បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថានទាក់ទងនឹងទឹកនៅតំបន់ជនបទ ដូចជាទឹកជំនន់ ការបំពុលប្រភពទឹកពីកាកសំណល់ និងការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺឆ្លងតាមទឹកនៅក្នុងសហគមន៍ Ebo Itumbonuso ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះស្នើឡើងនូវវិធីសាស្ត្រចូលរួមថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដោយពឹងផ្អែកលើការអប់រំ ការកសាងសមត្ថភាព និងការពង្រឹងអំណាចសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Grassroots Participatory Approach / Values-based Framework វិធីសាស្ត្រចូលរួមថ្នាក់មូលដ្ឋាន / ក្របខ័ណ្ឌផ្អែកលើគុណតម្លៃ |
ជំរុញភាពម្ចាស់ការរបស់សហគមន៍ កាត់បន្ថយសំណល់ពីប្រភពដើម និងលើកកម្ពស់ចំណេះដឹងយូរអង្វែង។ វាជួយភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងប្រជាពលរដ្ឋដោយផ្ទាល់។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតទម្លាប់ចាស់ និងតម្រូវឱ្យមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុព្រមទាំងការបណ្តុះបណ្តាលជាប្រចាំ។ | បង្កើតបាននូវប្រព័ន្ធអប់រំ និងយន្តការពង្រឹងអំណាចសហគមន៍យ៉ាងពេញលេញ (ពីចំណេះដឹងដល់ការគ្រប់គ្រង) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទឹកនៅជនបទ។ |
| Traditional / Top-Down Institutional Management ការគ្រប់គ្រងតាមបែបប្រពៃណី / ពីលើចុះក្រោម |
ងាយស្រួលក្នុងការដាក់ចេញបទបញ្ជា និងច្បាប់ពីថ្នាក់ជាតិ ឬអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច។ មិនទាមទារការរៀបចំយុទ្ធនាការអប់រំស្មុគស្មាញច្រើន។ | ខ្វះការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន ធ្វើឱ្យការអនុវត្តមិនមានប្រសិទ្ធភាព និងខ្វះនិរន្តរភាពយូរអង្វែង។ ការបោះចោលសំរាមពាសវាលពាសកាលនៅតែបន្តកើតមាន។ | រចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នមានភាពទន់ខ្សោយ និងសមត្ថភាពរបស់ស្ថាប័នទទួលខុសត្រូវនៅមានកម្រិត (Still lacking capacity)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងនេះទាមទារឱ្យមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំងការគាំទ្រផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការកសាងសមត្ថភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតជាចម្បងលើតំបន់ជនបទ Ebo Itumbonuso ក្នុងរដ្ឋ Akwa Ibom ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានបរិបទវប្បធម៌ និងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានបញ្ហាប្រឈមផ្នែកទឹកស្រដៀងគ្នានៅតំបន់ជនបទ (ដូចជាទឹកជំនន់ និងជំងឺរាករូស) ក៏ដោយ ការអនុវត្តផ្ទាល់ចាំបាច់ត្រូវកែសម្រួលឱ្យស្របតាមផ្នត់គំនិត វប្បធម៌ និងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋបាលឃុំសង្កាត់ខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការចូលរួមពីសហគមន៍មូលដ្ឋាននេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ជនបទនៅកម្ពុជា។
ការជំរុញអំណាចដល់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន ជាពិសេសការដាក់បញ្ចូលស្ត្រី និងយុវជនទៅក្នុងបណ្តាញគ្រប់គ្រង គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការការពារប្រភពទឹកប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Grassroots participation (ការចូលរួមថ្នាក់មូលដ្ឋាន) | ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញនៅតាមសហគមន៍ (ដូចជាស្ត្រី យុវជន និងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ) ចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងធនធាន ឬគម្រោង (ដូចជាទឹកស្អាត) នៅក្នុងតំបន់របស់ពួកគេផ្ទាល់។ | ដូចជាការឱ្យសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់មានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងជួយរៀបចំផ្ទះសម្បែង ជាជាងរង់ចាំតែការបញ្ជាពីមេគ្រួសារតែម្នាក់។ |
| Polluter-pay-principle (គោលការណ៍អ្នកបំពុលគឺជាអ្នកបង់ប្រាក់) | គោលការណ៍ផ្នែកបរិស្ថានដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនដែលបង្កការបំពុល (ដូចជាការចោលសំរាម ឬការបង្ហូរទឹកកខ្វក់) ត្រូវទទួលខុសត្រូវរ៉ាប់រងរាល់ការចំណាយលើការសម្អាត និងការស្តារបរិស្ថានឡើងវិញ។ | ដូចជាច្បាប់វិន័យក្នុងថ្នាក់រៀន បើអ្នកណាធ្វើឱ្យកំពប់ទឹកលើកម្រាលឥដ្ឋ អ្នកនោះត្រូវតែជាអ្នកទទួលខុសត្រូវក្នុងការជូតសម្អាត។ |
| Silting (ការកកស្ទះល្បាប់ដី) | ដំណើរការដែលដីខ្សាច់ ភក់ ឬកម្ទេចកំទីតូចៗ (ល្បាប់) ហូរចូលទៅគរប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងទន្លេ បឹង ឬប្រភពទឹក ដែលធ្វើឱ្យទឹកល្អក់កខ្វក់ និងរាក់ ជារឿយៗបណ្តាលមកពីការហូរច្រោះពីដីកសិកម្មនៅផ្នែកខាងលើ។ | ដូចជាការហូរពាំនាំកម្ទេចកំទីដីចូលទៅក្នុងលូទឹក ដែលយូរៗទៅធ្វើឱ្យលូគាំង ឬរាក់មិនអាចហូរទឹកបានល្អ។ |
| Technical sustainability (និរន្តរភាពបច្ចេកទេស) | សមត្ថភាពនៃគម្រោង ឬប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមួយ ក្នុងការបន្តដំណើរការទៅមុខបានដោយរលូន មានប្រសិទ្ធភាព និងមានសុវត្ថិភាព ដោយគោរពតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេស និងបទប្បញ្ញត្តិសុខភាព។ | ដូចជាការសាងសង់ស្ពានដោយប្រើប្រាស់ដែកថែបមានគុណភាពខ្ពស់ ដែលអាចឱ្យអ្នកភូមិប្រើប្រាស់បានរាប់សិបឆ្នាំដោយមិនបាក់ស្រុត ឬខូចខាត។ |
| Financial sustainability (និរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុ) | លទ្ធភាពក្នុងការស្វែងរក និងរក្សាប្រភពថវិកាបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីគាំទ្រដល់ប្រតិបត្តិការ ការថែទាំ និងការអនុវត្តគម្រោងណាមួយ (ដូចជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់) ឱ្យនៅតែមានដំណើរការយូរអង្វែង មិនជាប់គាំងត្រឹមពេលគម្រោងបញ្ចប់។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ ឬការបង្កើតមុខរបរខ្នាតតូចដើម្បីយកប្រាក់ចំណេញមកចាក់សាំងម៉ាស៊ីនបូមទឹកជាប្រចាំ ជាជាងពឹងផ្អែកតែលើលុយជំនួយដែលឆាប់ចាយអស់។ |
| Empowerment process (ដំណើរការពង្រឹងអំណាច) | ដំណើរការជាជំហានៗក្នុងការផ្តល់ចំណេះដឹង ជំនាញ ទំនុកចិត្ត (ការស្គាល់ខ្លួនឯង) និងអំណាចសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានលទ្ធភាពចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាសហគមន៍ដោយខ្លួនឯងបានយ៉ាងពេញលេញ។ | ដូចជាការបង្រៀននរណាម្នាក់ឱ្យចេះស្ទូចត្រី និងជួយផ្តល់ឧបករណ៍ស្ទូច ជាជាងគ្រាន់តែទិញត្រីឱ្យពួកគេហូបមួយពេលៗ។ |
| Integrated management of waste (ការគ្រប់គ្រងសំណល់ចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានៃការគ្រប់គ្រងសំរាម ដោយចាប់ផ្តើមតាំងពីការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់នៅប្រភពដើម ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ការកែច្នៃ និងការស្វែងរកទីផ្សារសម្រាប់លក់កាកសំណល់ដែលបានទាញយកមកវិញ។ | ដូចជាការរៀបចំផ្ទះបាយ ដោយបំបែកកាកសំណល់ម្ហូបទៅធ្វើជីកំប៉ុស សំបកដបយកទៅលក់អេតចាយ និងថង់ប្លាស្ទិកយកទៅលាងប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ដើម្បីកុំឱ្យសល់សំរាមចោលច្រើន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
