បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ និងការកត់ត្រាអំពីស្ថានភាពទូទៅនៃតំបន់ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការនេសាទហួសកម្រិត ការបំពុលបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍតំបន់ឆ្នេរយ៉ាងគំហុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមស្តង់ដារដោយធ្វើការប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈអ្នកមុជទឹកនៅតាមតំបន់គោលដៅចំនួន ៣៧ កន្លែងជុំវិញកោះរ៉ុង កោះកូន និងកោះរ៉ុងសន្លឹម ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១០ ដល់ឆ្នាំ២០១១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Reef Check Protocol (Volunteer-assisted Survey) វិធីសាស្ត្រអង្កេត Reef Check (មានការចូលរួមពីអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត) |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបានទូលំទូលាយនិងចំណាយតិចដោយប្រើប្រាស់អ្នកមុជទឹកស្ម័គ្រចិត្ត។ វាជាវិធីសាស្ត្រដែលមានស្តង់ដារអន្តរជាតិងាយស្រួលប្រៀបធៀបទិន្នន័យ។ | ទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលនិងការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសមុទ្រ ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យដែលប្រមូលបាន។ | បានវាយតម្លៃតំបន់ផ្កាថ្មចំនួន ៣៧កន្លែង និងរកឃើញអត្រាគ្របដណ្តប់នៃផ្កាថ្មរស់ (Live hard coral) ជាមធ្យមប្រមាណ ២៥%។ |
| Benthic Point Intercept & Belt Transect ការស្ទង់មតិបាតសមុទ្រតាមខ្សែបន្ទាត់ (Benthic/Belt Transect) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់និងលម្អិតអំពីសមាសភាពបាតសមុទ្រ ព្រមទាំងដង់ស៊ីតេនៃប្រភេទត្រីនិងសត្វឥតឆ្អឹងកងគោលដៅ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការអនុវត្ត និងពិបាកធ្វើឡើងនៅតំបន់ដែលមានចរន្តទឹកខ្លាំង ឬភាពមើលឃើញក្នុងទឹកកម្រិតទាប (High turbidity)។ | រកឃើញកម្រិតល្បាប់ខ្ពស់រហូតដល់ ២៨% និងភាពកម្រនៃសត្វសមុទ្រពាណិជ្ជកម្មដូចជា ឈ្លើងសមុទ្រ និងបង្កង (<0.0005 ក្បាល/ម៉ែត្រការ៉េ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធាននិងកម្លាំងពលកម្មច្រើនគួរសម ដោយមានការចូលរួមពីអ្នកជំនាញសមុទ្រ អ្នកស្ម័គ្រចិត្ត និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មុជទឹកជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅជុំវិញកោះរ៉ុង កោះកូន និងកោះរ៉ុងសន្លឹម ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ ចន្លោះឆ្នាំ២០១០-២០១១។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមិនអាចតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្កាថ្មទាំងមូលរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាទិន្នន័យគោល (Baseline data) ដ៏កម្រ មុនពេលមានការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងគំហុកនៅតំបន់កោះទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រនិងទិន្នន័យពីការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយកទិន្នន័យទាំងនេះទៅអនុវត្តក្នុងការរៀបចំផែនការអភិរក្ស គឺជារឿងបន្ទាន់ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្កាថ្ម និងធានានិរន្តរភាពនៃការនេសាទសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Benthic substrate | សំដៅលើផ្ទៃបាតនៃសមុទ្រ ដែលរួមមានខ្សាច់ ថ្ម ភក់ ឬផ្កាថ្ម ដែលសត្វនិងរុក្ខជាតិសមុទ្រតោងរស់នៅ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់វែងថាតើបាតសមុទ្រមានសមាសភាពអ្វីខ្លះដើម្បីវាយតម្លៃសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាប្រភេទដីនៅក្នុងសួនច្បារអញ្ចឹងដែរ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដែលរុក្ខជាតិនិងសត្វសមុទ្រអាចតោង និងលូតលាស់បាន។ |
| Siltation | ដំណើរការដែលកម្ទេចកំទីដី ភក់ ឬខ្សាច់ល្អិតៗហូរចូលទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ (ច្រើនតែមកពីការដ្ឋានសំណង់នៅលើគោក) ហើយធ្លាក់មកកកកុញនៅលើបាតសមុទ្រ ដែលអាចគ្របដណ្ដប់និងធ្វើឱ្យផ្កាថ្មថប់ដង្ហើមងាប់បាន។ | ដូចជាការហុយធូលីដីយ៉ាងក្រាស់មកគ្របលើស្លឹកឈើ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចដកដង្ហើមនិងស្រូបពន្លឺថ្ងៃបាន។ |
| Point intercept transect | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមួយដោយប្រើខ្សែវាស់ទាញទម្លាក់ក្នុងទឹក ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនឹងកត់ត្រាប្រភេទដែលពួកគេឃើញនៅរៀងរាល់ចន្លោះប្រវែងជាក់លាក់ណាមួយ (ឧ. រៀងរាល់ ៥០សង់ទីម៉ែត្រ) តាមបណ្តោយខ្សែនោះ ដើម្បីគណនាភាគរយនៃការគ្របដណ្តប់។ | ដូចជាការដើរតាមខ្សែបន្ទាត់មួយក្នុងព្រៃ ហើយកត់ត្រាឈ្មោះដើមឈើណាដែលអ្នកប៉ះរៀងរាល់ពីរជំហានម្តង ដើម្បីស្មានថាព្រៃនោះមានដើមឈើអ្វីច្រើនជាងគេ។ |
| Fringing reefs | ជាប្រភេទប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្កាថ្មដែលដុះលូតលាស់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រ ឬជុំវិញកោះ ដោយមិនមានគម្លាតឆ្ងាយពីដីគោកនោះទេ។ ពួកវាជួយការពារឆ្នេរពីរលកសមុទ្រនិងជាជម្រកត្រី។ | ដូចជាជញ្ជាំងឬរបងការពារធម្មជាតិដែលដុះជាប់នឹងមាត់ច្រាំងកោះ ដើម្បីទប់រលកសមុទ្រមិនឱ្យបោកបក់ខ្លាំង។ |
| No-take areas | ជាតំបន់អភិរក្សនៅក្នុងសមុទ្រដែលត្រូវបានការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយហាមឃាត់ដាច់ខាតនូវរាល់សកម្មភាពនេសាទ ឬការទាញយកធនធានណាមួយ ដើម្បីទុកឱកាសឱ្យមច្ឆានិងផ្កាថ្មអាចបន្តពូជនិងកើនឡើងវិញបាន។ | ដូចជាការបង្កើត "តំបន់សុវត្ថិភាព" ឬជម្រកសុវត្ថិភាពនៅក្នុងព្រៃ ដែលអ្នកបរបាញ់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូល ដើម្បីឱ្យសត្វព្រៃអាចកើនចំនួនឡើងវិញបានដោយសេរី។ |
| Massive coral life forms | ជាប្រភេទផ្កាថ្មដែលមានរាងជាដុំមូលៗ ធំៗ លូតលាស់យឺត (ឧទាហរណ៍ប្រភេទ Porites) ដែលជាទូទៅធន់នឹងភាពតានតឹងនៃបរិស្ថាន (ដូចជារលកខ្លាំង ឬកម្រិតល្បាប់ខ្ពស់) ជាងផ្កាថ្មដែលមានរាងជាមែកឈើ។ | ដូចជាថ្មដុំធំៗរឹងមាំដែលពិបាកនឹងបំបែក ធៀបនឹងផ្កាថ្មរាងមែកឈើដែលងាយបាក់បែកដូចជាមែកឈើស្ងួត។ |
| Indicator organisms | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិជាក់លាក់ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជ្រើសរើសយកមកតាមដាន ព្រោះវត្តមាន អវត្តមាន ឬចំនួនរបស់ពួកវា អាចបញ្ជាក់ប្រាប់ពីស្ថានភាពសុខភាពទូទៅនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល ឬកម្រិតនៃការរំខានពីមនុស្ស។ | ដូចជាការប្រើសត្វចាបក្នុងរ៉ែធ្យូងថ្មពីសម័យមុន បើសត្វចាបងាប់ មានន័យថាខ្យល់អាកាសក្នុងនោះពុលហើយ។ |
| Anthropogenic impacts | សំដៅលើការផ្លាស់ប្តូរ ឬការខូចខាតដល់បរិស្ថានធម្មជាតិដែលបង្កឡើងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដូចជាការបំពុល ការនេសាទហួសកម្រិត ឬការអភិវឌ្ឍសំណង់ក្បែរឆ្នេរ។ | គឺជារាល់ "ស្លាកស្នាម" ឬការបំផ្លាញដែលបន្សល់ទុកដោយសកម្មភាពរស់នៅនិងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សទៅលើធម្មជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
