បញ្ហា (The Problem)៖ សកម្មភាពកសិកម្ម ជាពិសេសការដាំដុះស្រូវ និងការចិញ្ចឹមសត្វ គឺជាប្រភពចម្បងនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (CH4, N2O) នៅក្នុងខេត្តក្វាងនិញ (Quang Ninh) ដែលរួមចំណែកធ្វើឱ្យការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ និងការប្រើប្រាស់ជីគីមីមិនបានត្រឹមត្រូវនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្រ្តពីឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ ២០២២ និងធ្វើការព្យាករណ៍ដល់ឆ្នាំ ២០២៥ ទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្ម ចំនួនសត្វចិញ្ចឹម និងកម្រិតនៃការបំភាយឧស្ម័ន ដើម្បីស្នើឡើងនូវយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយតាមបែបបច្ចេកទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| AWD (Alternate Wetting and Drying) & SRI (System of Rice Intensification) ការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា និងប្រព័ន្ធប្រពលវប្បកម្មស្រូវ |
ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដោយកាត់បន្ថយរយៈពេលលិចទឹកនៅក្នុងស្រែ ព្រមទាំងសន្សំសំចៃទឹក និងពូជស្រូវ។ | ទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រល្អប្រសើរ និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់របស់កសិករពីការធ្វើស្រែបែបប្រពៃណី។ | រួមចំណែកកាត់បន្ថយបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការដាំដុះស្រូវ ខណៈរក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។ |
| Feed Modification (Adding Nitrate, Lipid, or Silage) ការកែប្រែរបបអាហារសត្វ (បន្ថែមនីត្រាត លីពីត ឬចំណីផ្អាប់) |
កាត់បន្ថយឧស្ម័នមេតានពីការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះសត្វ (Enteric fermentation) និងជួយដល់ការលូតលាស់របស់សត្វចិញ្ចឹម។ | កសិករត្រូវការចំណេះដឹងបច្ចេកទេសក្នុងការលាយចំណី និងអាចមានការចំណាយបន្ថែមលើសារធាតុបំប៉ន។ | ការបន្ថែមជាតិខ្លាញ់ (Lipid) ១% ក្នុងចំណី អាចកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័ន CH4 បានជាមធ្យម ៥,៦%។ |
| Biogas and Organic Composting ប្រព័ន្ធជីវឧស្ម័ន និងការធ្វើជីកំប៉ុសសរីរាង្គ |
ប្រែក្លាយកាកសំណល់ទៅជាថាមពលអគ្គិសនី ឬឧស្ម័នសម្រាប់ចម្អិនអាហារ និងបង្កើតបានជាជីសរីរាង្គគុណភាពខ្ពស់ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយក្លិនស្អុយ។ | ត្រូវការទុនវិនិយោគដំបូងក្នុងការសាងសង់ឡជីវឧស្ម័ន និងការថែទាំជាប្រចាំ។ | ជួយជំរុញការថយចុះនៃការបំភាយឧស្ម័នពីសត្វចិញ្ចឹម ដែលត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣,៦៩ ពាន់តោននៅឆ្នាំ ២០២៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណោះស្រាយទាំងនេះទាមទារការវិនិយោគទាំងលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកទេស និងការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តក្វាងនិញ (Quang Ninh) ប្រទេសវៀតណាម ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យស្ថិតិក្នុងតំបន់ពីឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ ២០២៣។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ទិន្នន័យនេះផ្តោតលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្មដែលទទួលបានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅតាមជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការធ្វើតេស្ដសាកល្បងមុននឹងអនុវត្តទូទាំងប្រទេស។
វិធីសាស្ត្រកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នពីវិស័យកសិកម្មទាំងនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញកសិកម្មអាកាសធាតុវៃឆ្លាត (Climate-Smart Agriculture)។
ការរួមបញ្ចូលនូវបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមិនត្រឹមតែជួយកម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនទិន្នផល និងសន្សំសំចៃថ្លៃដើមផលិតកម្មសម្រាប់កសិករទៀតផង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alternate Wetting and Drying (AWD) | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែ ដោយទុកឱ្យដីស្រែស្ងួតបន្តិចម្ដងៗឆ្លាស់គ្នាជាមួយនឹងការបញ្ចេញទឹកចូលវិញ ដើម្បីកាត់បន្ថយការកកើតឧស្ម័នមេតានពីបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងបរិយាកាសគ្មានអុកស៊ីសែនក្រោមទឹក។ | ដូចជាការផ្ដល់ពេលឱ្យដីស្រែបានដកដង្ហើមម្ដងម្កាល ជំនួសឱ្យការត្រាំវាក្នុងទឹកជាប់រហូត ដែលជួយបញ្ឈប់ការបង្កើតឧស្ម័នស្អុយ។ |
| System of Rice Intensification (SRI) | វិធីសាស្ត្រដាំដុះស្រូវដែលផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងរុក្ខជាតិ ដី ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល ខណៈពេលកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជ ទឹក និងជីគីមី ដែលជួយកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនក្មេងដោយផ្ដល់ចំណីនិងកន្លែងរស់នៅទូលាយសមស្រប ដើម្បីឱ្យពួកគេលូតលាស់បានល្អ ជាជាងការដាក់ឱ្យនៅប្រជ្រៀតគ្នា។ |
| Enteric fermentation | ដំណើរការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង (ដូចជា គោ ក្របី) ដែលមីក្រុបបំបែកចំណីអាហារ ហើយបង្កើតបានជាឧស្ម័នមេតាន (CH4) ដែលសត្វបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើ។ | ដូចជាការធ្វើមេតំបែរក្នុងពោះសត្វ ដែលការផ្អាប់ចំណីបង្កើតជាឧស្ម័ន ហើយឧស្ម័ននោះត្រូវបានសត្វភើចេញមកក្រៅកា្លយជាឧស្ម័នក្ដៅ។ |
| Biogas | ប្រព័ន្ធដែលប្រើប្រាស់បាក់តេរីក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន ដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) ទៅជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពលអគ្គិសនី ឬចម្អិនអាហារ។ | ដូចជាធុងវេទមន្តដែលបំប្លែងលាមកសត្វស្អុយៗ ទៅជាឧស្ម័នសម្រាប់ដាំស្ល និងភ្លើងអគ្គិសនី ជំនួសឱ្យការទុកចោលឱ្យភាយឧស្ម័នពុល។ |
| 3G3T (3 Reductions 3 Gains) | គោលការណ៍កសិកម្មដែលតម្រូវឱ្យកាត់បន្ថយបរិមាណពូជ ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដើម្បីទទួលបានការកើនឡើងនូវទិន្នផល គុណភាព និងប្រាក់ចំណេញ ខណៈពេលជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការធ្វើអាជីវកម្មដែលកាត់បន្ថយការចំណាយខ្ជះខ្ជាយ ដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណេញកាន់តែច្រើន និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់។ |
| Biological bedding | ការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមដូចជាអង្កាម ឬអាចម៍រណារលាយជាមួយអតិសុខុមប្រាណ (បាក់តេរីល្អ) ដើម្បីក្រាលទ្រុងសត្វ ដែលជួយបំបែកលាមក កាត់បន្ថយក្លិន និងកាត់បន្ថយឧស្ម័នពុល។ | ដូចជាកន្ទបសរីរាង្គសម្រាប់សត្វចិញ្ចឹម ដែលអាចស្រូបយកលាមក និងបំបាត់ក្លិនស្អុយដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
