បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើបញ្ហានៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) យ៉ាងច្រើនពីការដាំដុះស្រូវ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមរយៈគំរូកសិកម្មឆ្លាតវៃដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍នៅវាលស្រែផ្ទាល់ ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រដាំដុះបែបប្រពៃណី និងវិធីសាស្ត្រកែលម្អថ្មីៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Cultivation ការដាំដុះស្រូវបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលសម្រាប់កសិករអនុវត្ត ព្រោះជាទម្លាប់ដែលមានស្រាប់ពីដូនតា។ មិនទាមទារចំណេះដឹងបច្ចេកទេសថ្មីៗស្មុគស្មាញឡើយ។ | ប្រើប្រាស់ទឹកនិងជីច្រើនដោយមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព។ បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ខ្ពស់ ជាពិសេសឧស្ម័នមេតាន (CH4) ពីការលិចទឹកជាប់ជាប្រចាំ។ | បញ្ចេញឧស្ម័នមេតានរហូតដល់ ៣៣៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា ក្នុងរដូវប្រាំង ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ |
| System of Rice Intensification (SRI) ប្រព័ន្ធពង្រឹងការដាំដុះស្រូវ (SRI) ទាំងបែបធម្មតា និងជួរទូលាយ |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានបានយ៉ាងច្រើនតាមរយៈការគ្រប់គ្រងទឹកឆ្លាស់គ្នា (ពាក់កណ្តាលគោក ពាក់កណ្តាលទឹក)។ រក្សា ឬបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានកាន់តែប្រសើរ។ | ទាមទារឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ចាស់ និងត្រូវរៀនពីបច្ចេកទេសស្ទូង (រក្សាគម្លាតជួរ) និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CH4 បាន ៣២-៣៥% និងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបបាន ៣,៥៧ ទៅ ៥,០៣ តោន CO2e/ហិកតា/ឆ្នាំ។ |
| Biochar Application with Reduced Nitrogen ការប្រើប្រាស់ធ្យូងជីវសាស្ត្រ (Biochar) រួមជាមួយការកាត់បន្ថយជីអាសូត ២០% |
កែលម្អគុណភាពនិងកម្រិតកាបូននៅក្នុងដី រក្សាទិន្នផលស្រូវទោះបីជាកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមីក៏ដោយ។ កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានពីការដុតចោលសំណល់កសិកម្ម។ | ត្រូវការប្រភពនិងឧបករណ៍សម្រាប់ដុតបង្កើតធ្យូងជីវសាស្ត្រពីអង្កាមឬចំបើង ដែលអាចតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគបន្ថែមនៅពេលចាប់ផ្តើមដំបូង។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានដល់ទៅ ៣,០ តោន CO2e/ហិកតា/ឆ្នាំ ដោយមិនធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផលស្រូវឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តនិងការវាស់វែងក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍វិភាគឧស្ម័នកម្រិតខ្ពស់ និងការគ្រប់គ្រងធនធានកសិកម្មជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Thai Binh និងខេត្ត Quang Nam នៃប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់ដីល្បាប់ (Alluvial soil) និងមានរបបទឹកភ្លៀងជាក់លាក់។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់វាលទំនាបកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងមានការប្រែប្រួលខ្លះៗ ប្រសិនបើអនុវត្តលើប្រភេទដីខ្សាច់ ឬតំបន់ដែលខ្វះប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រច្បាស់លាស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រកសិកម្មឆ្លាតវៃ (CSA) ទាំងនេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស SRI និងធ្យូងជីវសាស្ត្រ មិនត្រឹមតែជួយកម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate - Smart Agriculture (CSA) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលជួយបង្កើនទិន្នផល បន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យកសិកម្មក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការធ្វើស្រែដោយមាន 'គំនិតឆ្លាតវៃ' ដែលមិនត្រឹមតែបានស្រូវច្រើនទេ ថែមទាំងជួយការពារផែនដីមិនឱ្យក្តៅជាងមុនទៀតផង។ |
| System of Rice Intensification (SRI) | ប្រព័ន្ធនៃការដាំដុះស្រូវដែលផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងរុក្ខជាតិ ដី ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម ដោយប្រើប្រាស់ពូជតិច ទឹកតិច និងរក្សាគម្លាតជួរស្រូវឱ្យទូលាយ ដើម្បីឱ្យស្រូវលូតលាស់បានល្អ និងបញ្ចេញឧស្ម័នពុលតិច។ | ដូចជាការរៀបចំកន្លែងអង្គុយទូលាយឱ្យសិស្សក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីឱ្យពួកគេម្នាក់ៗអាចរៀននិងលូតលាស់បានល្អប្រសើរ ជាជាងការអង្គុយចង្អៀតៗដណ្តើមខ្យល់គ្នាដកដង្ហើម។ |
| Biochar | ធ្យូងជីវសាស្ត្រដែលផលិតចេញពីការដុតកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាអង្កាមឬចំបើង) ក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះអុកស៊ីសែន សម្រាប់យកទៅកែលម្អគុណភាពដី រក្សាសំណើម និងចាប់យកកាបូនទុកក្នុងដីដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការឱ្យដីផឹក 'វីតាមីន' ពណ៌ខ្មៅ ដើម្បីឱ្យដីមានជីជាតិ និងជួយចាប់ចងឧស្ម័នពុលជាប់ក្នុងដីមិនឱ្យហោះទៅលើអាកាស។ |
| Global Warming Potential (GWP) | រង្វាស់ដែលប្រើដើម្បីគណនា និងប្រៀបធៀបថាតើឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នីមួយៗ (ដូចជាមេតាន) អាចស្រូបយកកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាសបានកម្រិតណា ដោយធៀបនឹងឥទ្ធិពលរបស់ឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្រិតភាពហឹរនៃម្ទេស ដោយយកម្ទេសផ្លោកជាខ្នាតគោល ដើម្បីដឹងថាម្ទេសណាធ្វើឱ្យយើងក្រហាយជាងគេ។ |
| Intermittently flooded irrigation | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែដោយបញ្ចូលទឹក និងបូមចេញទុកឱ្យដីគោកឆ្លាស់គ្នា (AWD) ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក និងកាត់បន្ថយការកកើតឧស្ម័នមេតានពីបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងដីលិចទឹកជាប្រចាំ។ | ដូចជាការឱ្យស្រែបាន 'ដកដង្ហើម' ខ្លះ ជាជាងការបណ្តោយឱ្យវាលិចទឹកដកដង្ហើមមិនរួចរហូត ដែលធ្វើឱ្យវាខូចគុណភាពនិងបញ្ចេញឧស្ម័នស្អុយ។ |
| Gas Chromatography | បច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើម៉ាស៊ីនដើម្បីបំបែក និងវាស់វែងបរិមាណសមាសធាតុនៃឧស្ម័នខុសៗគ្នា (ដូចជា CH4 និង N2O) ដែលហួតចេញពីដីស្រែ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរែងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដែលអាចញែកនិងរាប់ចំនួនគ្រាប់សណ្តែក គ្រាប់ពោត និងគ្រាប់ល្ងចេញពីល្បាយចម្រុះតែមួយបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Ex-ante Carbon-balance Tool (EX ACT) | ប្រព័ន្ធកម្មវិធីគណនាដែលបង្កើតឡើងដោយអង្គការ FAO សម្រាប់ប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណកាបូនដែលគម្រោងកសិកម្មណាមួយអាចស្រូបយក ឬបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស មុនពេលគម្រោងនោះចាប់ផ្តើមអនុវត្តជាក់ស្តែង។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយដែលជួយទស្សន៍ទាយថា តើការដាំដុះរបស់យើងនឹងជួយសង្គ្រោះផែនដី ឬធ្វើឱ្យផែនដីកាន់តែក្តៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
