បញ្ហា (The Problem)៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀងសកល (Global settlements) ដូចជាយន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត (CDM) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាមកលើការវិវត្ត ភាពស្របច្បាប់ និងការបែកបាក់នៃវិស័យទូទាត់កាបូន (Carbon offsetting) ដើម្បីដោះស្រាយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគករណីសិក្សាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical case study analysis) ដោយផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យពីឯកសារបណ្ណសារ និងការសម្ភាសន៍ជំនាញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Centralized Global Settlement (Clean Development Mechanism - CDM) ការតាំងទីលំនៅសកលតាមបែបមជ្ឈការ (យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត - CDM) |
ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌរួម ស្តង់ដារវិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងទាក់ទាញការវិនិយោគទ្រង់ទ្រាយធំពីវិស័យឯកជនក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។ | មានភាពយឺតយ៉ាវផ្នែកការិយាធិបតេយ្យ ស្មុគស្មាញ និងមានចន្លោះប្រហោងអភិបាលកិច្ច (ឧទាហរណ៍៖ បញ្ហាបន្ថែម ឬ Additionality) ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្ត។ | បានចេញឥណទានកាបូន (CERs) ជាង ១ ប៊ីលាន ប៉ុន្តែទីផ្សារបានដួលរលំដោយតម្លៃធ្លាក់ចុះដល់ ០,៤០ អឺរ៉ូក្នុងមួយ CER ដោយសារវិបត្តិភាពស្របច្បាប់។ |
| Distributed Experimentation (Voluntary Carbon Market - VCM) ការពិសោធន៍ចែកចាយ (ទីផ្សារកាបូនស្ម័គ្រចិត្ត - VCM) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ ជម្រុញការច្នៃប្រឌិតបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ (ដូចជា Biochar និង Direct Air Capture) និងបង្កើតការប្រកួតប្រជែងឆ្ពោះទៅរកស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់។ | បង្កឱ្យមានការបែកបាក់ទីផ្សារ និងបង្កើតភាពមិនប្រាកដប្រជាសម្រាប់អ្នកទិញ ដោយសារមានស្តង់ដារប្រកួតប្រជែងច្រើន និងទាមទារការវាយតម្លៃស៊ីជម្រៅ (Due Diligence) ច្រើន។ | បានស្តារទីផ្សារឡើងវិញក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយទំហំទីផ្សារ VCM បានកើនឡើងដល់ ១,៩៨ ប៊ីលានដុល្លារនៅឆ្នាំ ២០២១។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើគោលនយោបាយ ដូច្នេះការអនុវត្តយន្តការទីផ្សារកាបូនទាមទារធនធានខ្ពស់ផ្នែកស្ថាប័ន ការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យ និងអ្នកជំនាញជាជាងធនធានកុំព្យូទ័រ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើអត្ថបទព័ត៌មានលោកខាងលិច (FT, The Guardian, NYT) របាយការណ៍ទីផ្សារអន្តរជាតិ និងការវិភាគលើយន្តការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (CDM) និងសហភាពអឺរ៉ុប (EU ETS)។ វាមិនសូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងស៊ីជម្រៅពីទស្សនៈរបស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះគម្រោងនៅតំបន់សកលខាងត្បូង (Global South) ដូចជាកម្ពុជានោះទេ ដែលនេះអាចធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃអំពីផលប៉ះពាល់លើសហគមន៍មូលដ្ឋានមានកម្រិត។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងពង្រីកការចូលរួមក្នុងទីផ្សារកាបូនសកល។
ជារួម កម្ពុជាត្រូវតែត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ទីផ្សារកាបូនដែលមានភាពចម្រុះ និងតម្រូវការតម្លាភាពកាន់តែខ្ពស់ ដើម្បីចៀសវាងការខាតបង់ពីវិបត្តិភាពស្របច្បាប់ដូចដែលបានកើតឡើងលើ CDM។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបាន 'ឥណទានកាបូន' យកទៅទូទាត់កាតព្វកិច្ចកាត់បន្ថយឧស្ម័នរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាការជួលអ្នកជិតខាងឱ្យដាំដើមឈើក្នុងសួនរបស់ពួកគេ ដើម្បីប៉ះប៉ូវកំហុសរបស់អ្នកដែលបានដុតសំរាមក្នុងសួនខ្លួនឯង។ |
| Carbon Offsetting | ការប៉ះប៉ូវ ឬទូទាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតទៅក្នុងបរិយាកាស ដោយការគាំទ្រហិរញ្ញវត្ថុដល់គម្រោងដែលជួយកាត់បន្ថយ ឬស្រូបយកឧស្ម័នទាំងនោះចេញពីបរិយាកាសវិញនៅកន្លែងផ្សេង។ | ដូចជាពេលអ្នកធ្វើឱ្យកំពប់ទឹកលើឥដ្ឋមួយកែវ ហើយអ្នកទៅជូតទឹកមួយកែវនៅកន្លែងផ្សេងដើម្បីទូទាត់កំហុសរបស់អ្នក។ |
| Issue Fields | វិស័យ ឬបរិយាកាសដែលតួអង្គផ្សេងៗគ្នា (ដូចជារដ្ឋាភិបាល ក្រុមហ៊ុន អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល) ជួបជុំគ្នាដើម្បីពិភាក្សា ដោះស្រាយ និងប្រកួតប្រជែងគ្នាជុំវិញបញ្ហារួមមួយ (ឧ. ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ) ទោះបីជាពួកគេមានគោលដៅ និងផលប្រយោជន៍ខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាទីលានប្រជុំភូមិ ដែលអ្នកភូមិទាំងអស់មកជុំគ្នាដើម្បីជជែកដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះទឹកប្រើប្រាស់ ទោះបីម្នាក់ៗមានគំនិតដោះស្រាយខុសគ្នាក៏ដោយ។ |
| Global Settlements | កិច្ចព្រមព្រៀង ឬក្របខ័ណ្ឌបទប្បញ្ញត្តិជាសកល ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះ និងបង្កើតការអនុវត្តស្តង់ដាររួមមួយសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាធំៗឆ្លងដែន។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍អន្តរជាតិដែលគ្រប់ប្រទេសយល់ព្រមអនុវត្តតាម ដើម្បីឱ្យការបើកបរឆ្លងប្រទេសមានសុវត្ថិភាពនិងឯកភាពគ្នា។ |
| Settlement Arbitrage | ដំណើរការដែលអ្នកចូលរួមក្នុងទីផ្សារ ផ្លាស់ប្តូរការអនុវត្តពីប្រព័ន្ធច្បាប់ដែលតឹងរ៉ឹង ទៅរកប្រព័ន្ធស្ដង់ដារផ្សេងទៀតដែលមានភាពធូររលុង និងចំណាយតិចជាង ដើម្បីគេចវេសពីការត្រួតពិនិត្យដ៏ស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាសិស្សប្តូរពីការរៀនថ្នាក់ដែលមានគ្រូតឹងរ៉ឹង ទៅរៀនថ្នាក់ដែលមានគ្រូធូររលុង ដើម្បីងាយស្រួលទទួលបានពិន្ទុល្អដោយមិនបាច់ប្រឹងប្រែងខ្លាំង។ |
| Additionality | គោលការណ៍សំខាន់ក្នុងទីផ្សារកាបូន ដែលទាមទារឱ្យគម្រោងមួយត្រូវបញ្ជាក់ថា ការកាត់បន្ថយឧស្ម័នពិតជាកើតឡើងដោយសារតែមានថវិកាពីការលក់ឥណទានកាបូនពិតប្រាកដ (មានន័យថាបើគ្មានថវិកានេះ គម្រោងនឹងមិនអាចកើតមានឡើង ឬគ្មានលទ្ធភាពកាត់បន្ថយឧស្ម័នឡើយ)។ | ដូចជាការផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកដែលឈប់ជក់បារីពិតប្រាកដ ដោយមិនផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកដែលមិនធ្លាប់ជក់បារីទាល់តែសោះតាំងពីដើមមកនោះទេ។ |
| Distributed Experimentation | ការស្វែងរកដំណោះស្រាយថ្មីៗតាមរយៈវិធីសាស្ត្របែកខ្ញែក ដោយអនុញ្ញាតឱ្យតួអង្គផ្សេងៗ (ប្រទេស ក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័នឯកជន) សាកល្បងបង្កើតច្បាប់ និងស្តង់ដាររៀងៗខ្លួន ជាជាងរង់ចាំច្បាប់បញ្ជាពីលើតែមួយ។ | ដូចជាការឱ្យចុងភៅ៥នាក់ សាកល្បងចម្អិនម្ហូបមួយមុខតាមរូបមន្តរៀងៗខ្លួន ដើម្បីស្វែងរកថាតើរូបមន្តណាមួយមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Legitimacy Spillover | បាតុភូតដែលការជឿទុកចិត្ត និងភាពស្របច្បាប់នៃប្រព័ន្ធស្នូលមួយ បានជះឥទ្ធិពល និងផ្តល់ការទទួលស្គាល់ជាវិជ្ជមានដល់ប្រព័ន្ធ ឬយន្តការបន្ទាប់បន្សំផ្សេងទៀតដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ទោះបីជាយន្តការនោះមិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រព័ន្ធស្នូលក៏ដោយ។ | ដូចជាហាងកាហ្វេថ្មីមួយដែលលក់ដាច់ខ្លាំង ដោយសារតែវាបើកនៅជិតសាលារៀនល្បីឈ្មោះមួយ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សទុកចិត្តថាវាមានគុណភាពល្អដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
