បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារសនេះដោះស្រាយបញ្ហាបរាជ័យនៃការរៀបចំអភិបាលកិច្ចបរិស្ថានកន្លងមក ក្នុងការអនុវត្តការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក និងស្វែងរកវិធីពន្លឿនអន្តរកាលឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតងកម្រិតតំបន់។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះធ្វើការវិភាគលើក្របខ័ណ្ឌអភិបាលកិច្ចក្នុងតំបន់ វាយតម្លៃករណីសិក្សាគោលនយោបាយតាមប្រទេស និងបង្កើតអនុសាសន៍សម្រាប់ការធ្វើកំណែទម្រង់ស្ថាប័ននៅតាមវិស័យបរិស្ថានផ្សេងៗ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតងតាមរយៈការកែទម្រង់អភិបាលកិច្ចបរិស្ថាន។ ការចូលរួមពីពហុភាគី ការចែករំលែកព័ត៌មាន កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងទីក្រុង និងការផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធាន (ដូចជា REDD+) គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| តួនាទីនៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយសហគមន៍សម្រាប់គម្រោងកាបូន (CFM and REDD+) | ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយសហគមន៍ (CFM) មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការចូលរួមអនុវត្តគម្រោង REDD+ ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការលើកកម្ពស់ជីវភាពសហគមន៍ ប្រសិនបើសិទ្ធិដីធ្លីត្រូវបានធានាត្រឹមត្រូវ។ | គម្រោងសាកល្បង REDD+ នៅខេត្តឧត្តរមានជ័យ ប្រទេសកម្ពុជា បានផ្តល់កិច្ចព្រមព្រៀងបែងចែកផលប្រយោជន៍ ដោយសហគមន៍ទទួលបាន ៥០% នៃប្រាក់ចំណូលបន្ទាប់ពីទូទាត់ចំណាយលើគម្រោង (ជំពូកទី៥)។ |
| ប្រសិទ្ធភាពនៃបណ្តាញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទីក្រុង (City-to-City Cooperation) | បណ្តាញទំនាក់ទំនងរវាងទីក្រុងនិងទីក្រុង បានជួយពង្រឹងសមត្ថភាពមន្ត្រីមូលដ្ឋានក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន ដូចជាការគ្រប់គ្រងទឹកស្អាត និងសំណល់រឹង តាមរយៈការចែករំលែកបទពិសោធន៍ផ្ទាល់។ | តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយទីក្រុង Kitakyushu រដ្ឋាករទឹកស្វយ័តក្រុងភ្នំពេញ (PPWSA) ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាទឹកបាត់បង់ (NRW) ពី ៧២% នៅឆ្នាំ១៩៩៣ មកត្រឹម ៨% នៅឆ្នាំ២០០៦ (ជំពូកទី៧)។ |
| វិបត្តិធនធាន និងតម្រូវការគោលនយោបាយ 3R (Resource Crisis and 3R) | ការប្រើប្រាស់ធនធានសម្ភារៈនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកមានការកើនឡើងយ៉ាងគំហុក ដែលទាមទារឱ្យមានការរៀបចំគោលនយោបាយ 3R (កាត់បន្ថយ ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ កែច្នៃ) ដើម្បីបញ្ចៀសវិបត្តិខ្វះខាតធនធាន។ | ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈជាមធ្យមសម្រាប់មនុស្សម្នាក់នៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកបានកើនឡើងដល់ ៩ តោនក្នុងឆ្នាំ២០០៥ (ស្មើនឹងមធ្យមភាគសកល) ដែលកើនឡើងពីកម្រិតត្រឹមតែ ៤ តោនក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ (ជំពូកទី៨)។ |
| កង្វះខាតការទទួលសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានបរិស្ថាន (Access to Environmental Information) | ទោះបីជាព័ត៌មានបរិស្ថានមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការចូលរួមរបស់សាធារណជនក៏ដោយ ក៏ប្រទេសនៅអាស៊ីជាច្រើននៅតែខ្វះខាតច្បាប់ទម្លាប់ និងយន្តការក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មានទាន់ពេលវេលា។ | ការវាយតម្លៃលើប្រទេសអាស៊ីមួយចំនួនបង្ហាញថា ប្រទេសចំនួន៦ ខ្វះខាតបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ស្តីពីការទទួលបានព័ត៌មានបរិស្ថាន ហើយប្រទេសចំនួន៣ មានករណីដែលមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទានុសិទ្ធិទូលំទូលាយពេកក្នុងការបដិសេធមិនផ្តល់ព័ត៌មាន (ជំពូកទី៣)។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវអភិបាលកិច្ចបរិស្ថាន និងពន្លឿនការផ្លាស់ប្តូរទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតង៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋបាលព្រៃឈើ និងសហគមន៍ (Forestry Administration and Communities) | ធានានូវសិទ្ធិ និងនីតិវិធីនៃការយល់ព្រមជាមុនដោយសេរី (FPIC) ព្រមទាំងផ្តល់សិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីច្បាស់លាស់ដល់សហគមន៍ ដើម្បីធានាជោគជ័យនៃគម្រោង REDD+ សម្រាប់ការលក់ឥណទានកាបូន។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ និងសាលាក្រុង (Sub-national Governments and Municipalities) | ចូលរួមយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងបណ្តាញទីក្រុងក្នុងតំបន់ (ដូចជា CITYNET, ASEAN ESC Model Cities) ដើម្បីរៀនសូត្រពីឧត្តមានុវត្តន៍លើការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹង ការរៀបចំផែនការទីក្រុងបៃតង និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹក។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (National Government) | បង្កើតនិងអនុវត្តច្បាប់ស្តីពីសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាន ដើម្បីធានាថាសាធារណជនអាចចូលរួមក្នុងការសម្រេចចិត្តលើគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នានា ដែលមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងសង្គម។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងបរិស្ថាន និងវិស័យឯកជន (Ministry of Environment and Private Sector) | ទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) លើបច្ចេកវិទ្យាកាបូនទាប និងអនុវត្តយន្តការ 3R ដោយបញ្ចូលការទទួលខុសត្រូវរបស់ក្រុមហ៊ុនផលិត (EPR) ក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍនគរូបនីយកម្មយ៉ាងរហ័ស និងមានសម្បូរទៅដោយធនធានព្រៃឈើ។ កម្ពុជាអាចទាញយកបទពិសោធន៍ពីជោគជ័យនៃទីក្រុងភ្នំពេញ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដើម្បីពង្រីកគំរូអភិបាលកិច្ចល្អទៅតំបន់ផ្សេងទៀត។
តាមរយៈការលើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ចវិមជ្ឈការ ការធានាសិទ្ធិសហគមន៍ និងការចូលរួមក្នុងបណ្តាញតំបន់ កម្ពុជាអាចផ្លាស់ប្តូរទៅរកការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបៃតង ប្រកបដោយភាពធន់ និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green Economy | សេដ្ឋកិច្ចបៃតង គឺជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការបង្កើតការងារ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយហានិភ័យបរិស្ថាន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូន ដោយផ្តោតលើប្រសិទ្ធភាពធនធាន និងបរិយាប័ន្នសង្គម។ ក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយ វាទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាស្អាត និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការបើកបររថយន្តស៊េរីថ្មីស៊ីសាំងតិច ដែលជួយសន្សំប្រាក់ផង និងមិនសូវបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកដទៃផង។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការអភិវឌ្ឍន៍ស្អាត (CDM) គឺជាយន្តការទីផ្សារកាបូនក្រោមពិធីសារក្យូតូ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបានឥណទានកាបូន (CERs) សម្រាប់យកទៅទូទាត់កាតព្វកិច្ចកាត់បន្ថយឧស្ម័នរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាសិស្សពូកែជួយបង្រៀនមិត្តភក្តិឱ្យប្រឡងជាប់ ហើយគ្រូផ្តល់ពិន្ទុបន្ថែមដល់សិស្សពូកែនោះជាការតបស្នង។ |
| Community Forest Management (CFM) | ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយសហគមន៍ (CFM) គឺជាការផ្ទេរសិទ្ធិ និងអំណាចពីរដ្ឋទៅឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានក្នុងការថែរក្សា ការពារ និងទាញយកផលប្រយោជន៍ពីធនធានព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលវាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការអនុវត្តគម្រោង REDD+។ | ដូចជាការប្រគល់សិទ្ធិ និងការទទួលខុសត្រូវឱ្យអ្នកភូមិរួមគ្នាគ្រប់គ្រងស្រះទឹកសាធារណៈ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេខិតខំការពារមិនឱ្យមានអ្នកក្រៅមកលួចចាប់ត្រី។ |
| Extended Producer Responsibility (EPR) | ការពង្រីកការទទួលខុសត្រូវរបស់អ្នកផលិត (EPR) គឺជាគោលនយោបាយដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផលិតទទួលខុសត្រូវ (ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ឬប្រតិបត្តិការ) លើការប្រមូល និងកែច្នៃផលិតផលរបស់ខ្លួនឡើងវិញនៅពេលដែលផលិតផលទាំងនោះខូច ឬសល់ពីការប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការចោលសំរាមពាសវាលពាសកាល។ | ដូចជាច្បាប់ដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនលក់ទឹកបរិសុទ្ធ ត្រូវតែចាត់ចែងដើរប្រមូលសំបកដបចាស់ៗត្រឡប់ទៅកែច្នៃវិញ បន្ទាប់ពីអតិថិជនផឹករួច។ |
| Free Prior and Informed Consent (FPIC) | ការយល់ព្រមជាមុនដោយសេរីនិងមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ (FPIC) គឺជាគោលការណ៍ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកអភិវឌ្ឍន៍គម្រោងត្រូវតែផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិត និងទទួលបានការយល់ព្រមដោយស្ម័គ្រចិត្តពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន (ជាពិសេសជនជាតិដើមភាគតិច) មុននឹងអនុវត្តគម្រោង (ដូចជាគម្រោង REDD+) លើដីធ្លីរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការសុំការអនុញ្ញាត និងពន្យល់ប្រាប់ម្ចាស់ផ្ទះឱ្យបានច្បាស់លាស់ មុននឹងយើងចូលទៅជួសជុល ឬធ្វើអ្វីមួយនៅក្នុងផ្ទះរបស់គាត់។ |
| Nationally Appropriate Mitigation Actions (NAMAs) | សកម្មភាពកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ស្របតាមស្ថានភាពជាតិ (NAMAs) គឺជាគោលនយោបាយ និងសកម្មភាពស្ម័គ្រចិត្តដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍រៀបចំឡើង ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុល ដោយផ្អែកលើសមត្ថភាពជាតិ និងតម្រូវការនៃការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសខ្លួន។ | ដូចជាការរៀបចំកាលវិភាគហាត់ប្រាណផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីសម្រកទម្ងន់ទៅតាមស្ថានភាពសុខភាព និងលទ្ធភាពពេលវេលារបស់ខ្លួនឯង ជំនួសឱ្យការបង្ខំធ្វើតាមក្បួនរបស់អ្នកដទៃ។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) គឺជាការទុនដោយក្រុមហ៊ុនបរទេសមកក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតរោងចក្រ ឬប្រតិបត្តិការអាជីវកម្ម ដែលក្នុងរបាយការណ៍នេះផ្តោតលើការទាក់ទាញទុនបរទេសដើម្បីនាំចូលបច្ចេកវិទ្យាកាបូនទាប និងកសាងសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។ | ដូចជាអ្នកមានលុយនៅទីក្រុង យកលុយទៅទិញដីនិងបើកកសិដ្ឋានទំនើបនៅតាមខេត្ត ដែលជួយផ្តល់ទាំងការងារ និងបច្ចេកទេសថ្មីៗដល់អ្នកស្រុក។ |
| REDD+ | រ៉េដបូក (REDD+) គឺជាយន្តការអន្តរជាតិដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីការពារព្រៃឈើទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញ និងលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយចីរភាព ក្នុងគោលដៅរក្សាបរិមាណកាបូនស្តុកក្នុងព្រៃ និងកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ប្រចាំខែដល់សន្តិសុខ ដើម្បីជាកម្លាំងចិត្តឱ្យគាត់ខិតខំយាមកាមមិនឱ្យចោរមកលួចកាប់ដើមឈើក្នុងចម្ការរបស់យើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
