បញ្ហា (The Problem)៖ រដ្ឋបាលជលផលមានគោលបំណងបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ (MFMA) ដំបូងគេនៅកម្ពុជា ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្ម ប៉ុន្តែមានការខ្វះខាតទិន្នន័យមូលដ្ឋានទាក់ទងនឹងស្ថានភាពសុខភាពប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងតំបន់ប្រជុំកោះរ៉ុង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ២០១០ ដល់ ២០១៤ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិដែលកែសម្រួលពីស្តង់ដារ Reef Check ដើម្បីវាយតម្លៃពីដង់ស៊ីតេ និងភាពចម្រុះនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modified Reef Check Method (Local Adaptation) វិធីសាស្ត្រ Reef Check កែសម្រួល (សម្របតាមតំបន់មូលដ្ឋាន) |
ត្រូវការធនធានមនុស្សតិច (អ្នកមុជទឹកតែម្នាក់សម្រាប់ការកត់ត្រាសត្វឥតឆ្អឹងកង) និងបានផ្លាស់ប្តូរប្រភេទសត្វចង្អុលបង្ហាញមួយចំនួនឱ្យស័ក្តិសមនឹងស្ថានភាពប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មក្នុងស្រុកពិតប្រាកដ។ | កម្រិតនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ (Taxonomic specificity) នៅមានកម្រិតទាប (ត្រឹមថ្នាក់អំបូរ Family) ហើយអាចមានហានិភ័យនៃកំហុសដោយសារការពឹងផ្អែកលើអ្នកមុជទឹកតែម្នាក់។ | អាចប្រមូលបានទិន្នន័យពីទីតាំងចំនួន ៧០កន្លែង (២៨០ ខ្សែបន្ទាត់) ដែលបង្ហាញពីការគ្របដណ្ដប់នៃផ្កាថ្ម Porites spp. (៣៧%) និងអវត្តមាននៃជំងឺផ្កាថ្ម។ |
| Standard Reef Check Protocol វិធីសាស្ត្រ Reef Check ស្តង់ដារអន្តរជាតិ |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យស្តង់ដារដែលអាចយកទៅប្រៀបធៀបដោយផ្ទាល់ជាមួយមូលដ្ឋានទិន្នន័យសុខភាពប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មជាសកលបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ទាមទារអ្នកជំនាញនិងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមុជទឹកយ៉ាងហោចណាស់ពីរនាក់សម្រាប់ខ្សែបន្ទាត់នីមួយៗ និងមានបញ្ជីសត្វចង្អុលបង្ហាញមួយចំនួនដែលមិនមានវត្តមាននៅកម្ពុជា។ | ត្រូវបានកែសម្រួលនិងមិនបានអនុវត្តពេញលេញនៅក្នុងការសិក្សានេះទេ ដោយសារកង្វះខាតចំនួនអ្នកស្ទង់មតិ (Surveyors)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានពេលវេលាច្រើន (ធ្វើឡើងពេញមួយឆ្នាំរយៈពេល ៤ឆ្នាំ) និងឧបករណ៍មុជទឹកជំនាញ ព្រមទាំងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យបរិស្ថានវិទ្យា។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតែនៅជុំវិញកោះរ៉ុង និងកោះកូនប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនទាន់បានរាប់បញ្ចូលកោះរ៉ុងសន្លឹម និងតំបន់ឆ្នេរដទៃទៀត។ នេះមានន័យថា លទ្ធផលដែលបានរកឃើញ (ដូចជាវត្តមានត្រីសេក និងផ្កាថ្ម Porites spp.) អាចឆ្លុះបញ្ចាំងតែពីស្ថានភាពអេកូឡូស៊ីនិងការគំរាមកំហែងជាក់លាក់នៅតំបន់ប្រជុំកោះនេះប៉ុណ្ណោះ មិនអាចតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រកម្ពុជាទាំងមូលបានទេ។
ទិន្នន័យមូលដ្ឋាន និងវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ជួយដល់ការធ្វើផែនការអភិរក្សធនធានសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ជារួម វិធីសាស្ត្រនេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌការងារជាក់ស្តែងមួយដែលអាចយកទៅអនុវត្តបន្តនៅតាមតំបន់កោះផ្សេងៗទៀត ដើម្បីធានាដល់ការគ្រប់គ្រងជីវចម្រុះនិងជលផលប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Belt transect (ខ្សែបន្ទាត់ស្ទង់មតិ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយការលាតសន្ធឹងខ្សែបន្ទាត់មួយនៅក្រោមទឹក រួចរាប់ចំនួននិងប្រភេទសត្វ (ដូចជាត្រី ឬសត្វឥតឆ្អឹងកង) ដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះចម្ងាយនិងក្រឡាផ្ទៃកំណត់ណាមួយនៅសងខាងខ្សែនោះ។ | ដូចជាការគូសគំនូសផ្លូវមួយចំកណ្តាលព្រៃ រួចដើរតាមផ្លូវនោះហើយរាប់ចំនួនសត្វទាំងអស់ដែលយើងមើលឃើញនៅសងខាងផ្លូវក្នុងចម្ងាយ ៥ម៉ែត្រ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានចំនួនសត្វក្នុងព្រៃទាំងមូល។ |
| Benthic topography (សណ្ឋានដីបាតសមុទ្រ) | លក្ខណៈរូបវន្ត ឬទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធនៃផ្ទៃបាតសមុទ្រ ដែលរួមមានផ្ទាំងថ្ម ដីខ្សាច់ ឬជម្រាល ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ទីជម្រករបស់ត្រី និងការតោងភ្ជាប់របស់កូនផ្កាថ្ម។ | ដូចជាការសិក្សាពីភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់មួយនៅលើគោក ដែលមានភ្នំ ជ្រលង ឬវាលទំនាប គ្រាន់តែនេះគឺជាសណ្ឋានដីដែលនៅក្រោមបាតសមុទ្រ។ |
| Sediment bioturbation (ការកូរច្របល់កករល្បាប់ដោយជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការដែលសត្វសមុទ្រ (ដូចជាឈ្លើងសមុទ្រ Holothuria spp.) ស៊ីកាកសំណល់និងកកាយកូរច្របល់ដីល្បាប់នៅបាតសមុទ្រ ដែលជួយកែច្នៃសារធាតុចិញ្ចឹមឡើងវិញ និងបញ្ចេញអុកស៊ីហ្សែនទៅក្នុងស្រទាប់ដីដើម្បីធ្វើឱ្យបាតសមុទ្រមានសុខភាពល្អ។ | ដូចជាសត្វជន្លេនដែលកំពុងកកាយនិងជ្រោយដីនៅក្នុងសួនច្បារ ដើម្បីធ្វើឱ្យដីធូរនិងមានជីជាតិល្អសម្រាប់រុក្ខជាតិដុះលូតលាស់។ |
| Zooxanthellae (សារាយស៊ូសានថែលឡា) | ប្រភេទសារាយឯកកោសិកាដែលរស់នៅជាមួយផ្កាថ្មក្នុងទម្រង់ជាសហជីវិត (Symbiosis) ដោយពួកវាធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតចំណីឱ្យផ្កាថ្ម និងផ្តល់ពណ៌ចម្រុះដល់ផ្កាថ្ម។ កាលណាសីតុណ្ហភាពទឹកឡើងកម្តៅខ្លាំង ផ្កាថ្មនឹងបញ្ចេញចោលសារាយនេះ ដែលបណ្តាលឱ្យផ្កាថ្មប្រែពណ៌ជាស (Coral bleaching) ងាយនឹងងាប់។ | ដូចជាអ្នកជួលផ្ទះ (សារាយ) ដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះ (ផ្កាថ្ម) ដោយបង់ថ្លៃឈ្នួលជាម្ហូបអាហារ។ ពេលផ្ទះឡើងកម្តៅខ្លាំង ម្ចាស់ផ្ទះទ្រាំមិនបានក៏ដេញអ្នកជួលចេញ ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះដាច់ពោះអត់អាហារស្លាប់ខ្លួនឯង។ |
| Unamalgamated substrate (ស្រទាប់បាតមិនស្អិតរមួត / ស្រទាប់បាតរលុង) | ផ្ទៃបាតសមុទ្រដែលពោរពេញទៅដោយភាគល្អិតរលុងៗ ដូចជា ខ្សាច់ កំណកល្បាប់ និងកម្ទេចថ្មតូចៗ ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ឱ្យកូនផ្កាថ្មតោងភ្ជាប់និងលូតលាស់នោះទេ ព្រោះវាងាយនឹងត្រូវទឹកគួចនាំយកទៅ។ | ដូចជាការព្យាយាមសាងសង់ផ្ទះនៅលើគំនរខ្សាច់រលុង ដែលគ្រឹះមិនអាចជាប់រឹងមាំបាន បើប្រៀបធៀបនឹងការសង់លើផ្ទាំងថ្មដា។ |
| Shannon's Index (សន្ទស្សន៍សានណុន) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរបែបនៃជីវចម្រុះ (Biodiversity) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសត្វខុសៗគ្នា និងសមាមាត្រនៃចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗ (Evenness)។ | ដូចជាការវាយតម្លៃកន្ត្រកផ្លែឈើមួយថាសម្បូរបែបប៉ុនណា ដោយមិនត្រឹមតែរាប់ថាមានផ្លែឈើប៉ុន្មានមុខទេ តែត្រូវមើលថាមុខនីមួយៗមានបរិមាណស្មើៗគ្នា ឬមួយក៏មានតែផ្លែប៉ោមច្រើនជាងគេអីជាដើម។ |
| Marine Fisheries Management Area (តំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ / MFMA) | ទម្រង់នៃការអភិរក្សតាមបែបតំបន់ការពារសមុទ្រ (MPA) របស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ធនធានចម្រុះ ដោយមានការបែងចែកជាតំបន់អភិរក្សសុទ្ធសាធ តំបន់នេសាទសហគមន៍ និងតំបន់ទេសចរណ៍ ដើម្បីធានានូវការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការបែងចែកដីរដ្ឋជាកន្លែងឧទ្យានជាតិ (ហាមកាប់ឈើដាច់ខាត) និងកន្លែងព្រៃសហគមន៍ (អនុញ្ញាតឱ្យរកអុសបានខ្លះ) ដើម្បីឱ្យប្រជាជនក៏រស់បាន ឯព្រៃឈើក៏មិនវិនាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
