បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើបញ្ហានៃការបំពុលដីកសិកម្មដោយលោហៈធ្ងន់ (ស័ង្កសី កាដ្យូម និងសំណ) ដែលបង្កហានិភ័យដល់ខ្សែចង្វាក់អាហារ និងធ្វើការវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិចំនួន៣ប្រភេទក្នុងការស្រូបយកសារធាតុបំពុលទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ដាំរុក្ខជាតិក្នុងផើង (Pot experiments) ដោយប្រើប្រាស់ដីដែលមានកម្រិតបំពុលលោហៈធ្ងន់ចំនួនបួនកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Phytoremediation using Oryza sativa (Rice) ការប្រើប្រាស់ស្រូវសម្រាប់ការស្តារដី |
ជារុក្ខជាតិស្បៀងដែលអាចដាំដុះបានយ៉ាងងាយស្រួល និងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ក្នុងតំបន់អាស៊ី។ | ងាយរងគ្រោះដោយសារលោហៈធ្ងន់ខ្លាំង ធ្វើឱ្យដើមក្រិន ស្លឹកលឿង និងមិនអាចផ្តល់គ្រាប់បាននៅលើដីដែលមានកម្រិតបំពុលមធ្យមនិងខ្ពស់។ | មានកត្តាផ្ទេរ (TF) នៃលោហៈធ្ងន់ទាបបំផុត (ឧ. Zn មានចន្លោះ ០.០៤៥ ទៅ ០.២៣៤) ដែលបង្ហាញថាវាគ្មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបន្សាបជាតិពុល។ |
| Phytostabilization using Chrysopogon zizanioides (Vetiver Grass) ការប្រើប្រាស់ស្មៅវ៉េទីវើដើម្បីទប់ស្កាត់ការសាយភាយជាតិពុល |
មានភាពធន់ខ្ពស់ទៅនឹងលោហៈធ្ងន់ មានឫសចាក់ជ្រៅ និងផ្តល់ជីវម៉ាស (Biomass) ច្រើន ដែលល្អសម្រាប់ការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះលោហៈធ្ងន់ទៅក្នុងប្រភពទឹក។ | លោហៈធ្ងន់ភាគច្រើនត្រូវបានកកកុញនៅត្រង់ឫស ជាជាងផ្ទេរទៅផ្នែកខាងលើ (Shoot) ដែលធ្វើឱ្យការស្រូបយកចេញពីដីមានកម្រិត។ | មានកត្តាផ្ទេរស័ង្កសី (Zn TF) ចន្លោះពី ០.៥៤ ទៅ ០.៨៨ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបន្សាបជាតិពុលក្នុងដីកម្រិតមធ្យម និងការពារទឹកក្រោមដី។ |
| Phytoextraction using Helianthus annuus (Sunflower) ការប្រើប្រាស់ផ្កាឈូករ័ត្នសម្រាប់ទាញយកជាតិពុលពីដី |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបឺតស្រូប និងបញ្ជូនលោហៈធ្ងន់ (ជាពិសេសស័ង្កសី) ពីឫសទៅកាន់ដើមនិងស្លឹកបានយ៉ាងល្អ។ | កម្រិតនៃជាតិកាដ្យូម (Cd) អាចប្រមូលផ្តុំយ៉ាងច្រើននៅក្នុងគ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន ដែលលើសពីកម្រិតអតិបរមាដែលអាចផ្តល់ជាចំណីសត្វបាន និងបង្កហានិភ័យដល់ខ្សែចង្វាក់អាហារ។ | មានកត្តាផ្ទេរស័ង្កសី (Zn TF) ធំជាង ១ សម្រាប់គ្រប់កម្រិតនៃការបំពុលក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារុក្ខជាតិដ៏មានសក្តានុពលបំផុតសម្រាប់ការទាញយកលោហៈធ្ងន់ (Phytoextraction)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម ផ្ទះកញ្ចក់ និងឧបករណ៍វិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីវាស់វែងកំហាប់លោហៈធ្ងន់ក្នុងដីនិងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (តំបន់អណ្តូងរ៉ែស័ង្កសី ស្រុកម៉ែសត ខេត្តតាក) ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះអាចមានការប្រែប្រួលអាស្រ័យលើកម្រិត pH របស់ដី និងសមាសធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់នីមួយៗ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើការសាកល្បងផ្ទាល់លើដីតំបន់គោលដៅ មុននឹងយកទៅអនុវត្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
បច្ចេកវិទ្យា Phytoremediation នេះ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការស្តារបរិស្ថាននៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសនៅតំបន់ដែលមានសកម្មភាពរ៉ែ និងកសិកម្មពឹងផ្អែកលើគីមី។
ជារួម ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដូចជាផ្កាឈូករ័ត្ន និងស្មៅវ៉េទីវើ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃទាប និងការពារបរិស្ថានបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវមានវិធានការតឹងរ៉ឹងការពារកុំឱ្យសត្វពាហនៈចូលស៊ីរុក្ខជាតិទាំងនោះ ដើម្បីជៀសវាងការពុលក្នុងខ្សែចង្វាក់អាហារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytoremediation (ការស្តារបរិស្ថានដោយប្រើរុក្ខជាតិ) | ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីបឺតស្រូប ទប់ស្កាត់ បំបែក ឬកាត់បន្ថយជាតិពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ពីក្នុងដី ទឹក ឬបរិយាកាស ឱ្យមានសុវត្ថិភាពឡើងវិញ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ ដើម្បីបូមទាញយកភាពកខ្វក់ចេញពីកម្រាលព្រំ (ដី)។ |
| Transfer factor (កត្តាផ្ទេរ) | សមាមាត្ររវាងកំហាប់លោហៈធ្ងន់ដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកទៅស្តុកទុកនៅផ្នែកខាងលើ (ដើម ស្លឹក ផ្កា គ្រាប់) ធៀបនឹងបរិមាណដែលកកកុញនៅត្រង់ឫស។ | ដូចជារង្វាស់នៃកម្លាំងម៉ាស៊ីនបូមទឹក ដែលប្រាប់យើងថាវាអាចបូមទឹកពីក្រោមដី (ឫស) ឡើងទៅកាន់ធុងទឹកលើដំបូលផ្ទះ (ស្លឹកនិងដើម) បានកម្រិតណា។ |
| Phytoextraction (ការទាញយកជាតិពុលដោយរុក្ខជាតិ) | ជាយន្តការមួយនៃបច្ចេកវិទ្យា Phytoremediation ដែលរុក្ខជាតិស្រូបទាញយកលោហៈធ្ងន់ពីដី ហើយបញ្ជូនទៅកកកុញនៅផ្នែកខាងលើនៃដើម ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផលយកទៅកម្ទេចចោលដោយសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អេប៉ុងដើម្បីជក់យកទឹកដែលកំពប់នៅលើឥដ្ឋ រួចយកអេប៉ុងនោះទៅចោលនៅកន្លែងផ្សេង។ |
| Leaf chlorosis (ជំងឺស្លឹកលឿង) | អាការៈដែលស្លឹករុក្ខជាតិប្រែជាពណ៌លឿង ឬស្លេក ដោយសារការថយចុះនៃសារធាតុក្លរ៉ូហ្វីល (Chlorophyll) ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការពុលលោហៈធ្ងន់ ឬកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានអាការៈស្លេកស្លាំងខ្វះឈាម ដោយសារបរិភោគអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬមានជំងឺប្រចាំកាយ។ |
| Cation exchange capacity (សមត្ថភាពប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទាញយក និងរក្សាទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹម ឬលោហៈធ្ងន់ដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន (Cations) កុំឱ្យហូរច្រោះទៅតាមទឹក ដីដែលមានកម្រិតនេះខ្ពស់អាចស្តុកទុកជាតិពុលបានច្រើន។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកទំនិញ ដីដែលមានសមត្ថភាពនេះខ្ពស់ប្រៀបបាននឹងឃ្លាំងធំដែលអាចផ្ទុកឥវ៉ាន់ (សារធាតុចិញ្ចឹម ឬជាតិពុល) បានច្រើន។ |
| Maximum allowable concentration (កំហាប់អតិបរមាដែលអាចអនុញ្ញាតបាន) | កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃសារធាតុពុល (ដូចជាកាដ្យូម ឬសំណ) ដែលត្រូវបានស្ថាប័នជំនាញ ឬច្បាប់កំណត់ថាមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាចំណីអាហារ ដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមនុស្ស ឬសត្វ។ | ដូចជាល្បឿនអតិបរមាដែលច្បាប់ចរាចរណ៍កំណត់នៅលើដងផ្លូវ ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពដល់អ្នកធ្វើដំណើរទាំងអស់គ្នា។ |
| Tillering stage (ដំណាក់កាលបែកគុម្ព) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិប្រភេទស្មៅ (ដូចជាស្រូវ ឬវ៉េទីវើ) ដែលវាចាប់ផ្តើមបង្កើតខ្នែងថ្មីៗជាច្រើនចេញពីគល់ដើមចម្បង ដើម្បីពង្រីកទំហំគុម្ព។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនតូចមួយដែលទើបចាប់ផ្តើមបង្កើតនិងបើកសាខាថ្មីៗជាច្រើនទៀត ដើម្បីពង្រីកអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
