បញ្ហា (The Problem)៖ តើមានយន្តការអន្តរជាតិអ្វីខ្លះដែលអាចកាត់បន្ថយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងជំរុញការចាប់យកកាបូនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ខណៈយន្តការចាស់ៗដូចជាពិធីសារក្យូតូ (Kyoto Protocol) មានការចំណាយខ្ពស់និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះវិភាគប្រៀបធៀបយន្តការនានា និងស្នើឡើងនូវវិធីសាស្ត្របញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌជាតិ (National Inventory Approach) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យព្រៃឈើ និងគណនេយ្យកាបូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| National Inventory (NI) Approach វិធីសាស្ត្របញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌជាតិ (NI) |
លុបបំបាត់បញ្ហាលេចធ្លាយក្នុងប្រទេស (intra-country leakage) និងលើកទឹកចិត្តការចូលរួមទូលំទូលាយដោយរួមបញ្ចូលរាល់សកម្មភាពព្រៃឈើទាំងអស់ ព្រមទាំងមិនខ្វល់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃការកំណត់ហេតុផលនៃការប្រែប្រួល។ | ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើការវាស់វែងស្តុកកាបូនកម្រិតជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលទទួលខុសត្រូវចំពោះការបាត់បង់ស្តុកកាបូន។ | អាចផ្តល់រង្វាន់លើទិន្នផលសុទ្ធនៃការចាប់យកកាបូនថ្នាក់ជាតិ ដោយផ្អែកលើកម្រិតគោលដែលបានចរចា (Negotiated base carbon stock)។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត (CDM) តាមពិធីសារក្យូតូ |
ផ្តោតលើគម្រោងដាំព្រៃឈើ និងស្តារព្រៃឈើឡើងវិញជាក់លាក់ (Project-by-project approach) ដែលផ្តល់ឱកាសវិនិយោគផ្ទាល់ដល់សហគមន៍ ឬក្រុមហ៊ុនឯកជន។ | មានចំណាយប្រតិបត្តិការខ្ពស់ (High transaction costs) មិនរាប់បញ្ចូលគម្រោងទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (Avoided deforestation) និងងាយរងការលេចធ្លាយកាបូនទៅតំបន់ផ្សេង។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើជាសកល និងមានការអនុវត្តទាប។ |
| Compensated Reduction (CR) / REDD យន្តការកាត់បន្ថយដែលមានសំណង ឬ REDD |
ផ្តល់រង្វាន់ជាហិរញ្ញវត្ថុដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការកាត់បន្ថយអត្រានៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | ផ្តោតតែលើការកាប់បំផ្លាញ (Deforestation) ដោយមិនបានបូកបញ្ចូលការដាំថ្មី ឬការប្រែប្រួលស្តុកកាបូនផ្សេងៗ ហើយអាចធ្វើឱ្យប្រទេសដែលមានអត្រាបំភាយទាបក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខាតបង់ឱកាស។ | កម្រិតគោលប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical baseline) ខ្វះការលើកទឹកចិត្តសម្រាប់ប្រទេសមួយចំនួនបើប្រៀបធៀបនឹងការចរចាកម្រិតគោលរបស់ NI។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ វិធីសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកវិទ្យា និងសមត្ថភាពស្ថាប័នកម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌជាតិដែលសុក្រឹត ទាន់ពេលវេលា និងមានតម្លាភាព។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរបាយការណ៍ FAO ឆ្នាំ២០០៥ ដោយជ្រើសរើសប្រទេសចំនួន១០ (ដូចជា ប្រេស៊ីល ឥណ្ឌា និងអាមេរិក) ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងធនធានខុសៗគ្នា។ បញ្ហាប្រឈមគឺប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ភាគច្រើន (មានតែ១៥%ប៉ុណ្ណោះ) ដែលមានទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់ដីទៀងទាត់។ សម្រាប់កម្ពុជា ភាពខ្វះខាតទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងការផ្លាស់ប្តូរគម្របព្រៃឈើលឿន ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគជាបន្ទាន់លើប្រព័ន្ធតាមដានព្រៃឈើកម្រិតជាតិមុននឹងអាចចូលរួមពេញលេញ។
វិធីសាស្ត្របញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌជាតិ (NI) នេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងផ្តល់ប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទីផ្សារកាបូនថ្នាក់ជាតិ។
ការបង្វែរពីការគ្រប់គ្រងកាបូនព្រៃឈើតាមបែបគម្រោង ទៅជាការវាស់វែងបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌកម្រិតជាតិ នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើនតម្លាភាព និងទទួលបានចំណូលកាបូនអតិបរមាពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| full carbon accounting | ការកត់ត្រា និងគណនារាល់ការប្រែប្រួលទាំងអស់នៃស្តុកកាបូននៅក្នុងព្រៃឈើថ្នាក់ជាតិ (ទាំងការកើនឡើង និងការថយចុះ) ដោយមិនខ្វល់ថាវាកើតឡើងដោយបាតុភូតធម្មជាតិ ឬដោយសារសកម្មភាពរបស់មនុស្សនោះទេ។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីចំណូលចំណាយលុយទាំងអស់នៅក្នុងគ្រួសារ ដោយមិនខ្វល់ថាលុយនោះបានមកពីណា ឬចាយលើអ្វី ដរាបណាដឹងថាសរុបចុងក្រោយសល់ប៉ុន្មាន។ |
| base carbon stock | បរិមាណកាបូនគោល ឬកម្រិតយោងដែលប្រទេសមួយត្រូវចរចា និងឯកភាពគ្នា ដើម្បីយកធ្វើជាជញ្ជីងថ្លឹងថាតើប្រទេសនោះមានការកើនឡើង ឬថយចុះនៃបរិមាណកាបូនព្រៃឈើនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ខ្លួនកត់ទុកមុនពេលចាប់ផ្តើមហាត់ប្រាណ ដើម្បីដឹងថាតើខែក្រោយយើងស្រក ឬឡើងទម្ងន់ប៉ុន្មានគីឡូ។ |
| leakage | បាតុភូតដែលការអភិរក្សព្រៃឈើនៅតំបន់មួយ ឬប្រទេសមួយ បណ្តាលឲ្យមានការរុញច្រានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើរាលដាលទៅតំបន់មួយទៀត ឬប្រទេសមួយទៀត ធ្វើឲ្យការព្យាយាមកាត់បន្ថយកាបូនជារួមគ្មានន័យ។ | ដូចជាការបិទរន្ធលេចទឹកមួយនៅលើទូក ប៉ុន្តែសម្ពាធទឹកបែរជាធ្វើឱ្យធ្លាយរន្ធមួយទៀតដែលនៅក្បែរនោះ។ |
| additionality | គោលការណ៍ដែលកំណត់វាយតម្លៃថា តើការកាត់បន្ថយការបំភាយកាបូន ឬការដាំព្រៃឈើពិតជាកើតឡើងដោយសារមានមូលនិធិពីគម្រោងកាបូនជួយគាំទ្រ ឬវានឹងនៅតែកើតឡើងដោយធម្មតាទោះបីជាគ្មានគម្រោងនេះក៏ដោយ។ | ដូចជាការសួរខ្លួនឯងថា តើក្មេងម្នាក់នេះខំរៀនដោយសារយើងសន្យាទិញកង់ឲ្យគេ ឬគេខំរៀនខ្លួនឯងតាំងពីដើមមកហើយ។ |
| ground-truthing | ការចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់ដី ដើម្បីវាស់វែង និងផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យដើមឈើដែលទទួលបានពីប្រព័ន្ធផ្កាយរណប ឬបច្ចេកវិទ្យាចាប់សញ្ញាពីចម្ងាយ (Remote sensing) ឲ្យបានត្រឹមត្រូវនិងជាក់លាក់បំផុតក្នុងការវាយតម្លៃស្តុកកាបូន។ | ដូចជាការមើលផែនទីនៅលើទូរស័ព្ទឃើញថាមានផ្លូវ ប៉ុន្តែយើងត្រូវជិះម៉ូតូទៅមើលផ្ទាល់ទើបដឹងថាផ្លូវនោះពិតជាមានមែន ឬខូចខាតមិនអាចធ្វើដំណើរបាន។ |
| LULUCF | អក្សរកាត់នៃ Land Use, Land-Use Change, and Forestry (ការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងព្រៃឈើ) ដែលជាវិស័យផ្តោតលើការប៉ាន់ប្រមាណការបញ្ចេញ ឬការស្រូបយកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការគ្រប់គ្រងដីនិងព្រៃ។ | ដូចជាការតាមដានមើលថាតើដីចម្ការត្រូវគេប្តូរទៅជាដីសាងសង់រោងចក្រ ឬដីទំនេរត្រូវគេយកទៅដាំដើមឈើ ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានជុំវិញ។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការស្ថិតក្រោមពិធីសារក្យូតូ (Kyoto Protocol) ដែលអនុញ្ញាតឲ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចទទួលបានឥណទានកាបូន (Carbon Credits) តាមរយៈការផ្តល់មូលនិធិដល់គម្រោងកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយអនុវត្តជាទម្រង់គម្រោងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាសិស្សដែលមានលុយម្នាក់ ជួលមិត្តភក្តិដែលខ្វះខាតឲ្យជួយធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្តសម្អាតសាលាជំនួសខ្លួន រួចយកស្នាដៃនោះមកប្រាប់គ្រូថាខ្លួនបានចូលរួមជួយសង្គម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
