បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគលើជម្រើសគោលនយោបាយអន្តរជាតិផ្សេងៗ ដូចជាយន្តការដែលមានក្នុងពិធីសារក្យូតូ (Kyoto Protocol) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំណាយ និងសមធម៌។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធធ្វើការប្រៀបធៀបគោលនយោបាយបទប្បញ្ញត្តិដោយផ្អែកលើប្រសិទ្ធភាពចំណាយ ភាពអាចទៅរួចផ្នែកនយោបាយ និងភាពបត់បែន ដោយប្រើប្រាស់គំរូសេដ្ឋកិច្ច និងទិន្នន័យនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Trading (Strict National Targets) ការអនុវត្តគោលដៅជាតិដោយគ្មានការជួញដូរ (No Trading) |
ធានាថាប្រទេសនីមួយៗពិតជាកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការទិញពីគេ។ វាជួយជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាក្នុងស្រុកលឿនជាងមុន។ | មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំងណាស់ក្នុងការអនុវត្ត ព្រោះប្រទេសនីមួយៗមានចំណាយ Marginal Cost នៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័នខុសៗគ្នា។ វាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (GDP) យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងបាត់បង់ GDP ប្រមាណ ១៨១ ពាន់លានដុល្លារ ខណៈជប៉ុនបាត់បង់ ៧៨ ពាន់លានដុល្លារ។ |
| Global Emissions Permit Trading ការជួញដូរអាជ្ញាប័ណ្ណបញ្ចេញឧស្ម័នជាសកល |
ជួយកាត់បន្ថយចំណាយសកលបានយ៉ាងច្រើនបំផុត ដោយអនុញ្ញាតឱ្យការកាត់បន្ថយឧស្ម័នធ្វើឡើងនៅកន្លែងដែលមានតម្លៃថោកជាងគេ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍)។ វាមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់បំផុត។ | រងការរិះគន់ផ្នែកសីលធម៌ថាប្រទេសអ្នកមានអាច "ទិញសិទ្ធិបញ្ចេញឧស្ម័ន" ដើម្បីគេចវេសពីការកាត់បន្ថយនៅប្រទេសខ្លួន។ ទាមទារស្ថាប័នអន្តរជាតិដ៏រឹងមាំដើម្បីត្រួតពិនិត្យ និងផាកពិន័យ។ | កាត់បន្ថយការខាតបង់ GDP របស់អាមេរិកពី ១៨១ មកត្រឹម ២៨ ពាន់លានដុល្លារ (សន្សំបាន ៨៥%) និងសម្រាប់ជប៉ុនសន្សំបាន ៩៧%។ |
| International Carbon Tax ការយកពន្ធកាបូនអន្តរជាតិ |
ផ្តល់នូវភាពប្រាកដប្រជាខ្ពស់អំពីតម្លៃនៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន (Marginal Cost) ដែលងាយស្រួលដល់ក្រុមហ៊ុននានាក្នុងការធ្វើផែនការហិរញ្ញវត្ថុ។ មានតម្លៃប្រតិបត្តិការ (Transaction costs) ទាបប្រសិនបើអនុវត្តនៅប្រភពដើម។ | មិនអាចកំណត់ជាមុននូវបរិមាណឧស្ម័នសរុបដែលនឹងត្រូវកាត់បន្ថយនោះទេ (បរិមាណអថេរ)។ ទាមទារយន្តការផ្ទេរប្រាក់អន្តរជាតិដ៏ស្មុគស្មាញដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសមធម៌រវាងប្រទេស។ | តម្រូវឱ្យអាមេរិកយកពន្ធចន្លោះពី ៥០ ទៅ ១៥០ ដុល្លារក្នុងមួយតោន ដើម្បីសម្រេចគោលដៅកាត់បន្ថយ ៧%។ |
| Hybrid Policy (National Targets with Safety Valve) គោលនយោបាយចម្រុះ (មានតម្លៃសុវត្ថិភាព ការពារការឡើងថ្លៃ) |
រួមបញ្ចូលចំណុចល្អនៃការជួញដូរអាជ្ញាប័ណ្ណ និងពន្ធកាបូន ដោយកម្រិតនូវតម្លៃអតិបរមាដែលក្រុមហ៊ុនត្រូវចំណាយក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន (កាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ច)។ | ប្រសិនបើតម្លៃសុវត្ថិភាព (Trigger price) ត្រូវបានកំណត់ទាបពេក នោះបរិមាណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នសកលនឹងកើនឡើងលើសពីគោលដៅដែលបានកំណត់ ដ្បិតរដ្ឋាភិបាលនឹងលក់អាជ្ញាប័ណ្ណបន្ថែមឥតដែនកំណត់។ | ផ្តល់នូវប្រសិទ្ធភាពរំពឹងទុកជាមធ្យម (Expected efficiency gains) ខ្ពស់ជាងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកូតា (Quota) ឬពន្ធ (Tax) សុទ្ធសាធ។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត (គម្រោងផ្អែកលើទុនវិនិយោគ) |
ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចទទួលបានឥណទានកាបូន (Carbon credits) តាមរយៈការវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ភាគីទាំងសងខាងតាមរយៈការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា។ | ប្រឈមនឹងបញ្ហាធំក្នុងការកំណត់ Additionality (ការបញ្ជាក់ថាគម្រោងនេះពិតជាបានកាត់បន្ថយឧស្ម័នមែន បើធៀបនឹងការមិនមានគម្រោង)។ វាអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសកាត់បន្ថយឧស្ម័នតម្លៃថោកសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅថ្ងៃអនាគត។ | ជួយប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ទទួលបានជំនួយបច្ចេកទេស និងហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែមានការព្រួយបារម្ភអំពីអប្បបរមានៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័នពិតប្រាកដសកល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយ និងយន្តការទាំងនេះទាមទារនូវស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិដ៏រឹងមាំ និងចំណាយប្រតិបត្តិការខ្ពស់លើការត្រួតពិនិត្យ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីគំរូសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជា MS-MRT, MERGE3, G-Cubed) ដែលផ្តោតសំខាន់លើប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (Annex B) ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុន និងអឺរ៉ុប ព្រមទាំងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗដូចជាចិន និងឥណ្ឌា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមិនត្រូវបានលើកឡើងចំៗក្តី ប៉ុន្តែផលវិបាកនៃការទារឱ្យមានការចូលរួមពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ (LDCs) និងបញ្ហា Carbon leakage គឺពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ដល់យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេសយើង។
ឯកសារនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីរបៀបទាញយកប្រយោជន៍ពីទីផ្សារកាបូនអន្តរជាតិ និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់គោលនយោបាយអាកាសធាតុសកល។
ការក្តាប់បាននូវចំណុចខ្សោយ និងចំណុចខ្លាំងនៃយន្តការនីមួយៗ នឹងជួយឱ្យអ្នកចរចាអាកាសធាតុរបស់កម្ពុជា (អ្នកតំណាងក្រសួងបរិស្ថាន) ការពារផលប្រយោជន៍ជាតិបានកាន់តែល្អប្រសើរនៅក្នុងសន្និសីទ COP របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marginal Cost of Abatement | ការចំណាយបន្ថែមដែលកើតឡើងនៅពេលព្យាយាមកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលចំនួនមួយឯកតាបន្ថែមទៀត។ ជាទូទៅ ការកាត់បន្ថយបរិមាណដំបូងៗមានតម្លៃថោក ប៉ុន្តែវានឹងកាន់តែមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំងនៅពេលព្យាយាមកាត់បន្ថយឱ្យបានកាន់តែច្រើនទៅកម្រិតសូន្យ។ | ដូចជាការបោសសម្អាតផ្ទះ អំបោសទីមួយបោសសំរាមធំៗបានលឿននិងងាយស្រួល តែការតាមជូតធូលីតូចៗចុងក្រោយទាមទារពេលនិងកម្លាំងច្រើនជាង។ |
| Flexibility Mechanisms | គោលនយោបាយដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសនានាអាចសហការគ្នា ឬទិញលក់សិទ្ធិបញ្ចេញឧស្ម័ន ដើម្បីសម្រេចគោលដៅកាត់បន្ថយឧស្ម័នសរុបក្នុងតម្លៃទាបបំផុត ដោយមិនចាំបាច់កាត់បន្ថយតែនៅក្នុងដែនដីប្រទេសរបស់ខ្លួនឯងឡើយ។ | ដូចជាការធ្វើកិច្ចការសាលាជាក្រុម អ្នកពូកែគូររូបទទួលគូរ អ្នកពូកែសរសេរទទួលសរសេរ ដើម្បីបានពិន្ទុល្អរួមគ្នាដោយចំណាយកម្លាំងតិចបំផុត។ |
| Additionality | លក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹងដែលទាមទារថា គម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នមួយ (ឧទាហរណ៍ ការការពារព្រៃឈើ) ត្រូវតែជាគម្រោងថ្មី ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ បើគ្មានការជួយឧបត្ថម្ភហិរញ្ញវត្ថុពីយន្តការអាកាសធាតុទេនោះ គម្រោងនេះនឹងមិនអាចកើតឡើងបានឡើយ។ | ដូចជាការផ្តល់រង្វាន់ដល់សិស្សដែលខំប្រឹងរៀនបន្ថែមម៉ោងរហូតបាននិទ្ទេសល្អ មិនមែនឱ្យរង្វាន់ដល់សិស្សដែលរៀនពូកែស្រាប់ហើយមិនបានប្រឹងប្រែងអ្វីបន្ថែមទាល់តែសោះនោះទេ។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ដែលមានកាតព្វកិច្ចកាត់បន្ថយឧស្ម័ន) ទៅធ្វើការវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ (ដែលគ្មានកាតព្វកិច្ច) ដើម្បីប្តូរយកឥណទានកាបូនមកបំពេញកូតារបស់ខ្លួន។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនធំមួយនៅទីក្រុង ផ្តល់លុយជួយកសិករនៅជនបទឱ្យដំឡើងផ្ទាំងសូឡា ដើម្បីឱ្យក្រុមហ៊ុននោះទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រជា "ក្រុមហ៊ុនបៃតង"។ |
| Carbon Leakage | បាតុភូតដែលការរឹតបន្តឹងច្បាប់កាត់បន្ថយឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសមួយ ធ្វើឱ្យឧស្សាហកម្មរើទីតាំងរោងចក្ររបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសមួយទៀតដែលគ្មានច្បាប់រឹតបន្តឹង ដែលនាំឱ្យការបញ្ចេញឧស្ម័នជាសកលនៅតែដដែល ឬអាចកើនឡើងជាងមុន។ | ដូចជាការហាមមិនឱ្យជក់បារីក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ ធ្វើឱ្យមនុស្សចេញទៅជក់នៅយ៉រផ្ទះជំនួសវិញ ដែលផ្សែងនៅតែហើរចូលក្នុងផ្ទះដដែល។ |
| Safety Valve | យន្តការការពារហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងប្រព័ន្ធជួញដូរអាជ្ញាប័ណ្ណបញ្ចេញឧស្ម័ន ដោយរដ្ឋាភិបាលកំណត់នូវ "តម្លៃពិដាន" អតិបរមា។ បើតម្លៃអាជ្ញាប័ណ្ណនៅលើទីផ្សារឡើងថ្លៃដល់ចំណុចនេះ រដ្ឋនឹងលក់អាជ្ញាប័ណ្ណបន្ថែមក្នុងតម្លៃថេរនោះ ដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ | ដូចជាសន្ទះសុវត្ថិភាពនៅលើឆ្នាំងសំពាធ (Pressure cooker) ដែលវានឹងបញ្ចេញខ្យល់ចោលដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលចំហាយក្តៅខ្លាំងពេក ដើម្បីការពារកុំឱ្យផ្ទុះឆ្នាំង។ |
| Supplementarity Requirement | គោលការណ៍ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសមួយត្រូវតែធ្វើការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងស្រុករបស់ខ្លួនជាចម្បង ឯការទិញឥណទានកាបូនពីបរទេសត្រូវធ្វើឡើងត្រឹមតែជាផ្នែកបន្ថែម (បន្ទាប់បន្សំ) ប៉ុណ្ណោះ មិនអាចទិញពីគេដើម្បីទូទាត់កាតព្វកិច្ចទាំងអស់បានទេ។ | ដូចជាសិស្សត្រូវតែធ្វើលំហាត់ដោយខ្លួនឯងជាចម្បង ទោះបីជាអាចសុំឱ្យអ្នកអ៊ុំជួយពន្យល់បន្ថែមខ្លះៗក៏ដោយ តែមិនអាចពឹងអ្នកអ៊ុំឱ្យធ្វើលំហាត់នោះជំនួសទាំងអស់បានឡើយ។ |
| Joint Implementation (JI) | យន្តការស្រដៀងនឹង CDM ដែរ ប៉ុន្តែវាជាការសហការរវាងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដូចគ្នា (ឬប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចកំពុងអន្តរកាល) ដែលប្រទេសទាំងពីរុទ្ធតែមានការកំណត់កូតាបញ្ចេញឧស្ម័នរៀងៗខ្លួន។ | ដូចជាមិត្តភក្តិពីរនាក់ដែលត្រូវម៉ាក់ប៉ាកំណត់លុយចាយដូចគ្នា អ្នកទីមួយជួយចេញលុយទិញសៀវភៅឱ្យអ្នកទីពីរ ដើម្បីប្តូរយកសិទ្ធិលេងហ្គេមរបស់អ្នកទីពីរមកឱ្យខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
