បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការគ្រប់គ្រងសត្វឆ្កែ (Canis familiaris) និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើការអភិរក្សសត្វព្រៃ ព្រមទាំងហានិភ័យនៃការចម្លងជំងឺ (Zoonotic diseases) នៅក្នុងសហគមន៍ក្បែរដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការស្ទង់មតិគ្រួសារដោយប្រើកម្រងសំណួរ ដើម្បីវាយតម្លៃពីប្រជាសាស្ត្រសត្វឆ្កែ ការអនុវត្តនៃការចិញ្ចឹម និងអន្តរកម្មរបស់ពួកវាជាមួយសត្វព្រៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Household Questionnaire ការសម្ភាសន៍គ្រួសារដោយផ្ទាល់តាមរយៈកម្រងសំណួរ |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងការអនុវត្តនៃការថែទាំទូទៅក្នុងសហគមន៍។ | ប្រឈមនឹងការលំអៀងដោយសារអ្នកឆ្លើយអាចលាក់បាំងការពិត (Social Desirability Bias) ជាពិសេសលើបញ្ហាងាយរងគ្រោះដូចជាការយកឆ្កែទៅបរបាញ់ក្នុងតំបន់ការពារ។ | រកឃើញជាមធ្យមមានសត្វឆ្កែ ២,៤១ ក្បាលក្នុងមួយគ្រួសារ ប៉ុន្តែមានការសង្ស័យលើភាពស្មោះត្រង់នៃការឆ្លើយតបពាក់ព័ន្ធនឹងអន្តរកម្មជាមួយសត្វព្រៃ។ |
| Mann-Whitney U Test ការវិភាគស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ Mann-Whitney U |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យប្រភេទលំដាប់ (Ordinal data) ដូចជាប្រព័ន្ធកម្រិត លីឃឺត (Likert scale) ដើម្បីប្រៀបធៀបក្រុមពីរផ្សេងគ្នា។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិ និងមិនអាចបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងអថេរច្រើនក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ | រកឃើញភាពខុសគ្នាជាអត្ថន័យស្ថិតិ (p=0.016) លើអាកប្បកិរិយាចំពោះការចងសត្វឆ្កែ រវាងក្រុមដែលយល់ដឹង និងក្រុមដែលមិនយល់ដឹងពីជំងឺឆ្លង។ |
| Unmatched Count Technique (UCT) បច្ចេកទេសរាប់ចំនួនមិនផ្គូផ្គង (ស្នើសម្រាប់អនាគត) |
កាត់បន្ថយការភ័យខ្លាចរបស់អ្នកចូលរួម ធ្វើឱ្យការឆ្លើយតបលើសំណួររសើប (ឧ. ការបរបាញ់ខុសច្បាប់) កាន់តែមានភាពត្រឹមត្រូវ។ | ទាមទារការរចនាសំណួរស្មុគស្មាញ ទំហំគំរូធំជាងមុន និងការវិភាគទិន្នន័យដែលពិបាកជាងការស្ទង់មតិធម្មតា។ | មិនទាន់បានអនុវត្តក្នុងសៀវភៅនេះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវណែនាំយ៉ាងទទូចសម្រាប់ការសិក្សាពេលអនាគតដើម្បីវាស់ស្ទង់អន្តរកម្មសត្វឆ្កែនិងសត្វព្រៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកម្លាំងពលកម្មមនុស្សសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅសហគមន៍ផ្ទាល់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតតែលើគ្រួសារចំនួន ១២៣ នៅក្នុងភូមិខ្សាច់ស្វាយ ក្បែរដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង ដែលមានន័យថាទិន្នន័យអាចតំណាងឱ្យតែសហគមន៍កសិកម្មជនបទជិតព្រៃប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ វាមានហានិភ័យនៃភាពលំអៀងខ្ពស់ (Self-reporting bias) ដោយសារប្រជាជនអាចកុហកអំពីការយកឆ្កែទៅបរបាញ់ព្រោះខ្លាចការពិន័យ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារការស្រាវជ្រាវលើបទល្មើសបរិស្ថានទាមទារវិធីសាស្ត្រពិសេសដើម្បីទទួលបានការពិត។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លងនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការផ្សារភ្ជាប់បញ្ហាសុខភាពសត្វស្រុកទៅនឹងគោលដៅអភិរក្ស គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Free-roaming dogs | សត្វឆ្កែដែលមានម្ចាស់ និងទទួលបានការផ្តល់ចំណីខ្លះៗ ប៉ុន្តែត្រូវបានម្ចាស់បណ្តោយឱ្យដើរហើរដោយសេរីនៅក្រៅបរិវេណផ្ទះ ឬចូលក្នុងព្រៃ ដោយគ្មានការតាមដាន ចង ឬដាក់ទ្រុងឡើយ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យពួកវាអាចទៅបរបាញ់សត្វព្រៃ ឬចម្លងជំងឺបាន។ | ដូចជាក្មេងដែលឪពុកម្តាយឱ្យហូបបាយនៅផ្ទះរួច តែបណ្តោយឱ្យដើរលេងពាសពេញភូមិដោយគ្មានអ្នកមើលការខុសត្រូវ។ |
| Zoonotic diseases | ជាប្រភេទជំងឺបង្កឡើងដោយវីរុស បាក់តេរី ឬប៉ារ៉ាស៊ីត ដែលអាចចម្លងពីសត្វមកកាន់មនុស្ស (ឬពីមនុស្សទៅសត្វ)។ ឧទាហរណ៍នៅក្នុងការសិក្សានេះគឺ ជំងឺឆ្កែឆ្កួត (Rabies) និងជំងឺ Hydatidosis ដែលបង្កហានិភ័យខ្ពស់ដល់សហគមន៍។ | ប្រៀបដូចជាការផ្ទេរមេរោគផ្តាសាយពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការចម្លងរោគពីសត្វមកកាន់មនុស្សវិញ។ |
| Likert scale | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់អាកប្បកិរិយានៅក្នុងការស្ទង់មតិ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកឆ្លើយជ្រើសរើសកម្រិតនៃការយល់ស្របរបស់ពួកគេចំពោះសេចក្តីថ្លែងការណ៍ណាមួយ ជារឿយៗមាន ៥ កម្រិត (ឧ. យល់ស្របខ្លាំង យល់ស្រប មិនមានមតិ មិនយល់ស្រប មិនយល់ស្របខ្លាំង)។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុផ្កាយ (១ ដល់ ៥ ផ្កាយ) នៅពេលយើងវាយតម្លៃសេវាកម្មភោជនីយដ្ឋាន ឬទិញអីវ៉ាន់អនឡាញអញ្ចឹងដែរ។ |
| Mann-Whitney U test | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Non-parametric) ប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបភាពខុសគ្នារវាងក្រុមឯករាជ្យពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមអ្នកយល់ដឹងពីជំងឺឆ្លង និងក្រុមមិនយល់ដឹង) ដើម្បីមើលថាតើទិន្នន័យនៃក្រុមទាំងពីរនោះមានទំនោរខុសគ្នាឬអត់ ដោយមិនទាមទារឱ្យទិន្នន័យមានទម្រង់បំណែងចែកធម្មតា (Normal distribution) ឡើយ។ | ដូចជាការយកពិន្ទុប្រឡងសិស្សប្រុសនិងសិស្សស្រីមកប្រៀបធៀបគ្នា ដើម្បីចង់ដឹងថាតើក្រុមមួយណាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ជាង ទោះបីជាពិន្ទុរាយប៉ាយយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Canine distemper virus | ជាវីរុសដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទដែលឆ្លងតាមរយៈខ្យល់ និងការប៉ះពាល់ ដែលមិនត្រឹមតែសម្លាប់សត្វឆ្កែស្រុកទេ ថែមទាំងអាចរាលដាលដល់សត្វព្រៃកម្រ (ដូចជាសត្វចចកព្រៃ) ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធប្រសាទ និងផ្លូវដង្ហើមរបស់ពួកវា។ | វាប្រៀបដូចជាជំងឺកូវីដ-១៩ ឬជំងឺកញ្ជ្រឹល សម្រាប់ពពួកសត្វឆ្កែ ដែលឆ្លងលឿន និងអាចបណ្តាលឱ្យស្លាប់បានយ៉ាងងាយ។ |
| Unmatched count technique | ជាវិធីសាស្ត្រសួរកម្រងសំណួរសម្រាប់ប្រធានបទរសើប (ឧ. ការយកឆ្កែទៅបរបាញ់សត្វព្រៃខុសច្បាប់) ដោយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកឆ្លើយប្រាប់តែចំនួនសរុបនៃសកម្មភាពដែលពួកគេបានធ្វើ ក្នុងចំណោមបញ្ជីសកម្មភាពដែលបានផ្តល់ឱ្យ ដោយមិនចាំបាច់បញ្ជាក់ចំៗថាតើពួកគេបានធ្វើសកម្មភាពខុសច្បាប់នោះ ឬអត់ទេ ដើម្បីការពារការលាក់បាំងការពិត។ | ដូចជាការសួរសិស្សថា "ក្នុងចំណោមរឿងទាំង៣នេះ តើអ្នកធ្លាប់ធ្វើប៉ុន្មានរឿង?" (ដោយមានលាយឡំរឿងលួចចម្លងសំណៅមួយ) ដើម្បីការពារកុំឱ្យពួកគេខ្មាសអៀនក្នុងការសារភាព។ |
| Demographics | ការប្រមូល និងសិក្សាពីទិន្នន័យស្ថិតិនៃលក្ខណៈទូទៅ និងការប្រែប្រួលនៃចំនួនប្រជាជន (ក្នុងទីនេះគឺសត្វឆ្កែ) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដូចជាអាយុ ភេទ អត្រាកំណើត អត្រាស្លាប់ និងសមាមាត្រឆ្កែធៀបនឹងមនុស្ស ដើម្បីយល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាសាស្ត្ររបស់ពួកវា។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជនប្រចាំប្រទេស ដើម្បីចង់ដឹងថាមានមនុស្សចាស់ ក្មេង ប្រុស ឬស្រី ប៉ុន្មាននាក់ កើតនិងស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់ប្រចាំឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
