បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនងទ្វេទិសរវាងការពង្រីកកសិកម្មទំនិញដើមឈើ (ដូចជាកាហ្វេ កាកាវ និងដូងប្រេង) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយផ្តោតលើការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការថយចុះនៃភាពស័ក្តិសមនៃដីដាំដុះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផ្អែកលើការពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ និងទិន្នន័យពីមុនៗ ដើម្បីវិភាគពីផលប៉ះពាល់ និងឱកាសកាត់បន្ថយបញ្ហាតាមរយៈខ្សែចង្វាក់តម្លៃ (Value chain) នៃទំនិញដើមឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Full-sun Monoculture System ប្រព័ន្ធដាំដុះចម្ការឯកត្តកម្មគ្មានម្លប់ (Full-sun System) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងតាមបែបឧស្សាហកម្ម និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅពេលចាប់ផ្តើម។ | បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ជីវចម្រុះ និងបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនយ៉ាងច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស (នៅពេលកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ) ព្រមទាំងងាយរងគ្រោះពីការកើនឡើងកម្តៅ។ | បាត់បង់កាបូនជីវម៉ាសពី ១៧៤ ទៅ ២៧៥ តោនក្នុងមួយហិកតា (tC/ha) នៅពេលបំប្លែងពីដីព្រៃឈើ ឬប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មប្រពៃណី។ |
| Shaded Agroforestry System ប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មមានឈើជាម្លប់ (Shaded Agroforestry) |
ជួយកាត់បន្ថយការកើនឡើងកម្តៅ (រហូតដល់ ២០អង្សាសេ) រក្សាជីវចម្រុះ និងបង្កើនភាពធន់របស់ដំណាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងអាចស្រូបយកកាបូនបន្ថែម។ | ទាមទារការរៀបចំផែនការដាំដុះស្មុគស្មាញជាងមុន និងប្រហែលជាត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការទទួលបានទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចពេញលេញពីដំណាំចម្រុះ។ | កើនឡើងកាបូនជីវម៉ាសពី ២៦ ទៅ ១៦៨ តោនក្នុងមួយហិកតា (tC/ha) នៅពេលបំប្លែងពីប្រព័ន្ធដាំដុះគ្មានម្លប់ (Full-sun) មកជាប្រព័ន្ធមានម្លប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្ម និងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នតាមខ្សែចង្វាក់តម្លៃទាមទារការវិនិយោគលើចំណេះដឹង បច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ និងការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យអាកាសធាតុ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានផ្តោតលើទ្វីបអាហ្វ្រិក (ដូចជា អេត្យូពី ហ្គាណា កាមេរូន) ដោយវិភាគជាចម្បងលើដំណាំកាហ្វេ កាកាវ និងដូងប្រេង។ ទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីប្រហែលជាមិនដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា គោលការណ៍នៃការផ្លាស់ប្តូរពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើមកធ្វើចម្ការឯកត្តកម្ម ទៅជាការអនុវត្តកសិរុក្ខកម្ម គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការអនុវត្តលើដំណាំឧស្សាហកម្មដូចជា ស្វាយចន្ទី កៅស៊ូ និងម្រេច។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មដែលបានលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ គឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
សរុបមក ការសហការរវាងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍កសិកម្ម ដើម្បីរៀបចំប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មឆ្លាតវៃ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័ន និងធានានិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Greenhouse Gases (GHGs) | បរិមាណឧស្ម័ន (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត ឬ មេតាន) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាសតាមរយៈការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការធ្វើកសិកម្ម និងការកែច្នៃទំនិញ ដែលជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យកម្តៅផែនដីកើនឡើង។ | ដូចជាដំបូលផ្ទះកញ្ចក់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចូលបាន តែមិនងាយឱ្យកម្តៅភាយចេញវិញ ដែលធ្វើឱ្យបរិយាកាសផែនដីកាន់តែក្តៅ។ |
| Biomass carbon | បរិមាណកាបូនដែលត្រូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងរាងកាយរបស់រុក្ខជាតិរស់ (ដើម មែក ស្លឹក និងឫស) តាមរយៈដំណើរការរស្មីសំយោគ។ ការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវម៉ាសនេះ និងបញ្ចេញកាបូនត្រឡប់ទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកកាបូនធម្មជាតិ ដែលដើមឈើដើរតួជាអ្នកស្រូបយកជាតិពុល(កាបូន)ពីខ្យល់មកលាក់ទុកក្នុងខ្លួនវា។ |
| Carbon footprint | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណសរុបនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលត្រូវបានបញ្ចេញដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោល ក្នុងអំឡុងពេលផលិត កែច្នៃ និងដឹកជញ្ជូនផលិតផលណាមួយ (ដូចជាកាហ្វេ ពីកសិដ្ឋានរហូតដល់អ្នកបរិភោគ)។ | ដូចជាដានជើងដែលយើងបន្សល់ទុកនៅលើដី តែនេះជា«ដានកាបូន»ដែលបញ្ជាក់ពីទំហំនៃការបំពុលបរិស្ថានរាល់ពេលយើងផលិត ឬប្រើប្រាស់អ្វីមួយ។ |
| Water footprint | រង្វាស់នៃបរិមាណទឹកសរុបដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ រួមទាំងទឹកភ្លៀង ទឹកក្រោមដី និងទឹកដែលត្រូវបានបំពុល នៅក្នុងខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្មទាំងមូល ដើម្បីផលិតចេញជាទំនិញមួយ។ | ដូចជាវិក្កយបត្រទឹកដែលរាប់បញ្ចូលតាំងពីទឹកស្រោចស្រពដំណាំ ទឹកលាងសម្អាត និងទឹករលាយចោល រហូតដល់ចេញជាផលិតផលសម្រេចមួយ។ |
| Shaded agroforestry | ប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មដោយរួមបញ្ចូលដំណាំ (ដូចជាកាហ្វេ ឬកាកាវ) ជាមួយដើមឈើធំៗដែលផ្តល់ម្លប់ ដើម្បីជួយរក្សាសំណើមដី ការពារជីវចម្រុះ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការកើនឡើងកម្តៅ។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះដែលមានដំបូលការពារកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យអ្នករស់នៅខាងក្រោម(ដំណាំ)មានភាពត្រជាក់ និងលូតលាស់បានល្អ។ |
| Adaptive capacity | សមត្ថភាពរបស់ប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ឬសង្គមកសិករ ក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដាំដុះ ការច្នៃប្រឌិត ឬការប្រើប្រាស់ធនធានដើម្បកាត់បន្ថយការខូចខាត។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ក្នុងការត្រៀមទិញឆ័ត្រ និងអាវភ្លៀងទុកជាមុន នៅពេលដឹងថារដូវភ្លៀងកំពុងមកដល់។ |
| Ecological succession | ដំណើរការវិវត្តតាមធម្មជាតិនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីមួយដំណាក់កាលទៅមួយដំណាក់កាល។ ការកាប់ឆ្ការព្រៃដើម្បីធ្វើចម្ការកសិកម្ម រំខានដល់ដំណើរការវិវត្តនេះ ដោយជំនួសរុក្ខជាតិចម្រុះទៅជាដំណាំប្រភេទតែមួយ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីវាលស្មៅទទេ ទៅជាព្រៃតូច និងក្លាយជាព្រៃធំក្រាស់តាមពេលវេលា តែត្រូវរអាក់រអួលនៅពេលមនុស្សទៅកាប់ឆ្ការកាត់ផ្តាច់ដំណើរនេះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
