បញ្ហា (The Problem)៖ កំណើនប្រជាជន ការធ្វើនគរូបនីយកម្ម និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅប្រទេសវៀតណាម បានបណ្តាលឱ្យបរិមាណកាកសំណល់រឹងក្នុងស្រុកកើនឡើង ១២% ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ខណៈប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបប្រពៃណីបច្ចុប្បន្ននៅមានកម្រិត និងបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសិក្សាស្រាវជ្រាវតាមឯកសារ រួមផ្សំជាមួយនឹងការវិភាគទិន្នន័យដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Linear Waste Management Model ម៉ូដែលគ្រប់គ្រងកាកសំណល់តាមបែបប្រពៃណី (សេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ) |
ងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងរយៈពេលខ្លី និងចំណាយដើមទាបសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធប្រមូល និងកប់ចោលសាមញ្ញ។ | មានអត្រាកប់ចោលខ្ពស់ បង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ (ជាពិសេសទឹកជម្រោះពីទីលានចាក់សំរាម) និងខ្ជះខ្ជាយធនធានដែលអាចកែច្នៃបាន។ | សំណល់ប្រមាណ ៦៣% ត្រូវបានកប់ចោល (ក្នុងនោះ ៤៣% កប់នៅទីលានគ្មានអនាម័យ) ហើយមានតែ ១០% ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានកែច្នៃ។ |
| Circular Economy Waste Management Model ម៉ូដែលគ្រប់គ្រងកាកសំណល់តាមបែបសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ |
កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន បង្កើតតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពីកាកសំណល់ និងលើកកម្ពស់ការទទួលខុសត្រូវសង្គមតាមរយៈគោលការណ៍ អ្នកបំពុលត្រូវតែបង់ប្រាក់។ | ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើបច្ចេកវិទ្យា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ក៏ដូចជាទាមទារការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការញែកសំរាម។ | បង្កើតវដ្តបិទជិតដែលមាន ៦ ជំហាន ចាប់ពីការបែងចែកសំណល់នៅប្រភព រហូតដល់ការប្រើប្រាស់ផលិតផលកែច្នៃឡើងវិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងច្រើន។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទិន្នន័យទីក្រុងធំៗក្នុងប្រទេសវៀតណាម (ដូចជា ហាណូយ និង ហូជីមិញ) ចន្លោះឆ្នាំ ២០១០-២០១៨។ ទោះបីជាបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ទិន្នន័យនេះប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីសមត្ថភាពបង់ប្រាក់ និងប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅតំបន់ជនបទ ឬទីក្រុងតូចៗនៃប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។
គំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកកស្ទះសំរាមនៅទីក្រុងធំៗ។
ការផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់បែបប្រពៃណីទៅជាសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ នឹងជួយសម្រាលបន្ទុកទីលានចាក់សំរាមដែលកំពុងពេញហួសកម្រិត និងបង្កើតឱកាសសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗនៅកម្ពុជា ប្រសិនបើមានការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់រឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Linear economy (សេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ) | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើទម្លាប់យកធនធានពីធម្មជាតិមកផលិតជារបស់ប្រើប្រាស់ ហើយនៅពេលឈប់ប្រើ វានឹងត្រូវបោះចោលជាសំរាមចោលតែម្តង (យក-ផលិត-បោះចោល) ដោយមិនមានការកែច្នៃត្រលប់មកវិញ។ | ដូចជាការទិញដបទឹកបរិសុទ្ធមកផឹក រួចបោះសំបកដបចោលទៅក្នុងធុងសំរាមឱ្យបាត់ពីមុខជារៀងរហូត។ |
| Circular economy (សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ) | ទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយការបោះចោលសំរាម ដោយយកកាកសំណល់ទាំងនោះមកកែច្នៃជារបស់ប្រើប្រាស់ថ្មីៗ ដើម្បីបង្កើតជាវដ្តបិទជិត និងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីធនធានឱ្យអស់លទ្ធភាពមុននឹងបោះចោល។ | ដូចជាការយកសំបកកង់ឡានចាស់ៗមកច្នៃធ្វើជាស្បែកជើង ឬផើងដាំផ្កា ដើម្បីកុំឱ្យវាហូរចូលទីលានចាក់សំរាម។ |
| Leachate (ទឹកជម្រោះពីទីលានចាក់សំរាម) | ទឹកកខ្វក់ដែលហូរជ្រាបចេញពីគំនរសំរាមនៅទីលានចាក់សំរាម ដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុពុល និងមេរោគ ហើយអាចហូរជ្រៀតចូលទៅបំពុលប្រភពទឹកក្រោមដី ឬបរិស្ថានជុំវិញប្រសិនបើគ្មានប្រព័ន្ធទប់ស្កាត់ត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាទឹកស្អុយពណ៌ខ្មៅនិងមានក្លិនស្អុយ ដែលហូរចេញពីថង់សំរាមសើមទុកចោលយូរថ្ងៃនៅក្នុងផ្ទះបាយរបស់អ្នក។ |
| Polluter must pay principle (គោលការណ៍អ្នកបំពុលត្រូវតែបង់ប្រាក់) | យន្តការគោលនយោបាយបរិស្ថានដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គល ឬស្ថាប័នដែលបង្កើតកាកសំណល់ និងបង្កការបំពុល ត្រូវតែជាអ្នកទទួលបន្ទុកចេញប្រាក់ចំណាយលើការប្រមូល សម្អាត និងព្យាបាលសំណល់ទាំងនោះ។ | ដូចជាការកំណត់ថា អ្នកដែលហូបបាយចោលសម្រាមពាសវាលពាសកាល ត្រូវតែជាអ្នកចេញលុយជួលគេឱ្យមកបោសសម្អាតកន្លែងនោះវិញ។ |
| Sanitary landfill (ទីលានចាក់សំរាមអនាម័យ) | ទីលានចាក់សំរាមដែលត្រូវបានរចនា និងសាងសង់ឡើងតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ ដោយមានការក្រាលផ្ទាំងផ្លាស្ទិកនៅបាតកុំឱ្យទឹកស្អុយជ្រាបចូលដី និងមានប្រព័ន្ធប្រមូលឧស្ម័នមេតាន ដើម្បីការពារការបំពុលបរិស្ថាន និងសុខភាពសាធារណៈ។ | ដូចជាការចាក់សំរាមចូលក្នុងអាងបេតុងបិទជិតដែលមានបំពង់បង្ហូរទឹកស្អុយត្រឹមត្រូវ ជាជាងការជីករណ្តៅចោលសំរាមក្នុងដីស្រែធម្មតា។ |
| Closed cycle process (ដំណើរការវដ្តបិទជិត) | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបន្តបន្ទាប់គ្នាដែលតភ្ជាប់ពីដំណាក់កាលបោះចោល ការប្រមូល ការកែច្នៃ រហូតដល់ការផលិតចេញជាទំនិញថ្មីសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់បរិមាណសំណល់ដែលត្រូវបោះចោលទៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាទឹកភ្លៀងធ្លាក់មកចូលអាងស្តុក យកមកចម្រោះប្រើប្រាស់ រួចទឹកសម្អាតដែលសល់ត្រូវបានចម្រោះម្តងទៀតដើម្បីស្រោចដំណាំ ដោយមិនមានទឹកហូរចោលឥតប្រយោជន៍។ |
| Primary collection (ការប្រមូលសំរាមបឋម) | ដំណាក់កាលដំបូងបំផុតនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់ ដែលបុគ្គលិកអនាម័យ ឬអ្នកប្រមូលសំណល់ (រួមទាំងអេតចាយ) ដើរប្រមូលសំរាមផ្ទាល់ពីតាមខ្នងផ្ទះនីមួយៗ មុននឹងយកទៅប្រមូលផ្តុំនៅស្ថានីយផ្ទេរសំរាមកណ្តាល។ | ដូចជាអ្នកធាក់រទេះដើរទិញអេតចាយ ឬរុញរទេះប្រមូលសំរាមពីមុខផ្ទះអ្នកជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
