បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យពិស្តារអំពីសត្វកន្ទុំរុយ (Odonata) នៅប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈការធ្វើអង្កេតនៅរដូវវស្សាក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាង ដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយទិន្នន័យរដូវប្រាំងកន្លងមក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការអង្កេតផ្ទាល់ ថតរូប និងប្រៀបធៀបទិន្នន័យនៅតាមទីជម្រកដីសើម និងព្រៃឈើផ្សេងៗក្នុងអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wet Season Field Survey (June 2024) ការអង្កេតផ្ទាល់នៅរដូវវស្សា (ខែមិថុនា ២០២៤) |
ការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹកបានជួយបង្កើតទីជម្រកសើមបន្ថែម ដែលជំរុញឱ្យសត្វកន្ទុំរុយមានសកម្មភាពខ្លាំង និងជួយឱ្យគេរកឃើញកំណត់ត្រាប្រភេទថ្មីចំនួន១៧។ | ទឹកជំនន់បានបង្កការលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើរចូលទៅកាន់ទីតាំងមួយចំនួន (ឧ. ភាគខាងជើងទន្លេអូរខាំប៉ា) ដែលធ្វើឱ្យខកខានការអង្កេតប្រភេទទឹកហូរមួយចំនួន។ | បានកត់ត្រាសត្វកន្ទុំរុយសរុប ៥៧ប្រភេទ (ក្នុងនោះ ១៧ប្រភេទជាកំណត់ត្រាថ្មីសម្រាប់ដែនជម្រកសត្វព្រៃ)។ |
| Dry-Wet Transition Season Field Survey (November 2022) ការអង្កេតផ្ទាល់នៅរដូវប្រាំងឆ្លងចូលវស្សា (ខែវិច្ឆិកា ២០២២) |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរតាមដងអូរនិងទន្លេ និងអាចកត់ត្រាប្រភេទសត្វដែលចូលចិត្តទីជម្រកទឹកហូរបានច្រើនប្រភេទ។ | ទីជម្រកដីសើមតាមរដូវ (ត្រពាំង) មួយចំនួនបានរីងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យថយចុះវត្តមាន និងចំនួនសត្វកន្ទុំរុយតាមតំបន់ទាំងនោះ។ | បានកត់ត្រាសត្វកន្ទុំរុយសរុប ៥៧ប្រភេទ (៤០ប្រភេទមានវត្តមានត្រួតគ្នានឹងការអង្កេតឆ្នាំ២០២៤)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ថតរូបដែលមានកែវយឹតចាប់រូបភាពពីចម្ងាយ ឧបករណ៍កំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងការគាំទ្រផ្នែកភស្តុភារសម្រាប់ការធ្វើដំណើរចូលក្នុងព្រៃជ្រៅ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីនារដូវវស្សា (៨ថ្ងៃ) ហើយតំបន់ព្រៃស្រោងនៅជិតព្រំដែនឡាវមិនត្រូវបានអង្កេតឱ្យបានទូលំទូលាយទេដោយសារបញ្ហាទឹកជំនន់។ នេះជារឿងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ព្រោះកម្ពុជានៅខ្វះទិន្នន័យស្រាវជ្រាវសត្វកន្ទុំរុយច្រើន បើធៀបនឹងប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិន។
វិធីសាស្ត្រនៃការអង្កេត និងការប្រៀបធៀបទិន្នន័យតាមរដូវកាលនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទីជម្រកជីវចម្រុះ និងតំបន់អភិរក្សនៅកម្ពុជា។
សរុបមក លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមិនត្រឹមតែជួយបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃបញ្ជីឈ្មោះប្រភេទសត្វក្នុងប្រទេសប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់មូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យបម្រែបម្រួលបរិស្ថាន និងវាយតម្លៃធនធានទឹកផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Odonata | ជាលំដាប់ថ្នាក់សត្វល្អិតមួយប្រភេទ (Insect order) ដែលរួមមានសត្វកន្ទុំរុយធំៗ (Dragonflies) និងកន្ទុំរុយតូចៗ ឬម្ជុលអំបោះ (Damselflies) ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្បែរប្រភពទឹក និងជាសត្វរំពាដែលស៊ីសត្វល្អិតផ្សេងៗជាអាហារ។ | ទម្រង់ពាក្យបច្ចេកទេសសម្រាប់ហៅក្រុមគ្រួសារសត្វមានស្លាបដែលអាចហោះហើរបានលឿន និងរស់នៅអាស្រ័យនឹងប្រភពទឹក ដូចជាសត្វកន្ទុំរុយគ្រប់ប្រភេទ។ |
| Zygoptera | ជាអនុលំដាប់ថ្នាក់រងនៃអម្បូរ Odonata (Damselflies) ដែលសត្វប្រភេទនេះមានដងខ្លួនតូចស្ដើង ភ្នែកឃ្លាតពីគ្នាឆ្ងាយ ហើយពេលទុំវាច្រើនតែបត់ស្លាបទាំងពីរផ្អោបចូលគ្នាបញ្ឈរឡើងលើ។ | ប្រៀបដូចជាប្អូនតូចរបស់កន្ទុំរុយ ដែលមានរាងស្ដើងតូច ហើយចូលចិត្តបិទស្លាបផ្អោបគ្នាពេលនៅស្ងៀម។ |
| Anisoptera | ជាអនុលំដាប់ថ្នាក់រងនៃអម្បូរ Odonata (Dragonflies) ដែលមានដងខ្លួនធំមាំ ស្លាបក្រោយទូលាយជាងស្លាបមុខ ហើយពេលទុំស្លាបរបស់វាតែងតែកន្ធែកចេញសងខាងមិនអាចបត់បានឡើយ។ | ដូចជាយន្តហោះចម្បាំងខ្នាតតូច ដែលមានកម្លាំងហោះហើរខ្លាំង និងស្លាបលាតសន្ធឹងជានិច្ចពេលចត។ |
| trapeang | ជាប្រភពទឹកដីសើមតាមរដូវកាល (Seasonal waterbodies) ដែលមានរាងជារណ្ដៅ ឬថ្លុក ច្រើនជួបប្រទះនៅតាមតំបន់ព្រៃល្បោះ។ វាក្លាយជាទីជម្រក និងកន្លែងបង្កាត់ពូជដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វកន្ទុំរុយ ក៏ដូចជាកន្លែងផ្តល់ទឹកដល់សត្វព្រៃ។ | អាងស្តុកទឹកធម្មជាតិខ្នាតតូច ដែលផ្តល់ជីវិតដល់សត្វល្អិត និងសត្វព្រៃជាច្រើននៅរដូវវស្សា។ |
| teneral | ជាដំណាក់កាលដែលសត្វល្អិត (ដូចជាកន្ទុំរុយ) ទើបតែញាស់ ឬទើបលូតស្លាបចេញពីសំបក ដងខ្លួនរបស់វានៅទន់ ពណ៌មិនទាន់លេចឡើងច្បាស់ និងមិនទាន់អាចហោះហើរបានរឹងមាំនៅឡើយ។ | ដូចជាទារកទើបនឹងកើត ដែលឆ្អឹង និងស្បែកនៅទន់ខ្សោយ ត្រូវការពេលវេលាដើម្បីរឹងមាំ។ |
| epiproct | ជាសរីរាង្គឧបសម្ព័ន្ធតូចមួយនៅផ្នែកខាងលើនៃចុងពោះរបស់សត្វកន្ទុំរុយឈ្មោល ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់តោងក្បាល ឬករបស់សត្វកន្ទុំរុយញីអំឡុងពេលបង្កាត់ពូជ។ រូបរាងរបស់វាខុសៗគ្នាទៅតាមប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាដង្កៀបពិសេសមួយនៅចុងកន្ទុយសត្វកន្ទុំរុយឈ្មោល សម្រាប់ចាប់កាន់ដៃគូរបស់វាមិនឱ្យរបូតពេលកំពុងបន្តពូជ។ |
| cerci | ជាសរីរាង្គឧបសម្ព័ន្ធមួយគូទៀត (Anal appendages) ដែលស្ថិតនៅសងខាងនៃចុងពោះសត្វកន្ទុំរុយ ដែលធ្វើការសហការជាមួយ epiproct ក្នុងការតោងចាប់ញី ហើយជាចំណុចគន្លឹះដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ (Species identification)។ | ដូចជាកូនសោរាងប្លែកៗ ដែលមានតែគូរបស់វាទើបអាចផ្គុំចូលគ្នាចាក់បើកបានត្រឹមត្រូវ។ |
| deciduous dipterocarp forest | ជាប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ទំនាបដែលមានដើមឈើដុះរង្វើលៗ ទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យបានច្រើន និងជ្រុះស្លឹកស្ទើរទាំងស្រុងនៅរដូវប្រាំង។ ព្រៃប្រភេទនេះសម្បូរទៅដោយវាលស្មៅ និងត្រពាំងដែលសត្វកន្ទុំរុយចូលចិត្ត។ | ដូចជាសួនច្បារធម្មជាតិដែលដើមឈើព្រមព្រៀងគ្នាឈប់ស្លៀកពាក់ (ជ្រុះស្លឹក) នៅពេលមេឃក្តៅដើម្បីសន្សំជាតិទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
