បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតទៅលើរបៀបដែលសហគមន៍មូលដ្ឋានធ្វើអន្តរកម្ម និងយល់ឃើញចំពោះប្រភេទអណ្តើកសមុទ្រដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងជាសកលចំនួនបីប្រភេទ (រួមមាន Chelonia mydas, Eretmochelys imbricata, និង Dermochelys coriacea) នៅប្រជុំកោះរ៉ុង ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មានសម្រាប់កម្មវិធីអភិរក្ស និងការអប់រំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមបែបគុណភាព ដើម្បីប្រមូល និងវិភាគទស្សនៈរបស់អ្នកស្រុកតាមរយៈការចុះផ្ទាល់នៅតាមភូមិចំនួន ៥។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Semi-structured interviews ការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្តាលរចនាសម្ព័ន្ធ (ការស្រាវជ្រាវបែបគុណភាព) |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅពីអារម្មណ៍ ជំនឿ និងទស្សនៈរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ព្រមទាំងអាចរកឃើញព័ត៌មានដែលមិនបានរំពឹងទុក (ឧទាហរណ៍៖ ព្រឹត្តិការណ៍ពុលសាច់អណ្តើក)។ | អាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការពឹងផ្អែកលើការចងចាំរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ និងមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃចម្លើយបាន១០០%ឡើយ។ | បានកំណត់ទស្សនៈសំខាន់ៗចំនួន៤ របស់សហគមន៍ (Frames of Reference) ទៅលើអណ្តើកសមុទ្រ។ |
| Rapid Ecological Assessment ការវាយតម្លៃអេកូឡូស៊ីរហ័ស (ប្រើក្នុងការសិក្សាមុនៗដោយ FFI) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងរហ័សអំពីវត្តមានជីវសាស្ត្រ ទីតាំងពងកូន ឬតំបន់ស្វែងរកចំណីរបស់អណ្តើកសមុទ្រ។ | ខ្វះការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីកត្តាសង្គម វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់មនុស្ស ដែលជាមូលហេតុចម្បងនៃការគំរាមកំហែងដល់សត្វទាំងនេះ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណទីតាំងពងកូន និងវត្តមានអណ្តើកសមុទ្រ៣ប្រភេទនៅតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចម្បងទៅលើពេលវេលាចុះមូលដ្ឋាន ជំនាញប្រាស្រ័យទាក់ទង និងអ្នកបកប្រែភាសា។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅភូមិចំនួន៥ ក្នុងប្រជុំកោះរ៉ុង ជាមួយនឹងអ្នកចូលរួម៥១នាក់ ដែលខ្វះតំណាងយុវជនអាយុក្រោម៤០ឆ្នាំ (ភាគច្រើនចេញទៅនេសាទ ឬធ្វើការឆ្ងាយ) និងពឹងផ្អែកលើការរាយការណ៍ដោយខ្លួនឯង។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះបរិបទសង្គម-វប្បធម៌នីមួយៗ (ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍ពុលសាច់អណ្តើកនៅភូមិដើមថ្កូវ) អាចមានភាពខុសគ្នាពីតំបន់ឆ្នេរផ្សេងទៀត ហើយលទ្ធផលមិនអាចចាត់ទុកជាតំណាងឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាទាំងមូលបានទេ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃបែបសង្គមនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សនៅតំបន់សមុទ្រកម្ពុជា។
ការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង និងការស្វែងយល់ពីទស្សនៈរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីអភិរក្សពីក្រោមឡើងលើ (Bottom-up approach)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Frames of reference (ទម្រង់នៃទស្សនៈ) | ជាប្រព័ន្ធនៃជំនឿ តម្លៃ ឬគំនិតដែលមនុស្សម្នាក់ៗប្រើប្រាស់ដើម្បីបកស្រាយ ផ្តល់អត្ថន័យ និងយល់ពីព្រឹត្តិការណ៍ ឬសកម្មភាពណាមួយដែលកើតឡើងជុំវិញខ្លួន។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីចាត់ថ្នាក់របៀបដែលអ្នកភូមិមើលឃើញ និងមានប្រតិកម្មចំពោះអណ្តើកសមុទ្រ (ឧទាហរណ៍៖ ជាសត្វស័ក្តិសិទ្ធិ ជាអាហារ ឬជាជនរងគ្រោះ)។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាមានពណ៌ខុសៗគ្នា (អ្នកខ្លះពាក់វ៉ែនតាពណ៌ក្រហម អ្នកខ្លះពាក់ពណ៌ខៀវ) ដែលធ្វើឱ្យពួកគេមើលឃើញ និងយល់ពីវត្ថុតែមួយក្នុងទម្រង់ខុសៗគ្នា។ |
| Qualitative social science research (ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមបែបគុណភាព) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យមិនមែនជាលេខ (ដូចជាពាក្យសម្តី អារម្មណ៍ និងបទពិសោធន៍) តាមរយៈការសម្ភាសន៍ ឬការសង្កេត ដើម្បីស្វែងយល់ពីអាកប្បកិរិយា និងមូលហេតុស៊ីជម្រៅនៅពីក្រោយសកម្មភាព ការសម្រេចចិត្ត និងជំនឿរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការសួរមិត្តភក្តិម្នាក់ពី "មូលហេតុ" ដែលគេចូលចិត្តញ៉ាំការ៉េមនេះ ជំនួសឱ្យការរាប់ "ចំនួន" មនុស្សដែលចូលចិត្តញ៉ាំវា។ |
| By-catch (ការនេសាទបានដោយចៃដន្យ) | ជាការនេសាទជាប់សត្វសមុទ្រផ្សេងៗ (ដូចជាអណ្តើកសមុទ្រ ផ្សោត ឬប្រភេទត្រីដែលគេមិនចង់បាន) ដែលមិនមែនជាគោលដៅចម្បងរបស់អ្នកនេសាទ ក្នុងពេលដែលពួកគេកំពុងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដូចជាមង ឬអួនជាដើម។ ការណ៍នេះតែងតែបណ្តាលឱ្យសត្វទាំងនោះងាប់ដោយឥតប្រយោជន៍។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ចូលក្នុងទឹកដើម្បីចាប់ត្រីក្រាញ់ ប៉ុន្តែបែរជាជាប់សត្វកង្កែបមកជាមួយដោយមិនបានតាំងចិត្ត។ |
| Chelonitoxism (ការពុលសាច់អណ្តើកសមុទ្រ) | ជាប្រភេទនៃការពុលអាហារដ៏កម្រ និងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដែលអាចបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ដែលកើតឡើងនៅពេលមនុស្សបរិភោគសាច់ ឈាម ឬស៊ុតរបស់អណ្តើកសមុទ្រ (ជាពិសេសប្រភេទ Eretmochelys imbricata) ដោយសារអណ្តើកទាំងនោះបានស៊ីសារធាតុពុលពីសារាយ ឬអេប៉ុងសមុទ្រ ហើយស្តុកទុកក្នុងសរីរាង្គរបស់វា។ | ដូចជាការពុលត្រីកំពតដែរ ដែលសាច់របស់វាអាចមានផ្ទុកសារធាតុពុលពីធម្មជាតិ ប្រសិនបើយើងបរិភោគដោយមិនដឹងមុខ វានឹងបណ្តាលឱ្យគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។ |
| Semi-structured interviews (ការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្តាលរចនាសម្ព័ន្ធ) | ជាទម្រង់នៃការសម្ភាសន៍ដែលមានបញ្ជីសំណួរគោលទុកជាមុន ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសួរសំណួរបន្ថែម ឬបត់បែនប្រធានបទតាមចម្លើយរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ ដើម្បីជីកកកាយព័ត៌មានឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ និងយល់ពីអារម្មណ៍ពិតរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការជជែកលេងជាមួយមិត្តភក្តិដោយមានប្រធានបទជាក់លាក់ ប៉ុន្តែយើងអាចសួរបន្ថែមតាមអ្វីដែលគេនិយាយបន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយមិនចាំបាច់អានតាមតែក្រដាសសំណួរ១០០%នោះទេ។ |
| 'bottom-up' approaches (អភិក្រមពីក្រោមឡើងលើ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការអភិវឌ្ឍ ឬការអភិរក្សដែលចាប់ផ្តើមពីការស្ដាប់មតិ ការចូលរួម និងការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រជាជននៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន មុននឹងបញ្ជូនទៅកាន់អាជ្ញាធរថ្នាក់លើ ដើម្បីធានាថាគម្រោង ឬគោលនយោបាយនោះពិតជាឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍។ | ដូចជាការសួរសិស្សក្នុងថ្នាក់ថាតើពួកគេចង់រៀនសកម្មភាពអ្វីខ្លះ មុននឹងគ្រូរៀបចំកាលវិភាគសិក្សា ជំនួសឱ្យការដែលនាយកសាលាកំណត់កាលវិភាគពីលើមកតែម្តង។ |
| Participatory conservation (ការអភិរក្សដោយមានការចូលរួម) | ជាវិធីសាស្ត្រអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ និងសត្វព្រៃ ដែលតម្រូវឱ្យមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីសហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការរៀបចំផែនការ អនុវត្តច្បាប់ និងតាមដានលទ្ធផល ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាតួអង្គចម្បង និងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការអភិរក្សនេះដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាការបែងចែកកាតព្វកិច្ចគ្នាសម្អាត និងថែរក្សាសួនច្បាររួមក្នុងភូមិ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីអ្នកភូមិទាំងអស់គ្នា មិនមែនពឹងផ្អែកតែទៅលើអ្នកយាមសួននោះទេ។ |
| Marine Fisheries Management Area (តំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ) | ជាតំបន់សមុទ្រដែលត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់ដោយរដ្ឋាភិបាល ដោយមានការគ្រប់គ្រង និងរឹតបន្តឹងលើប្រភេទឧបករណ៍ និងសកម្មភាពនេសាទ (ឧទាហរណ៍៖ ហាមឃាត់ការប្រើទូកអូសអួន) ដើម្បីការពារទីជម្រកសត្វសមុទ្រ អនុញ្ញាតឱ្យជីវចម្រុះកកើតឡើងវិញ និងធានាការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាការកាត់ទីតាំងព្រៃមួយផ្នែកធ្វើជាឧទ្យានជាតិ ដែលហាមមិនឱ្យអ្នកណាមកកាប់ឈើ ឬបរបាញ់សត្វផ្តេសផ្តាស ដើម្បីទុកជាកន្លែងសុវត្ថិភាពឱ្យសត្វព្រៃរស់នៅ និងពង្រីកពូជបន្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
