បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីស្ថានភាពនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ព្រមទាំងសក្តានុពល និងប្រសិទ្ធភាពនៃការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នទាំងនេះនៅក្នុងវិស័យផលិតកម្មកសិកម្មរបស់ខេត្ត Tay Ninh ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគណនាការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ណែនាំរបស់គណៈកម្មការអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (IPCC 2006) ទៅលើសកម្មភាពកសិកម្មផ្សេងៗក្នុងឆ្នាំ ២០២១ និង ២០២២។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Agricultural Practices ការអនុវត្តកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណី (ប្រើប្រាស់ជីគីមី បញ្ចេញចោលកាកសំណល់ និងពន្លិចទឹកស្រែជាប់រហូត) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករ និងមិនទាមទារការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ ឬការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មី។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ បំពុលបរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវជាតិដីយូរអង្វែង។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប ២.២០៥,២៧ ពាន់តោន CO2eq/ឆ្នាំ (ក្នុងឆ្នាំ២០២២)។ |
| Alternative Wet and Dry (AWD) for Rice បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកស្រែពាក់កណ្តាលស្ងួតពាក់កណ្តាលសើម (AWD) |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងសន្សំសំចៃការប្រើប្រាស់ទឹក។ | ទាមទារប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដែលអាចបញ្ជាបាន ម៉ាស៊ីនបូមទឹក និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីរដ្ឋ។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CH4 ពីស្រែបាន ៥១% (បន្ថយមកត្រឹម ៣៧៩,៩០ ពាន់តោន CO2eq)។ |
| Biogas and Composting from Waste ការកែច្នៃកាកសំណល់ទៅជាថាមពលជីវឧស្ម័ន និងជីកំប៉ុស |
ទាញយកប្រយោជន៍ពីកាកសំណល់ទាំងស្រុង កាត់បន្ថយការចំណាយលើថាមពលនិងជី ព្រមទាំងការពារការបំពុលទឹក។ | ត្រូវការដើមទុនដំបូងសម្រាប់ការសាងសង់ឡជីវឧស្ម័ន និងទាមទារចំណេះដឹងបច្ចេកទេសក្នុងការថែទាំ។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីកាកសំណល់កសិកម្មនិងការចិញ្ចឹមសត្វបាន ១០០%។ |
| Afforestation and Rubber Plantation Conservation ការអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ និងចម្ការកៅស៊ូ |
ស្រូបយកកាបូនបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងផ្តល់ឱកាសក្នុងការលក់ឥណទានកាបូន (Carbon Credits)។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងផ្ទៃដីធំទូលាយ ការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងយន្តការទីផ្សារច្បាស់លាស់។ | ស្រូបយកកាបូនបាន -១.៥៤៧,៥៤ ពាន់តោន CO2eq/ឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យតុល្យភាពឧស្ម័នសរុបមានកម្រិតអវិជ្ជមាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណោះស្រាយកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាំងនេះ តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ បើទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតួលេខចំណាយជាក់លាក់ក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Tay Ninh ប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យស្ថិតិកសិកម្មសម្រាប់ឆ្នាំ២០២១-២០២២ រួមមានទិន្នន័យស្រូវ កៅស៊ូ និងការចិញ្ចឹមសត្វ។ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រភេទកសិកម្មមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យ និងមេគុណគណនាដែលប្រើនៅទីនេះ គឺជាឯកសារយោងដ៏មានតម្លៃ និងអាចយកមកកែសម្រួលប្រើប្រាស់សម្រាប់បរិបទស្រុកយើងបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងឯកសារនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការអនុវត្តកសិកម្មដែលកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន មិនត្រឹមតែជួយកម្ពុជាចូលរួមទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចបើកច្រកប្រភពចំណូលថ្មីរាប់លានដុល្លារតាមរយៈគម្រោងឥណទានកាបូនទៀតផង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CO2 Equivalent (CO2eq) | កម្រិតរង្វាស់ស្តង់ដារមួយដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន និង នីត្រាតអុកស៊ីត) ដោយផ្អែកលើសក្តានុពលនៃការឡើងកម្តៅផែនដីរបស់ពួកវា ធៀបនឹងឥទ្ធិពលរបស់ឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតតែមួយមុខ។ | ដូចជាការប្តូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ (រៀល, បាត) ទៅជាប្រាក់ដុល្លារតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលបូកសរុប និងប្រៀបធៀប។ |
| Alternative Wet and Dry (AWD) | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យទឹកស្រកចុះរហូតដល់កម្រិតជាក់លាក់មួយរហូតដល់ដីប្រេះបន្តិច មុននឹងបញ្ចូលទឹកម្តងទៀត ដែលជួយកាត់បន្ថយការកកើតឧស្ម័នមេតានពីបាក់តេរីក្នុងដី ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ។ | ដូចជាការឱ្យដីស្រែមានឱកាស "ដកដង្ហើម" មួយរយៈ ជាជាងការត្រាំវាក្នុងទឹកជាប់រហូត ដែលធ្វើឱ្យវាឈប់បញ្ចេញឧស្ម័នស្អុយ (មេតាន)។ |
| Enteric Fermentation | ដំណើរការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វពាហនៈ (ដូចជា គោ ក្របី) ដែលមានផ្ទុកអតិសុខុមប្រាណជួយបំបែកអាហារសរសៃ (ស្មៅ) ហើយបង្កើតជាឧស្ម័នមេតាន (CH4) បញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើរបស់សត្វ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតហ្គាសតូចមួយនៅក្នុងពោះរបស់សត្វគោ ដែលបំប្លែងស្មៅទៅជាឧស្ម័នហ្គាស (មេតាន) រាល់ពេលវាទំពារអៀង។ |
| Carbon Sequestration | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិ (ដូចជា ព្រៃឈើ និងដើមកៅស៊ូ) ស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយស្តុកទុកវាក្នុងទម្រង់ជាជីវម៉ាស់ (ដើម ស្លឹក ឫស និងដី) ដើម្បីកាត់បន្ថយកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដ៏ធំមួយ ដែលបូមយកឧស្ម័នពុលពីខ្យល់អាកាស ហើយរក្សាទុកវានៅក្នុងគល់ និងមែកឈើ។ |
| GHG Emission Cota | ឬហៅថា ឥណទានកាបូន (Carbon Credit) គឺជាវិញ្ញាបនបត្រដែលអាចជួញដូរបាន ដែលតំណាងឱ្យសិទ្ធិ ឬលទ្ធផលនៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ចំនួនមួយតោន។ នៅពេលគម្រោងកសិកម្មអាចកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន ពួកគេអាចលក់ឥណទាននេះទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលត្រូវការកាត់បន្ថយកម្រិតបំពុលរបស់ខ្លួន។ | ដូចជា "សំបុត្រអនុញ្ញាត" បញ្ចេញផ្សែង ដែលអ្នកអាចលក់យកលុយបាន ប្រសិនបើអ្នកជួយកាត់បន្ថយផ្សែងនោះបានច្រើនជាងកម្រិតដែលគេតម្រូវ។ |
| Emission Factor | តម្លៃមេគុណតំណាងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណជាមធ្យមនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ ឧទាហរណ៍ បរិមាណមេតានដែលបញ្ចេញក្នុងមួយហិកតានៃការដាំស្រូវ ឬក្នុងមួយក្បាលគោ។ | ដូចជារូបមន្តស្តង់ដារមួយដែលប្រាប់យើងថា "បើអ្នកដាំស្រូវ ១ហិកតា វានឹងបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ុណ្ណេះគីឡូ" ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
