បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាឥទ្ធិពលនៃការកើនឡើងកម្តៅក្នុងទីក្រុង (Urban Heat Island - UHI) ដោយសារកំណើនផ្ទៃក្រាលសិប្បនិម្មិត នៅក្នុងទីក្រុងធំៗចំនួន១០ នៅប្រទេសហុងគ្រី និង៩ នៅអឺរ៉ុបកណ្តាល ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការរៀបចំនគរូបនីយកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពផ្ទៃដីដែលចាប់យកដោយឧបករណ៍ពីចម្ងាយរបស់ផ្កាយរណប ដើម្បីវិភាគនិងប្រៀបធៀបសីតុណ្ហភាពរវាងតំបន់ទីក្រុង និងជនបទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Satellite-based Surface Temperature Measurement (MODIS/ASTER) ការវាស់វែងសីតុណ្ហភាពផ្ទៃដីដោយផ្អែកលើផ្កាយរណប |
ផ្តល់ទិន្នន័យដង់ស៊ីតេខ្ពស់ទាំងផ្នែកលំហ និងពេលវេលា អាចគ្របដណ្តប់ផ្ទៃក្រឡាទីក្រុងដ៏ធំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សារយៈពេលវែងដោយមិនចាំបាច់ចំណាយថវិកាខ្ពស់លើការដំឡើងឧបករណ៍។ | ទាមទារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រឡះល្អ ព្រោះទិន្នន័យអាចប្រើប្រាស់បានតែនៅថ្ងៃដែលគ្មានពពក (ពពកបាំងការវាស់វែងសីតុណ្ហភាពផ្ទៃដី)។ | រកឃើញថាគម្លាតសីតុណ្ហភាពផ្ទៃរវាងតំបន់ក្តៅនិងត្រជាក់បំផុតអាចលើសពី ១៥°C ក្នុងរដូវក្តៅនៅក្នុងទីក្រុងធំៗ។ |
| Regular Meteorological Air Temperature Measurements (2m level) ការវាស់វែងសីតុណ្ហភាពខ្យល់នៅកម្ពស់២ម៉ែត្រតាមស្ថានីយឧតុនិយម |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាប្រចាំ និងញឹកញាប់ដោយមិនរងផលប៉ះពាល់ពីស្ថានភាពពពកឡើយ។ | ចំនួនស្ថានីយមានកម្រិតនៅក្នុងទីក្រុង ដោយសារបញ្ហាថវិកា ធ្វើឱ្យខ្វះភាពសុក្រិតលើទិន្នន័យលំហ (spatial density)។ | ឯកសារគ្រាន់តែលើកឡើងថាវាមានដែនកំណត់ផ្នែកលំហ និងមិនបានប្រើប្រាស់ជាគោលសម្រាប់ការរកឃើញលទ្ធផលសំខាន់ៗនៅក្នុងការសិក្សានេះទេ។ |
| Mobile Measurements (car or aircraft) ការវាស់វែងចល័ត (ប្រើប្រាស់រថយន្ត ឬយន្តហោះ) |
មានគុណភាពបង្ហាញទំហំលំហ (spatial resolution) ល្អប្រសើរបំផុត អាចប្រមូលទិន្នន័យតាមដងផ្លូវ ឬតំបន់គោលដៅបានច្បាស់លាស់។ | ចំណាយថវិកាខ្ពស់ខ្លាំង ដែលមិនអាចធ្វើបានញឹកញាប់ក្នុងរយៈពេលវែង (long-term basis) សម្រាប់ការតាមដានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទីក្រុង។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការសិក្សានេះទេ ដោយសារភាពមិនអាចទៅរួចផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រចាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃ និងកម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ប៉ុន្តែទាមទារសមត្ថភាពកុំព្យូទ័រខ្ពស់ក្នុងការផ្ទុក និងដំណើរការទិន្នន័យទំហំធំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងធំៗនៅប្រទេសហុងគ្រី និងតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល ដែលមានអាកាសធាតុទ្វីប ឬសីតុណ្ហភាពមធ្យម (Temperate climate) ជាមួយការប្រែប្រួលតាមរដូវច្បាស់លាស់។ តំបន់ទាំងនេះមានអាកាសធាតុនិងរចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុងខុសប្លែកពីប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិកក្ដៅសើមពេញមួយឆ្នាំ ដូចនេះអាំងតង់ស៊ីតេកោះកម្តៅទីក្រុង និងកត្តាជម្រុញ (ដូចជាការហួតទឹក) អាចមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាអាកាសធាតុមានលក្ខណៈខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្កាយរណបពីចម្ងាយនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់ការសិក្សាទីក្រុងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះនៅកម្ពុជានឹងផ្តល់ជាភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំ ដើម្បីតម្រង់ទិសការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងឆ្លាតវៃ និងធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urban Heat Island (UHI) | បាតុភូតដែលតំបន់ទីក្រុងមានសីតុណ្ហភាពក្តៅជាងតំបន់ជនបទជុំវិញ ដោយសារតែអគារ ផ្លូវកៅស៊ូ និងការខ្វះខាតរុក្ខជាតិ ដែលស្រូប និងផ្ទុកកម្តៅថ្ងៃបានច្រើនជាងបរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការអង្គុយលើកៅអីថ្មដែលត្រូវថ្ងៃក្តៅ រក្សាកម្តៅបានយូរ និងក្តៅជាងការអង្គុយលើស្មៅត្រជាក់ៗ។ |
| MODIS (Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer) | ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាដែលបំពាក់នៅលើផ្កាយរណប (Terra និង Aqua) សម្រាប់ថតរូបភាព និងវាស់ស្ទង់កម្រិតវិទ្យុសកម្មពីផែនដី ដើម្បីគណនាសីតុណ្ហភាពផ្ទៃដី ទំហំគម្របព្រៃឈើ និងទិន្នន័យបរិស្ថានផ្សេងៗទៀតជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ | ដូចជាកាមេរ៉ាស្កេនកម្ដៅដ៏ធំមួយនៅលើមេឃ ដែលតាមដានថតសីតុណ្ហភាពដីជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីប្រាប់ថាកន្លែងណាក្តៅ កន្លែងណាត្រជាក់។ |
| ASTER (Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer) | ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាផ្កាយរណបមួយទៀតដែលមានសមត្ថភាពថតរូបភាពកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់មែនទែន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចមើលឃើញកម្តៅចេញពីអគារ រោងចក្រ ឬដំបូលផ្ទះនីមួយៗបានយ៉ាងលម្អិត។ | ដូចជាកែវពង្រីក (Magnifying glass) ដែលជួយឱ្យយើងមើលឃើញចំណុចកម្តៅតូចៗកម្រិតអគាររឺរោងចក្របានច្បាស់ជាងកាមេរ៉ាធម្មតា។ |
| Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) | សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិដែលប្រើទិន្នន័យពីផ្កាយរណបដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតភាពបៃតង និងដង់ស៊ីតេនៃរុក្ខជាតិនៅក្នុងតំបន់មួយ ដែលជួយបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណដើមឈើនិងការថយចុះនៃកម្តៅទីក្រុង។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ជាតិស្ករក្នុងឈាម តែនេះគឺជាឧបករណ៍វាស់ "ភាពបៃតង" របស់ផែនដីដើម្បីដឹងថាកន្លែងណាមានដើមឈើច្រើនជាងគេ។ |
| Solar-synchronous | ប្រភេទគន្លងផ្កាយរណបដែលវិលជុំវិញផែនដីដោយឆ្លងកាត់ខ្សែអេក្វាទ័រនៅម៉ោងដដែលជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីធានាថារូបភាពដែលថតបានមានលក្ខខណ្ឌពន្លឺព្រះអាទិត្យស្រដៀងគ្នា ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបទិន្នន័យពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ | ដូចជាអ្នកថតរូបម្នាក់ដែលតែងតែទៅថតរូបផ្ទះរបស់អ្នកនៅម៉ោង១០ព្រឹកជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីកុំឱ្យស្រមោលព្រះអាទិត្យប្រែប្រួលធ្វើឱ្យខុសទម្រង់រូបភាពដើម។ |
| GTOPO30 Digital Elevation Model | ទិន្នន័យគំរូរយៈកម្ពស់ឌីជីថលសកល ដែលបង្ហាញពីកម្ពស់ទាបខ្ពស់នៃផ្ទៃដី (ភ្នំ ជ្រលងភ្នំ) ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការសិក្សានេះដើម្បីជម្រុះតំបន់ភ្នំចេញ ព្រោះកម្ពស់ដីអាចធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលខុសពីឥទ្ធិពលទីក្រុងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាផែនទីត្រីវិមាត្រ (3D) ដែលប្រាប់ពីកម្ពស់ទាបខ្ពស់នៃដី ដើម្បីកុំឱ្យច្រឡំថាភាពត្រជាក់ដោយសារទីតាំងនៅលើភ្នំ គឺជាភាពត្រជាក់ពិតប្រាកដរបស់ទីក្រុង។ |
| Evapotranspiration | ដំណើរការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការរំហួតទឹកពីផ្ទៃដី និងការបញ្ចេញចំហាយទឹកពីរុក្ខជាតិមកកាន់បរិយាកាស ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពខ្យល់និងផ្ទៃដីនៅតំបន់នោះចុះត្រជាក់។ | ដូចជាប្រព័ន្ធបាញ់សន្សើមទឹក (Mist cooling) នៅតាមហាងកាហ្វេ ដែលជួយបន្ថយកម្តៅក្នុងខ្យល់តាមរយៈការហួតទឹកចូលក្នុងបរិយាកាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
