បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីកង្វះខាតទិន្នន័យនៃការសិក្សាអំពីមច្ឆាវិទ្យា (Ichthyology) នៅក្នុងឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន ដែលជាតំបន់នៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជាកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការប្រមូលទិន្នន័យត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចាប់ត្រីដោយចៃដន្យនៅតាមទីតាំងអូរចំនួនបីក្នុងរដូវវស្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Opportunistic Dip Netting ការចាប់ត្រីដោយចៃដន្យប្រើកន្ត្រងដងត្រី |
ចំណាយពេលតិច ងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងអូររាក់ៗ និងជាការស័ក្តិសមសម្រាប់ការងារស្រាវជ្រាវបន្ទាប់បន្សំ។ | មិនអាចកំណត់តំណាងភាពចម្រុះនៃប្រភេទត្រីបានទាំងស្រុង និងមានកម្រិតក្នុងការចាប់ត្រីនៅតំបន់ទឹកជ្រៅ។ | អាចប្រមូល និងកត់ត្រាប្រភេទត្រីទឹកសាបចំនួន ១៣ ប្រភេទ ពីទីតាំងចំនួន ៣។ |
| In-depth Ichthyological Survey ការអង្កេតមច្ឆាវិទ្យាស៊ីជម្រៅ (បានស្នើឡើង) |
អាចរកឃើញប្រភេទត្រីបន្ថែមជាច្រើន និងផ្តល់ទិន្នន័យតំណាងពេញលេញពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជលផល។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ ឧបករណ៍សម្បូរបែប កម្លាំងពលកម្ម និងថវិកាច្រើនសម្រាប់ការចុះវាលក្នុងរដូវកាលផ្សេងៗគ្នា។ | រំពឹងថានឹងរកឃើញប្រភេទត្រីថ្មីៗ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណបន្ថែមសម្រាប់ឧទ្យានជាតិទាំងមូល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈសាមញ្ញសម្រាប់ការចុះវាល និងជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រ។
ការអង្កេតនេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែឧសភា និងមិថុនា ឆ្នាំ២០១១) នៅទីតាំងអូររាក់ៗតែបីប៉ុណ្ណោះក្នុងឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន ហើយគ្រាន់តែជាលទ្ធផលបន្ទាប់បន្សំពីការសិក្សាពពួកសត្វល្មូន។ វាមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះនៃប្រភេទត្រីក្នុងរដូវប្រាំង ឬនៅតាមជម្រកទឹកផ្សេងៗទៀតឡើយ។ ការយល់ដឹងពីចំណុចខ្វះខាតនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះការធ្វើផែនការអភិរក្សឧទ្យានជាតិចាំបាច់ត្រូវផ្អែកលើទិន្នន័យជីវចម្រុះដែលតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល មិនមែនត្រឹមតែមួយផ្នែកនោះទេ។
ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការត្រួសត្រាយផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
របកគំហើញនេះគឺជាជំហានដំបូងដ៏សំខាន់មួយក្នុងការបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃទិន្នន័យជីវចម្រុះ និងជួយពង្រឹងគោលនយោបាយការពារបរិស្ថាននៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ichthyological | ការសិក្សាស្រាវជ្រាវតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រទៅលើប្រភេទត្រី រួមទាំងប្រវត្តិវិវត្តន៍ រូបសាស្ត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ និងបរិស្ថានវិទ្យារបស់វា។ | ដូចជាវិជ្ជាពេទ្យដែលផ្តោតតែលើការសិក្សាពីជំងឺសត្វ ប៉ុន្តែមុខវិជ្ជានេះគឺផ្តោតតែទៅលើការស្វែងយល់ពីត្រីគ្រប់ប្រភេទ។ |
| Herpetological survey | ការចុះប្រមូលទិន្នន័យ និងសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីសត្វល្មូន (ឧទាហរណ៍ ពស់ អណ្តើក) និងសត្វថលជលិក (ឧទាហរណ៍ កង្កែប)។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ ការរកឃើញត្រីគឺជាលទ្ធផលបន្ទាប់បន្សំពីការស្វែងរកសត្វទាំងនេះ។ | ដូចជាបេសកកម្មដើរព្រៃដើម្បីស្វែងរក និងចុះបញ្ជីឈ្មោះសត្វពស់ ឬកង្កែបដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ |
| Neotype | សំណាកគំរូសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើសថ្មី ដើម្បីធ្វើជាតំណាងផ្លូវការសម្រាប់កំណត់លក្ខណៈប្រភេទសត្វ (Species) ណាមួយ ក្នុងករណីដែលសំណាកដើម (Holotype) ត្រូវបានបាត់បង់ ឬខូចខាត។ | ដូចជាការធ្វើអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណថ្មីជំនួសច្បាប់ចាស់ដែលបានបាត់ ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងផ្លូវការសម្រាប់សម្គាល់មុខសញ្ញានរណាម្នាក់។ |
| Anaesthetized | ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជាប្រេងកូឡាប ឬ Clove oil ក្នុងអត្ថបទនេះ) ដើម្បីធ្វើឱ្យត្រីសន្លប់បាត់បង់ស្មារតី និងមិនដឹងការឈឺចាប់ មុនពេលយកវាទៅត្រាំទុកជាសំណាកក្នុងគោលដៅគោរពក្រមសីលធម៌ស្រាវជ្រាវសត្វ។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំសន្លប់ឱ្យអ្នកជំងឺមុនពេលវះកាត់ ដើម្បីកុំឱ្យគាត់មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់។ |
| Cyprinidae | អម្បូរត្រីទឹកសាបដ៏ធំបំផុតមួយ ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយមានស្រកា និងគ្មានធ្មេញនៅថ្គាម (មានតែធ្មេញនៅបំពង់ក) ដូចជាត្រីរៀល ត្រីឆ្ពិន ឬត្រីកាហែជាដើម។ | ដូចជាគ្រួសារត្រកូលធំមួយដែលប្រមូលផ្តុំទៅដោយបងប្អូនប្រភេទត្រីមានស្រកា ដែលយើងឧស្សាហ៍ប្រទះឃើញញឹកញាប់ជាងគេតាមបឹងឬទន្លេ។ |
| Opportunistically | វិធីសាស្ត្រនៃការប្រមូលសំណាកដោយមិនមានការកំណត់ប្លង់ប្រព័ន្ធ ឬកន្លែងជាក់លាក់ជាមុនច្បាស់លាស់ ពោលគឺចាប់យកអ្វីដែលប្រទះឃើញនៅតាមទីតាំងខ្នាតតូចដែលងាយស្រួលចូលដល់។ | ដូចជាការដើរចូលព្រៃដោយមិនមានគោលដៅរកផ្សិតនៅកន្លែងជាក់លាក់ តែបើដើរៗទៅប្រទះឃើញផ្សិតដុះ ក៏បេះយកមកតែម្តង។ |
| Dorsolateral | ពាក្យបច្ចេកទេសកាយវិភាគវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីពិពណ៌នាពីទីតាំងនៅលើរាងកាយសត្វ ដែលស្ថិតនៅចន្លោះផ្នែកខាងខ្នង (Dorsal) និងផ្នែកចំហៀង (Lateral)។ | ដូចជាការចង្អុលបង្ហាញពីតំបន់ស្មា ឬចំហៀងខាងលើនៃខ្នងរបស់យើង។ |
| Pectoral spine | ឆ្អឹងរឹងស្រួចដែលមានទីតាំងនៅខាងមុខព្រុយទ្រូងរបស់ត្រីមួយចំនួន (ដូចជាត្រីអណ្តែង) ដែលវាប្រើសម្រាប់ការពារខ្លួនពីសត្រូវ ហើយអាចចាក់បង្កការឈឺចាប់។ | ដូចជាបន្លា ឬស្នែងមុតស្រួចដែលដុះនៅក្បែរព្រុយខាងមុខរបស់ត្រី ដើម្បីចាក់សត្រូវដែលចង់មកស៊ីវា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
