកទាញមួយសន្លឹកមកកត់ត្រាទុក រួចដាក់វាចូលវិញ សាប់វា ហើយទាញម្តងទៀតធ្វើបែបនេះច្រំដែលៗរាប់ពាន់ដង។ |
| Technosphere Matrix | ជាតារាងម៉ាទ្រីសធំមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធវាយតម្លៃ LCA ដែលកត់ត្រារាល់ទំនាក់ទំនងនៃការផ្លាស់ប្តូរវត្ថុធាតុដើម ផលិតផល ឬថាមពល រវាងចង្វាក់ផលិតកម្មនានានៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចមនុស្ស (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីសម្រាប់ផលិតរថយន្ត)។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីកត់ត្រាការជួញដូរទំនិញរវាងរោងចក្រទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសមួយ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកណាផ្គត់ផ្គង់អ្វីឱ្យអ្នកណា។ |
| Functional Unit | គឺជាខ្នាតរង្វាស់គោលដែលត្រូវតែកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាមុន មុននឹងធ្វើការប្រៀបធៀបផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផល ឬសេវាកម្មក្នុងដំណើរការវិភាគ LCA ដើម្បីធានាថាការប្រៀបធៀបនោះមានភាពយុត្តិធម៌។ | បើយើងចង់ប្រៀបធៀបឡានសាំងនិងឡានអគ្គិសនី យើងត្រូវយកខ្នាត "ការជិះចម្ងាយ១០០គីឡូម៉ែត្រ" ធ្វើជាកញ្ចក់ឆ្លុះសម្រាប់វាស់វែង ដែលខ្នាតនោះហៅថា Functional Unit។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
