បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទាមទារឱ្យមានការរាយការណ៍ច្បាស់លាស់អំពីតុល្យភាពកាបូននៅក្នុងព្រៃឈើ ពិសេសព្រៃឈើតំបន់ត្រជាក់ (boreal forests) ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃស្តុកកាបូនបច្ចុប្បន្ននៅមានកម្រិតក្នុងការវាស់វែងជីវម៉ាសរុក្ខជាតិក្រោមថ្នាក់ និងការផលិតកាកសំណល់សរីរាង្គ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសារពើភណ្ឌព្រៃឈើថ្នាក់ជាតិ (NFI) រួមបញ្ចូលជាមួយគំរូដី និងទិន្នន័យពីផ្កាយរណប ដើម្បីបង្កើតវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃថវិកាកាបូនទ្រង់ទ្រាយធំប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inventory-based Assessment with Modeling ការវាយតម្លៃផ្អែកលើសារពើភណ្ឌរួមជាមួយការធ្វើគំរូជីវម៉ាស |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតនិងច្បាស់លាស់កម្រិតថ្នាក់ជាតិ ដោយគ្របដណ្តប់ទាំងរុក្ខជាតិ និងដី។ ជាវិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់សម្រាប់ការរាយការណ៍ផ្លូវការ។ | ត្រូវការទិន្នន័យពីការវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាលច្រើន (Field data) ដែលចំណាយពេល និងថវិកាខ្ពស់ក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ។ | បានប៉ាន់ស្មានអណ្ដូងកាបូនសរុបរបស់ប្រទេសហ្វាំងឡង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ចំនួន 4.0 Tg C/year។ |
| Optical Remote Sensing (ASTER & MODIS) ការប្រើប្រាស់ការសង្កេតពីចម្ងាយអុបទិក (ASTER និង MODIS) |
អាចធ្វើផែនទីគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីធំទូលាយ បានញឹកញាប់ ចំណាយតិច ព្រមទាំងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យសារពើភណ្ឌបានយ៉ាងល្អ។ | មានកំហុសឆ្គងខ្ពស់នៅកម្រិតភីកសែល (Pixel level) ដែលតម្រូវឱ្យបូកបញ្ចូលជារង្វាស់តំបន់ធំទើបសុក្រឹត និងនៅតែត្រូវការទិន្នន័យយោងពីដី។ | ប៉ាន់ស្មានជីវម៉ាសលើដីជាមធ្យម 85 t/ha ដែលកៀកទៅនឹងតួលេខសារពើភណ្ឌផ្ទាល់ 79 t/ha។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការសហការរវាងទិន្នន័យវាលកម្រិតជាតិ កម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យផ្កាយរណប និងចំណេះដឹងជំនាញផ្នែកគណិតវិទ្យា និងបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃឈើត្រជាក់ (Boreal forests) នៃប្រទេសហ្វាំងឡង់ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដើមឈើដូចជាស្រល់ជាដើម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងព្រៃឈើចម្រុះ (Tropical forests) អត្រានៃការលូតលាស់ ការជ្រុះស្លឹក និងការបំប្លែងកាបូនក្នុងដីគឺមានភាពខុសគ្នាស្រឡះ ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលប៉ារ៉ាម៉ែត្រគំរូ (Model parameters) ឡើងវិញមុននឹងយកមកអនុវត្ត។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាផ្នែកអាកាសធាតុក៏ដោយ ក្របខ័ណ្ឌនិងវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការវាយតម្លៃកាបូននៅកម្ពុជា។
ជាសរុប ការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យសារពើភណ្ឌព្រៃឈើជាមួយបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប គឺជាដំណោះស្រាយដ៏មានសក្តានុពល និងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| National Forest Inventory | ការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រព័ន្ធដោយប្រើបច្ចេកទេសចុះវាស់វែងផ្ទាល់លើផ្ទៃដីព្រៃឈើទូទាំងប្រទេស ដើម្បីវាយតម្លៃពីទំហំ ប្រភេទ បរិមាណ និងស្ថានភាពធនធានព្រៃឈើកម្រិតជាតិ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជនទូទាំងប្រទេសដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការធ្វើជំរឿនដើមឈើនិងព្រៃឈើ។ |
| Carbon sink | តំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (ដូចជាព្រៃឈើ និងដី) ដែលស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិកពីបរិយាកាសរក្សាទុកច្រើនជាងបរិមាណដែលវាបញ្ចេញទៅវិញ ដែលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយការឡើងកម្ដៅផែនដី។ | ដូចជាធនាគារដែលទទួលបានប្រាក់បញ្ញើ (កាបូន) ច្រើនជាងការដកចេញ ដែលធ្វើឱ្យសាច់ប្រាក់សន្សំពង្រីកទំហំកាន់តែធំ។ |
| Biomass expansion factor | មេគុណគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបំប្លែងទិន្នន័យមាឌដើមឈើ (ដែលវាស់បានងាយស្រួល) ឱ្យទៅជាបរិមាណជីវម៉ាសសរុបរបស់ដើមឈើទាំងមូលដោយរួមបញ្ចូលទាំង មែក ស្លឹក និងឫស។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងជើងរបស់មនុស្សម្នាក់ រួចប្រើរូបមន្តដើម្បីទស្សន៍ទាយកម្ពស់សរុប និងទម្ងន់ខ្លួនទាំងមូលរបស់គាត់ដោយមិនបាច់ថ្លឹងផ្ទាល់។ |
| Understorey vegetation | ស្រទាប់រុក្ខជាតិតូចៗ ស្មៅ គុម្ពព្រៃ ឬស្លែ ដែលដុះនៅខាងក្រោមម្លប់នៃដើមឈើធំៗក្នុងព្រៃ ដែលជាផ្នែកមួយយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាកសំណល់សរីរាង្គនិងរក្សាស្តុកកាបូនក្នុងដី។ | ដូចជាកម្រាលព្រំ ឬសួនច្បារតូចៗដែលគេដាំលម្អនៅក្រោមដំបូលផ្ទះធំមួយអ៊ីចឹង។ |
| Heterotrophic respiration | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដី (ដូចជាបាក់តេរី និងផ្សិត) ស៊ីនិងបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ រួចបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាការដុតកម្ទេចស្លឹកឈើយឺតៗដោយពួកបាក់តេរី ដែលបញ្ចេញផ្សែង (កាបូនិក) ត្រឡប់ទៅលើអាកាសវិញបន្តិចម្ដងៗ។ |
| Remote sensing | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលព័ត៌មាន និងថតយករូបភាពពីផ្ទៃផែនដីដោយប្រើឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាអុបទិកដែលបំពាក់លើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ ដើម្បីវិភាគគម្របព្រៃឈើដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅទីតាំងផ្ទាល់។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើដ្រូន (Drone) ដើម្បីមើលថាតើចម្ការណាមួយមានដើមឈើដុះក្រាស់ឬអត់ ជំនួសឱ្យការដើររាប់ដោយផ្ទាល់។ |
| Net primary productivity | បរិមាណថាមពល ឬកាបូនសុទ្ធដែលរុក្ខជាតិបង្កើតនិងរក្សាទុកបានតាមរយៈរស្មីសំយោគ បន្ទាប់ពីដកចេញនូវបរិមាណកាបូនដែលរុក្ខជាតិបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដកដង្ហើមរបស់វាផ្ទាល់។ | ដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធរបស់ក្រុមហ៊ុន បន្ទាប់ពីយកចំណូលសរុបពីការលក់ ដកចេញនូវការចំណាយប្រតិបត្តិការទូទៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
