បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតទិន្នន័យទាក់ទងនឹងការរីករាលដាល កម្រិតគ្របដណ្តប់ និងការគំរាមកំហែងនៃប្រភេទរុក្ខជាតិឈ្លានពានក្រៅស្រុក (Alien invasive plant species) មកលើជីវចម្រុះនៅក្នុងតំបន់ការពារនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការចុះសំណាក និងវាស់វែងការគ្របដណ្តប់នៃរុក្ខជាតិឈ្លានពានដោយប្រើប្រាស់ឡូត៍ទំហំ 10 x 10 ម៉ែត្រ ចំនួន២០ឡូត៍ នៅក្នុងតំបន់ និងក្បែរតំបន់ការពារចំនួន៦ ដោយបែងចែកជាតំបន់ព្រំប្រទល់ តំបន់កណ្តាល និងតំបន់ស្នូល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Edge Plot Sampling ការចុះសំណាកនៅតំបន់ព្រំប្រទល់ព្រៃ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការចូលទៅដល់ និងអាចកត់ត្រាពីវត្តមានដំបូងនៃរុក្ខជាតិឈ្លានពានដែលងាយនឹងឆ្លងកាត់តាមសកម្មភាពមនុស្ស។ | មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតប្រាកដនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃព្រៃជ្រៅនោះទេ។ | រកឃើញអត្រាគ្របដណ្តប់ និងភាពចម្រុះនៃរុក្ខជាតិឈ្លានពានខ្ពស់ជាងគេបំផុត (រហូតដល់ ១០០% ក្នុងឡូត៍ខ្លះ)។ |
| Midway Plot Sampling ការចុះសំណាកនៅចន្លោះកណ្តាល |
ផ្តល់ទិន្នន័យអន្តរកាលដ៏សំខាន់ដើម្បីស្វែងយល់ពីល្បឿន និងនិន្នាការនៃការសាយភាយចូលទៅក្នុងព្រៃ។ | ទិន្នន័យអាចមានការប្រែប្រួលខ្លាំងអាស្រ័យលើភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែង និងអត្ថិភាពនៃផ្លូវដើរក្នុងព្រៃ។ | រកឃើញអត្រាគ្របដណ្តប់ និងភាពចម្រុះនៃរុក្ខជាតិឈ្លានពានកម្រិតមធ្យម ស្របតាមសម្មតិកម្មនៃការសិក្សា។ |
| Core Plot Sampling ការចុះសំណាកនៅតំបន់ស្នូលនៃព្រៃ |
ជួយវាយតម្លៃពីកម្រិតភាពនៅគង់វង្សនៃព្រៃ និងពិនិត្យថាតើរុក្ខជាតិឈ្លានពានអាចរស់រានក្នុងម្លប់ព្រៃក្រាស់បានដែរឬទេ។ | ទាមទារពេលវេលា កម្លាំងពលកម្ម និងការចំណាយខ្ពស់ក្នុងការធ្វើដំណើរចូលទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាល។ | រកឃើញអត្រាគ្របដណ្តប់ទាបបំផុត ឬសឹងតែគ្មានវត្តមានរុក្ខជាតិឈ្លានពានសោះ (ភាគច្រើនគឺ ០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅតាមតំបន់ព្រៃដាច់ស្រយាល និងឧបករណ៍វាស់វែងមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ឡូត៍សំណាកត្រឹមតែ ២០ ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងតំបន់ការពារចំនួន៦ នាភូមិភាគនិរតី និងឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទំហំសំណាកនេះគឺតូចមែនទែនបើធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីសរុបនៃតំបន់ការពារនីមួយៗ (រាប់សែនហិកតា) ហើយការសិក្សាផ្តោតតែលើទីតាំងនៅក្បែរផ្លូវដើរ (មិនលើសពី ១០ម៉ែត្រ) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យទិន្នន័យមានភាពលម្អៀង និងលើសតថភាពពិតនៃការឈ្លានពាននៅក្នុងព្រៃជ្រៅ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាទិន្នន័យមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលកំពុងខ្វះខាតការស្រាវជ្រាវលើផ្នែកនេះ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមរយៈការបែងចែកតំបន់ (ព្រំប្រទល់ កណ្តាល ស្នូល) គឺមានភាពងាយស្រួល និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិរក្សព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
ការរកឃើញនេះជាសញ្ញាព្រមានមួយដល់អ្នកអភិរក្សឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ និងបង្កើតវិធានការទប់ស្កាត់ជាបន្ទាន់នៅតាមព្រំប្រទល់ព្រៃ និងតាមបណ្តោយផ្លូវ មុនពេលរុក្ខជាតិឈ្លានពានទាំងនេះរាលដាលដល់តំបន់ស្នូលនៃព្រៃស្រោងកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alien invasive plant species (រុក្ខជាតិឈ្លានពានក្រៅស្រុក) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានប្រភពពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេង ដែលត្រូវបាននាំចូលមក (ដោយចៃដន្យ ឬចេតនា) ហើយវាលូតលាស់រាលដាលយ៉ាងលឿនដោយដណ្តើមទីធ្លា កម្ដៅថ្ងៃ និងសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក ធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។ | ដូចជាភ្ញៀវដែលមកលេងផ្ទះយើង ហើយបែរជាមកដណ្តើមកន្លែងដេក និងហូបបាយរបស់យើងអស់ ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះគ្មានកន្លែងរស់នៅ។ |
| Stratified random sampling (ការចុះសំណាកជាស្រទាប់ដោយចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យដោយបែងចែកតំបន់សិក្សាទាំងមូលជាផ្នែកតូចៗ ឬជាស្រទាប់ (ឧទាហរណ៍៖ មាត់ព្រៃ ចន្លោះកណ្តាល និងស្នូលព្រៃ) បន្ទាប់មកជ្រើសរើសទីតាំងដោយចៃដន្យនៅក្នុងផ្នែកនីមួយៗនោះ ដើម្បីធានាថាទិន្នន័យប្រមូលបានមានភាពតំណាងឱ្យគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់នៃតំបន់។ | ដូចជាការភ្លក់សម្លមួយឆ្នាំង ដោយអ្នកត្រូវកូរវាឱ្យសព្វ ហើយដួសភ្លក់បន្តិចពីលើ បន្តិចពីកណ្តាល និងបន្តិចពីបាតឆ្នាំង ដើម្បីដឹងថាវាមានរសជាតិស្មើគ្នាឬទេ។ |
| Core plots / Core area (តំបន់ស្នូល) | ផ្នែកខាងក្នុងជ្រៅបំផុតនៃតំបន់ការពារ ឬព្រៃឈើ ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយបំផុតពីផ្លូវ ព្រំប្រទល់ព្រៃ ឬសកម្មភាពមនុស្ស ដែលជាកន្លែងសំបូរជីវចម្រុះ និងមានការអភិរក្សយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតដើម្បីរក្សាភាពដើមនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាបន្ទប់ដេកផ្ទាល់ខ្លួនដែលនៅខាងក្នុងបង្អស់នៃផ្ទះ ដែលមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងមានសុវត្ថិភាពបំផុតពីការរំខានរបស់អ្នកខាងក្រៅ។ |
| Percentage cover (ភាគរយនៃការគ្របដណ្តប់) | វិធីសាស្ត្រវាស់វែងរុក្ខសាស្ត្រដោយគណនាថាតើផ្ទៃដីប៉ុន្មានភាគរយនៃឡូត៍សិក្សាសរុប (ឧទាហរណ៍ ផ្ទៃដី ១០x១០ម៉ែត្រ) ត្រូវបានគ្របដណ្តប់បាំងជិតដោយស្លឹក មែក ឬដងខ្លួនរបស់រុក្ខជាតិប្រភេទណាមួយ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើកម្រាលព្រំដែលយើងទិញមក អាចក្រាលបាំងជិតឥដ្ឋការ៉ូអស់ប៉ុន្មានភាគរយនៃបន្ទប់ទាំងមូល។ |
| Chromolaena odorata (ស្មៅទន្ទ្រានខែត្រ ឬស្មៅជើងតុកកែ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិឈ្លានពានក្រៅស្រុកដ៏សកម្មមួយមានប្រភពពីទ្វីបអាមេរិកត្រូពិច ដែលលូតលាស់ជាគុម្ពតូចៗមានកម្ពស់១ទៅ២ម៉ែត្រ។ វាលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សនៅតំបន់ដីវាល ឬមាត់ព្រៃ ហើយគ្រាប់របស់វាអាចហើរតាមខ្យល់ ឬតោងជាប់សម្លៀកបំពាក់ និងសត្វបានយ៉ាងងាយ។ | ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃ ដែលឆាបឆេះរាលដាលយ៉ាងលឿនទៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានដីទំនេរ ដោយមិនទុកឱកាសឱ្យកូនឈើផ្សេងៗដុះលូតលាស់បានឡើយ។ |
| Analysis of Variance / ANOVA (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ (ឧទាហរណ៍៖ បរិមាណរុក្ខជាតិឈ្លានពាននៅមាត់ព្រៃ កណ្តាល និងស្នូលព្រៃ) ដើម្បីស្វែងយល់ថាតើពួកវាមានភាពខុសគ្នាជាដុំកំភួនផ្នែកស្ថិតិ ឬគ្រាន់តែជាការប្រែប្រួលដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងមធ្យមរបស់សិស្សមកពីថ្នាក់រៀនចំនួនបីផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើថ្នាក់ទាំងបីនោះពិតជាមានកម្រិតចំណេះដឹងខុសគ្នាពិតប្រាកដមែន ឬយ៉ាងណា។ |
| Wilcoxon signed-rank test (តេស្តស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ Wilcoxon) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ប្រៀបធៀបសំណុំទិន្នន័យពីរដែលមិនមានរបាយជាធម្មតា (Not normally distributed) ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើកម្រិតមធ្យមរបស់ពួកវាខុសគ្នាឬអត់ ដោយពឹងផ្អែកលើលេខរៀងចំណាត់ថ្នាក់នៃទិន្នន័យ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់តម្លៃពិតប្រាកដរបស់វា។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សតាមលំដាប់លេខ១ដល់១០ ហើយប្រៀបធៀបចំណាត់ថ្នាក់របស់ពួកគេរវាងការប្រឡងឆមាសទី១ និងទី២ ជាជាងការប្រៀបធៀបពិន្ទុសរុបដែលពួកគេទទួលបានផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
