បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហា និងលទ្ធភាពនៃការទូទាត់កាបូន (Carbon offsets) ក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងពិនិត្យមើលការជជែកវែកញែកផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ សីលធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចជុំវិញប្រសិទ្ធភាពរបស់វាក្នុងការជំរុញការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងវិភាគអក្សរសិល្ប៍លើគម្រោងអាកាសធាតុអន្តរជាតិ ដោយផ្តោតលើភាពខុសគ្នារវាងគម្រោងបច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Project-based CDM (Industrial Gases - HFC/N2O) យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាតផ្អែកលើគម្រោង (ការចាប់យកឧស្ម័នឧស្សាហកម្ម) |
ចំណាយដើមទុនទាបក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន និងអាចបង្កើតឥណទានកាបូនបានក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ស្ទើរតែមិនមានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ហើយអាចបង្កើតការលើកទឹកចិត្តខុសឆ្គងឱ្យរោងចក្របន្តផលិតកម្មដើម្បីតែទាមទារឥណទាន។ | គ្រប់គ្រងឥណទានកាបូនភាគច្រើននៃគម្រោង CDM នាពេលកន្លងមក និងទទួលបានប្រាក់កម្រៃខ្ពស់ជាងតម្លៃជាក់ស្តែងរហូតដល់ ២០ដង។ |
| Project-based CDM (Renewable Energy/Efficiency) យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាតផ្អែកលើគម្រោង (ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងប្រសិទ្ធភាពថាមពល) |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់សង្គម ដូចជាការបង្កើតការងារ ការកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់ និងការផ្តល់ថាមពលក្នុងតម្លៃថោក។ | មានតម្លៃប្រតិបត្តិការខ្ពស់ (Transaction costs) ពិបាករកអ្នកវិនិយោគ និងទាមទារឱ្យទីផ្សារកាបូនមានតម្លៃខ្ពស់ទើបអាចដំណើរការបាន។ | សន្យាថានឹងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដូចជាការងារ (៦៦%) កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (៤៦%) និងគុណភាពខ្យល់ល្អប្រសើរ (៤២%) ផ្អែកលើការវិភាគឯកសារ PDD ។ |
| Voluntary Offset Market ទីផ្សារទូទាត់កាបូនស្ម័គ្រចិត្ត |
អនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គល និងក្រុមហ៊ុននានាចូលរួមទិញឥណទាន និងផ្តោតខ្លាំងលើគម្រោងដែលមានអត្ថប្រយោជន៍ចីរភាពជាក់ស្តែង (ដូចជាព្រៃឈើ និងចង្ក្រានសន្សំសំចៃ)។ | ប្រឈមនឹងបញ្ហាគុណភាពឥណទានកាបូន ដូចជាការរាប់ស្ទួន (Double-counting) កង្វះនិរន្តរភាព និងបញ្ហាអយុត្តិធម៌សង្គមចំពោះការប្រើប្រាស់ដីធ្លី។ | រួមចំណែកបង្កើតកិច្ចសន្យាកាត់បន្ថយឧស្ម័នប្រមាណ ១ ជីហ្គាតោនក្នុងមួយឆ្នាំ ជាមួយនឹងតម្លៃទីផ្សារសរុបប្រមាណ ១៤ ពាន់លានដុល្លារ (រួមបញ្ចូលទាំង CDM ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧)។ |
| REDD (Reduced Emissions from Deforestation and Degradation) ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការកាប់បំផ្លាញ និងការរិចរិលព្រៃឈើ (REDD) |
មានសក្តានុពលដ៏ធំធេងក្នុងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិចសកល ព្រមទាំងជួយការពារជីវចម្រុះ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | មានក្តីបារម្ភពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិដីធ្លីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ភាពលំបាកក្នុងការវាស់វែងបរិមាណកាបូនព្រៃឈើ និងហានិភ័យនៃការធ្វើឱ្យតម្លៃទីផ្សារកាបូនធ្លាក់ចុះ។ | មានសក្តានុពលក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទីផ្សារទូទាត់កាបូនទាំងស្រុង ដោយសារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនៅតំបន់ត្រូពិកចូលរួមចំណែកដល់ទៅ ២០% នៃការបញ្ចេញ CO2 សរុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីធនធានផ្នែកទន់ ឬផ្នែករឹងសម្រាប់ការអនុវត្តនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុ និងសមត្ថភាពស្ថាប័នខ្ពស់ដើម្បីរៀបចំគម្រោង។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ របាយការណ៍អន្តរជាតិ និងការវិភាគលើឯកសារគម្រោង (PDDs) ចំនួនជាង ៧០០ នៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការទីផ្សារកាបូនសកល ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងពីចំណុចខ្សោយ និងភាពជោគជ័យនៃយន្តការកាបូន ដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទាញយកប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្លួនប្រកបដោយតម្លាភាព។
គោលគំនិត និងយន្តការនានាដែលបានលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ គឺពិតជាមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបៃតងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវពង្រឹងអភិបាលកិច្ច និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យឱ្យបានរឹងមាំ ដើម្បីធានាថាការលក់ឥណទានកាបូនពិតជាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានពិតប្រាកដ ដោយជៀសវាងការបាត់បង់សិទ្ធិដីធ្លីសហគមន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon offsets | យន្តការដែលអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គល អង្គការ ឬប្រទេសនានា ទូទាត់សំណងសម្រាប់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ខ្លួន ដោយការទិញឥណទាន (credits) ពីគម្រោងដែលជួយកាត់បន្ថយ ឬស្រូបយកឧស្ម័ននៅកន្លែងផ្សេង។ | ដូចជាការដែលយើងចោលសម្រាមរាយប៉ាយនៅផ្ទះ ហើយយើងបង់លុយឱ្យគេទៅដាំដើមឈើនៅកន្លែងផ្សេងដើម្បីប៉ះប៉ូវការបំពុលបរិស្ថានរបស់យើង។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការមួយក្រោមពិធីសារក្យូតូ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ដែលជាប់កាតព្វកិច្ចកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន) អាចទៅវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបានឥណទានកាបូនយកមកបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាសិស្សអ្នកមានម្នាក់ដែលរៀនខ្សោយ ជួលសិស្សក្រីក្រដែលរៀនពូកែឱ្យធ្វើកិច្ចការផ្ទះជំនួសដើម្បីបានពិន្ទុល្អ ស្របពេលដែលសិស្សក្រីក្រទទួលបានប្រាក់កម្រៃដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវភាព។ |
| Additionality | គោលការណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងការបញ្ជាក់ថា ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីគម្រោងកាបូនមួយ គឺពិតជាកើតឡើងដោយសារតែមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីការលក់កាបូន ហើយវានឹងមិនកើតឡើងទាល់តែសោះប្រសិនបើគ្មានគម្រោងនេះ។ | ដូចជាការអះអាងថា កូនរបស់អ្នកប្រឡងជាប់លេខ១ គឺដោយសារតែអ្នកជួលគ្រូគួរឱ្យ មិនមែនដោយសារកូននោះរៀនពូកែពីធម្មជាតិស្រាប់នោះទេ។ |
| Baseline | សេណារីយ៉ូនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នដើម (ឬអាជីវកម្មជាប្រក្រតី/Business-as-usual) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀប ដើម្បីវាស់វែងថាតើគម្រោងកាបូនមួយអាចកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នបន្ថែមបានប៉ុន្មានជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ខ្លួនយើងមុនពេលចាប់ផ្តើមហាត់ប្រាណ ដើម្បីយកទម្ងន់ដើមនោះមកប្រៀបធៀបមើលថាតើយើងស្រកបានប៉ុន្មានគីឡូក្រោយពេលហាត់រួច។ |
| REDD | កម្មវិធីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការកាប់បំផ្លាញ និងការរិចរិលព្រៃឈើ ដែលផ្តល់ឥណទានកាបូនដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ជាថ្នូរនឹងការការពារព្រៃឈើកុំឱ្យបាត់បង់។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ប្រចាំខែដល់សហគមន៍ ជាការលើកទឹកចិត្តកុំឱ្យពួកគេចូលទៅកាប់ដើមឈើក្នុងព្រៃ។ |
| Leakage | បាតុភូតអវិជ្ជមានដែលការទប់ស្កាត់ ឬកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងតំបន់គម្រោងមួយ បែរជាបណ្តាលឱ្យមានការរុញច្រានការបញ្ចេញឧស្ម័ននោះទៅកើនឡើងនៅកន្លែងផ្សេងក្រៅពីតំបន់គម្រោងទៅវិញ។ | ដូចជាការបិទរន្ធលេចទឹកមួយនៅលើទូក ប៉ុន្តែសម្ពាធទឹកបែរជាធ្វើឱ្យធ្លាយរន្ធមួយទៀតនៅកន្លែងផ្សេង។ |
| CO2e | សមមូលកាបូនឌីអុកស៊ីត ជាខ្នាតរង្វាស់ស្តង់ដារដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន ឬ HFCs) ដោយផ្អែកលើសក្តានុពលនៃការឡើងកម្តៅផែនដីរបស់វា ធៀបនឹងឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) តែមួយ។ | ដូចជាការបំប្លែងរូបិយប័ណ្ណបរទេសផ្សេងៗ (លុយបាត លុយដុង) ទៅជាលុយដុល្លារតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលគណនាទ្រព្យសម្បត្តិសរុប។ |
| double-counting | បញ្ហាកេងប្រវ័ញ្ចនៅក្នុងទីផ្សារកាបូន ដែលឥណទានកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នដដែលមួយ ត្រូវបានក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័នលក់ចេញយកលុយ ឬទាមទារថាជារបស់ខ្លួនច្រើនដង។ | ដូចជាការលក់សំបុត្រកុនកៅអីលេខមួយ ទៅឱ្យមនុស្សពីរនាក់ផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
